پگاسپارگاز
پگاسپارگاز یک داروی ضدسرطانِ آنزیمی است که سطحِ اسیدآمینهٔ آسپاراژین را در خون کاهش میدهد و از این راه، رشدِ سلولهای لوسمیک را متوقف میکند.
این دارو بخشی از رژیمِ شیمیدرمانیِ ترکیبی برای درمانِ لوسمی لنفوبلاستیک حاد (ALL) در کودکان و بزرگسالان است.
مهمترین نگرانی دربارهٔ این دارو، احتمالِ واکنشِ آلرژیک شدید در حین یا پس از تزریق، و نیز خطرِ التهابِ لوزالمعده یا لختهشدنِ خون است؛ به همین دلیل تزریق آن همیشه زیرِ نظرِ مستقیمِ تیمِ درمان انجام میشود.
اگر در حین یا پس از تزریق دچارِ علائمِ واکنشِ آلرژیک، دردِ شدید و ناگهانیِ شکم، یا تورم و دردِ ناگهانی در یک پا شدید، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پگاسپارگاز شکلِ پگیلهشدهٔ آنزیمِ ال-آسپاراژیناز است که با پیوند به مادّهای به نامِ پلیاتیلنگلیکول (PEG)، ماندگاریِ آن در بدن را افزایش داده و نیاز به تزریقهای مکرر را کم کرده است. این دارو در ردهٔ داروهای ضدسرطان (آنتینئوپلاستیک) جای دارد و در درمانِ لوسمی لنفوبلاستیک حاد به کار میرود. مکانیسمِ اثرِ آن با اغلبِ داروهای شیمیدرمانی متفاوت است: این دارو با تجزیهٔ اسیدآمینهٔ آسپاراژین در خون، سلولهای لوسمیک را که برخلافِ سلولهای سالم نمیتوانند این اسیدآمینه را خودشان بسازند، از مادّهٔ لازم برای رشد و ساختِ پروتئین محروم میکند. به همین دلیل، پگاسپارگاز همیشه بهصورتِ تزریقی و در محیطِ بیمارستان یا کلینیکِ تخصصی، زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصصِ خون و سرطان تجویز میشود، نه بهصورتِ خودسرانه در خانه.
موارد مصرف
- بخشی از رژیمِ شیمیدرمانیِ ترکیبی برای درمانِ لوسمی لنفوبلاستیک حاد در کودکان، نوجوانان و بزرگسالان
- کاربرد در مراحلِ گوناگونِ پروتکلِ درمانِ این لوسمی، طبقِ برنامهریزیِ پزشکِ متخصص
- جایگزین در بیمارانی که پیشتر به فرمهای معمولیِ آنزیمِ آسپاراژیناز واکنشِ حساسیتی نشان دادهاند
- کاربرد در برخی پروتکلهای درمانیِ لنفومِ لنفوبلاستیک، به تشخیص و صلاحدیدِ متخصصِ خون و سرطان
روش مصرف
پگاسپارگاز خوراکی نیست و هرگز در منزل یا بهصورتِ خودسرانه تزریق نمیشود. تیمِ درمان این دارو را بهصورتِ تزریقِ وریدی (داخلِ سرم) یا گاهی تزریقِ عضلانی، در بیمارستان یا کلینیکِ تخصصیِ خون و سرطان و طبقِ برنامهٔ زمانیِ تعیینشده در پروتکلِ شیمیدرمانی تجویز میکند. در طولِ تزریق و مدتی پس از آن، برایِ بروزِ هرگونه واکنشِ ناگهانی زیرِ نظرِ مستقیمِ پرسنلِ درمانی خواهید بود. حضورِ بهموقع در همهٔ نوبتهای درمان و آزمایشهای خونِ توصیهشده (مانندِ بررسیِ عملکردِ کبد، انعقادِ خون، قندِ خون و آنزیمهای لوزالمعده) برای ایمنیِ روندِ درمان ضروری است. بدونِ هماهنگی با پزشکِ متخصص، هیچ نوبتی از این دارو یا سایرِ داروهای همراهِ پروتکل را حذف یا به تعویق نیندازید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ هرگونه واکنشِ آلرژیک به آسپاراژیناز (فرمهای دیگر مانندِ نوعِ اروینیا یا اِشرشیاکلای) یا به داروهای حاویِ پلیاتیلنگلیکول (PEG)
- سابقهٔ پانکراتیت (التهابِ لوزالمعده)
- هرگونه بیماریِ کبدی یا اختلالِ انعقادی/خونریزیدهنده
- دیابت یا هرگونه اختلال در قندِ خون
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، بهویژه داروهای رقیقکنندهٔ خون
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغِ خفیف
- کاهشِ اشتها
- خستگی و بیحالی
- تبِ خفیفِ گذرا
- درد یا تورمِ خفیف در محلِ تزریق
- علائمِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ کهیرِ گسترده، ورمِ صورت/لب/گلو، تنگیِ نفس یا سرگیجهٔ شدید در حین یا پس از تزریق؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ شدید و مداومِ شکم همراه با تهوع یا استفراغ که ممکن است نشانهٔ التهابِ لوزالمعده باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائمِ لختهٔ خون مانندِ تورم و دردِ ناگهانیِ یکطرفهٔ پا، دردِ قفسهٔ سینه، تنگیِ نفسِ ناگهانی یا سردردِ شدیدِ ناگهانی؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا خونریزیِ غیرعادی مانندِ خون در ادرار یا مدفوع و خونریزیِ لثه؛ هرچه زودتر به پزشک اطلاع دهید.
- زردیِ پوست یا چشم و ادرارِ تیره که میتواند نشانهٔ مشکلِ کبدی باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- تشنگیِ شدید، ادرارِ زیاد یا گیجی که میتواند نشانهٔ افزایشِ قندِ خون باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ پگاسپارگاز با داروهای رقیقکنندهٔ خون یا سایرِ داروهایی که بر انعقاد اثر میگذارند، میتواند خطرِ خونریزی یا لختهشدنِ غیرعادیِ خون را افزایش دهد. ترتیب و فاصلهٔ زمانیِ تزریقِ این دارو نسبت به سایرِ داروهای پروتکلِ شیمیدرمانی، بهویژه وینکریستین و کورتیکواستروئیدها، در کاهشِ عوارض اهمیت دارد و توسط تیمِ درمان بهدقت برنامهریزی میشود. مصرفِ همزمان با داروهای دیگرِ آسیبرسان به کبد نیز ممکن است خطرِ مشکلاتِ کبدی را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پگاسپارگاز از دستهٔ داروهای شیمیدرمانی است و میتواند برای جنینِ در حالِ رشد مضر باشد؛ به همین دلیل مصرفِ آن در دورانِ بارداری تنها در شرایطِ خاص، با تشخیصِ دقیقِ پزشکِ متخصصِ خون و سرطان و پس از سنجشِ دقیقِ سود و خطر انجام میشود. اگر در سنِّ باروری هستید، پیش از شروع و در طولِ درمان از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن از بارداری استفاده کنید و این موضوع را با پزشکتان در میان بگذارید. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ترشحِ این دارو در شیرِ مادر وجود ندارد و معمولاً شیردهی در دورانِ درمان با داروهای شیمیدرمانی توصیه نمیشود؛ حتماً دراینباره با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
ازآنجاکه پگاسپارگاز همیشه در بیمارستان یا کلینیکِ درمانی و توسطِ پرسنلِ آموزشدیده تزریق میشود، نگهداریِ آن معمولاً برعهدهٔ داروخانه و مرکزِ درمانی است. این دارو باید در یخچال (نه فریزر) و دور از نورِ مستقیم نگهداری شود و هرگز نباید منجمد گردد. اگر به هر دلیل ویالی از این دارو در اختیارِ شما یا خانوادهتان قرار گرفت، آن را دور از دسترسِ کودکان نگه دارید، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و از مصرفِ هر ویالِ کدر، تغییررنگداده یا دارایِ ذراتِ معلق خودداری کرده و موضوع را به داروخانه اطلاع دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا پگاسپارگاز را میتوان در خانه و بهصورتِ خودسرانه تزریق کرد؟
۰۲چرا بهجایِ آسپاراژینازِ معمولی از پگاسپارگاز استفاده میشود؟
۰۳اگر در حینِ تزریق دچارِ واکنشِ آلرژیک شوم چه میشود؟
۰۴آیا این دارو بر بارورشدن در آینده اثر میگذارد؟
۰۵در طولِ درمان با پگاسپارگاز چه آزمایشهایی لازم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۹ سازنده، در گروه L01XX24. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.