پاکلیتاکسل
پاکلیتاکسل دارویی شیمیدرمانی (ضدسرطان) از خانوادهٔ تاکسانهاست که با جلوگیری از تقسیمِ طبیعیِ سلولهای سرطانی، رشد و گسترش آنها را متوقف میکند.
بیشتر در درمان سرطانهای تخمدان، پستان و ریهٔ غیرکوچکسلولی و همچنین سارکوم کاپوسیِ مرتبط با ایدز بهکار میرود، معمولاً همراه با داروهای دیگر.
این دارو فقط بهصورت تزریق وریدی و زیر نظر مستقیم تیم درمان در بیمارستان تجویز میشود، چون میتواند واکنش آلرژیک شدید یا افتِ سلولهای خونی ایجاد کند.
اگر حین یا پس از تزریق دچار تنگینفس، تورم صورت، تب و لرزِ شدید یا کبودی و خونریزیِ غیرعادی شدید، فوراً به تیم درمان یا اورژانس اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
پاکلیتاکسل یکی از داروهای شیمیدرمانیِ گروه تاکسانها (Taxane) و در واقع یک ضدسرطانِ مهارکنندهٔ تقسیم سلولی است. این دارو به ساختارهای داخلیِ سلول به نام میکروتوبول متصل میشود و مانع بازشدنِ طبیعیِ آنها هنگام تقسیم میشود؛ در نتیجه سلولهای سرطانی که بهسرعت تقسیم میشوند، از رشد بازمیمانند و از بین میروند. این دارو تنها بهصورت محلول تزریقی وریدی و در دو شکل رایج (فرمولاسیون معمول و فرمولاسیون متصل به آلبومین، مانند آبراکسان) در دسترس است که جزئیات تجویز هرکدام کمی متفاوت است. هدف اصلی درمان، کنترل یا کوچککردن تومور و بهبود طول و کیفیت زندگی بیمار است، آنهم در چارچوب برنامهٔ درمانیِ کاملتری که پزشک متخصص خون و سرطان (انکولوژیست) تعیین میکند.
موارد مصرف
- سرطان پیشرفته یا متاستاتیک تخمدان
- سرطان پستان، چه پس از جراحی و چه در مراحل پیشرفته
- سرطان ریهٔ غیرکوچکسلولی (NSCLC)
- سرطان پانکراس در ترکیب با سایر داروها (بهویژه فرمولاسیون آلبومین)
- سارکوم کاپوسیِ مرتبط با ایدز
روش مصرف
پاکلیتاکسل را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ کادر درمان آن را بهصورت انفوزیون وریدی (سرم) در بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی و طی مدتزمانی مشخص تزریق میکند. پیش از هر نوبت، معمولاً داروهایی برای کاهش خطر واکنش آلرژیک و تهوع (مانند کورتیکواستروئید و آنتیهیستامین) دریافت میکنید و لازم است پیش از آن آزمایش خون برای بررسی وضعیت سلولهای خونی و عملکرد کبد انجام شود. تعداد نوبتها، فاصلهٔ بین آنها و ترکیب آن با سایر داروهای شیمیدرمانی را پزشک متخصص بر اساس نوع سرطان و پاسخ بدنِ شما تعیین میکند؛ در هر نوبت بهموقع مراجعه کنید و بدون هماهنگی با تیم درمان، جلسهای را حذف یا بهتعویق نیندازید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این به پاکلیتاکسل، سایر داروهای گروه تاکسان یا حلالهای بهکاررفته در فرمولاسیون تزریقی حساسیت داشتهاید، حتماً پیش از شروع درمان به پزشک اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کبدی یا هرگونه اختلال شناختهشده در عملکرد کبد را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر پیشتر کمخونی یا کاهش گلبولهای سفید و پلاکت خون داشتهاید، این موضوع را به تیم درمان بگویید.
- در صورت وجود هرگونه عفونت فعال یا تب، پیش از نوبت تزریق حتماً پزشک را در جریان بگذارید.
- در صورت بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری (در زنان و مردان)، پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کاملِ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان، بهویژه داروهای مؤثر بر کبد، را با پزشک و داروساز در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- ریزش مو، معمولاً کامل و همیشه موقت
- درد یا گرفتگیِ عضلات و مفاصل، بهخصوص چند روز پس از تزریق
- بیحسی، گزگز یا سوزنسوزنشدنِ دستها و پاها (نوروپاتی محیطی)
- تهوع، استفراغ یا اسهال خفیف
- خستگی و ضعف عمومی
- التهاب یا زخم خفیف داخل دهان
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید در حین یا کمی پس از تزریق مانند تنگینفس ناگهانی، افت فشار خون، تورم صورت و گلو یا کهیر گسترده؛ تیم درمان معمولاً بلافاصله مداخله میکند، اما اگر پس از ترخیص چنین علائمی دیدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- تب (برای نمونه بالای ۳۸ درجه) یا لرزِ شدید در روزهای پس از تزریق که میتواند نشانهٔ افتِ خطرناکِ گلبولهای سفید و عفونت باشد؛ بیدرنگ با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
- کبودیِ غیرمعمول یا خونریزی مانند خوندماغ، خون در ادرار یا مدفوع، بهدلیل افت پلاکت؛ در این حالت به تیم درمان اطلاع دهید.
- بیحسی یا ضعفِ پیشرونده در دستها و پاها که راهرفتن یا کارهای روزمره را مختل کند؛ به پزشک بگویید تا دوز یا برنامهٔ درمان بازبینی شود.
- ضربان قلب نامنظم یا بسیار آهسته، درد قفسهٔ سینه یا تنگینفسِ شدید؛ این علائم نیازمند بررسیِ فوریِ پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
پاکلیتاکسل در کبد و توسط آنزیمهای خاصی (بهویژه CYP3A4 و CYP2C8) متابولیزه میشود؛ به همین دلیل داروهایی مانند برخی ضدقارچهای خوراکی، آنتیبیوتیکهای خاص، ریفامپین یا برخی داروهای ضدتشنج میتوانند غلظتِ آن را در خون تغییر دهند. ترکیب آن با سایر داروهای شیمیدرمانی مانند سیسپلاتین نیازمند ترتیب و فاصلهٔ زمانیِ دقیقی است که تیم درمان مشخص میکند، و مصرفِ همزمان با داروهای دیگرِ سرکوبکنندهٔ مغزِ استخوان یا پرتودرمانی میتواند خطرِ افتِ شدیدِ سلولهای خونی را افزایش دهد. در طول درمان، بدون هماهنگی با پزشک از واکسنهای زنده استفاده نکنید؛ فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پاکلیتاکسل میتواند به جنین آسیب برساند و مصرف آن در بارداری توصیه نمیشود؛ زنان در سنین باروری باید پیش از شروع، در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روشِ مطمئن برای پیشگیری از بارداری استفاده کنند و این موضوع را با پزشک در میان بگذارند. مردانی که تحت این درمان هستند نیز باید دربارهٔ پیشگیری از بارداری با پزشک مشورت کنند. چون مشخص نیست این دارو چگونه و چهقدر در شیر مادر ترشح میشود و میتواند برای نوزاد خطرناک باشد، شیردهی معمولاً در دورهٔ درمان و مدتی پس از آن متوقف میشود؛ زمان دقیق را پزشک تعیین میکند.
نگهداری
پاکلیتاکسل را کادرِ درمان در بیمارستان یا مرکز شیمیدرمانی تهیه، نگهداری و تزریق میکند؛ نگهداریِ آن بر عهدهٔ بیمار یا خانواده نیست. اگر به هر دلیل ویال یا محلولی از این دارو در اختیارتان قرار گرفت، آن را دقیقاً طبق دمای درجشده روی برچسب، دور از نور مستقیم و دور از دسترسِ کودکان نگه دارید. هرگز از دارویی با تاریخانقضای گذشته یا ظاهرِ غیرعادی (مانند تغییر رنگ یا رسوب) استفاده نکنید و در این موارد با داروخانه یا مرکز درمان تماس بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 6 mg / 1mL |
| تزریقی برای سوسپانسیون | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴۱ برند از ۲۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا پیش از تزریق پاکلیتاکسل داروهای دیگری هم به من میدهند؟
۰۲آیا ریزش مو با پاکلیتاکسل قطعی است و دوباره برمیگردد؟
۰۳بیحسیِ دست و پا بعد از تزریق چقدر طول میکشد؟
۰۴آیا هر نوبتِ درمان با پاکلیتاکسل باید در بیمارستان انجام شود؟
۰۵تفاوتِ آبراکسان با پاکلیتاکسل معمولی چیست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۴۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴۱ برند از ۲۷ سازنده، در گروه L01CD01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی:
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.