اولاپاریب
اولاپاریب یک داروی خوراکی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای آنزیمهای درگیر در ترمیم دیانای است. با مختل کردن این مسیر، رشد برخی سلولهای سرطانیِ دارای نقص ترمیم را مهار میکند.
بیشتر برای درمان نگهدارنده یا درمان برخی سرطانهای تخمدان، لولهٔ رحم و صفاق، و نیز سرطان پستان، لوزالمعده و پروستات در بیماران منتخب بهکار میرود. نوع سرطان، مرحلهٔ بیماری، پاسخ به درمان قبلی و آزمایشهای ژنتیکی در انتخاب آن نقش دارند.
اولاپاریب میتواند کمخونی و کاهش گلبولهای سفید یا پلاکتها ایجاد کند؛ آزمایش خون دورهای را طبق برنامهٔ درمانی جدی بگیرید. تنگی نفس جدید، تب، خونریزی غیرعادی، درد قفسهٔ سینه یا زردی پوست نیازمند ارزیابی سریع است.
پیش از شروع، بیماری کلیه یا کبد، مشکلات ریوی، سابقهٔ لخته، درمانهای قبلی سرطان، و همهٔ داروها و مکملهایتان را مطرح کنید. بارداری، قصد بارداری یا شیردهی و نیز تهوع یا استفراغ مداوم، ضعف شدید، کبودی یا علائم عفونی را سریع اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اولاپاریب یک داروی خوراکی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای پلی(آدنوزین دیفسفات ریبوز) پلیمراز است. این آنزیمها در ترمیم آسیبهای دیانای نقش دارند؛ مهار آنها، بهویژه در سلولهای سرطانی با نقص مسیر ترمیم همسان یا جهش ژنهای بیآرسیای۱ و بیآرسیای۲، باعث تجمع آسیب و مرگ سلول میشود. دارو بر اساس نوع و مرحلهٔ سرطان، ویژگی ژنتیکی تومور و پاسخ به درمانهای قبلی بهتنهایی یا همراه برخی درمانهای ضدسرطان استفاده میشود. پایش شمارش سلولهای خون و توجه به علائم ریوی و کبدی در طول درمان اهمیت دارد.
موارد مصرف
- درمان نگهدارندهٔ سرطان پیشرفته یا عودکردهٔ تخمدان، لولهٔ فالوپ یا صفاق اولیه پس از پاسخ کامل یا جزئی به شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتین، در بیماران واجد معیارهای ژنتیکی و بالینی.
- درمان نگهدارندهٔ سرطان پیشرفتهٔ تخمدان، لولهٔ فالوپ یا صفاق اولیه همراه بواسیزوماب، در بیماران دارای نقص ترمیم همسان و پس از پاسخ به درمان پلاتینی.
- درمان کمکی پس از شیمیدرمانی پیش از جراحی یا پس از جراحی، برای برخی بیماران پرخطر مبتلا به سرطان پستان اولیه با جهش ارثی بیآرسیای و بدون افزایش پروتئین هر۲.
- درمان برخی بیماران مبتلا به سرطان پستان منتشرشده با جهش ارثی بیآرسیای و بدون افزایش پروتئین هر۲، پس از درمانهای قبلی مناسب.
- درمان نگهدارندهٔ سرطان منتشرشدهٔ لوزالمعده با جهش ارثی بیآرسیای، وقتی بیماری پس از شیمیدرمانی مبتنی بر پلاتین پیشرفت نکرده باشد.
- درمان سرطان پروستات منتشرشده و مقاوم به درمانهای کاهندهٔ هورمون مردانه، در صورت وجود جهشهای مرتبط با ترمیم دیانای؛ در برخی بیماران همراه آبیراترون و پردنیزولون.
روش مصرف
اولاپاریب را دقیقاً طبق نسخه، در ساعتهای ثابت و با فاصلهٔ منظم مصرف کنید؛ مقدار و مدت درمان به نوع سرطان، آزمایشها و عوارض بستگی دارد. میتوان آن را همراه یا بدون غذا خورد، اما قرص باید کامل با آب بلعیده شود؛ قرص را نجوید، خرد نکنید، حل نکنید یا نصف نکنید و کپسول را باز نکنید. کپسول و قرص بهدلیل تفاوت جذب، جایگزین خودسرانهٔ یکدیگر نیستند و تغییر شکل یا قدرت فرآورده باید با تأیید پزشک یا داروساز انجام شود. اگر یک نوبت را فراموش کردید، نوبت بعدی را در زمان مقرر مصرف کنید و مقدار دوبرابر نخورید؛ پس از استفراغ نیز نوبت اضافی مصرف نکنید و با تیم درمان تماس بگیرید. قطع یا کموزیاد کردن درمان، حتی با بهتر شدن حال، باید با هماهنگی تیم درمان باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به اولاپاریب یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده حساسیت داشتهاید، پیش از شروع اطلاع دهید.
- سابقهٔ کمخونی، کاهش گلبول سفید یا پلاکت، اختلال مغز استخوان، یا درمان قبلی با شیمیدرمانی و پرتودرمانی را بگویید؛ این موارد برای برنامهٔ پایش خون مهماند.
- بیماری کلیه یا کبد، بهخصوص اختلال شدید، را اطلاع دهید؛ ممکن است مقدار یا برنامهٔ درمان تغییر کند.
- سابقهٔ بیماری ریوی، سرفه یا تنگینفس، و نیز سابقهٔ لختهٔ خون در پا یا ریه را مطرح کنید.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها، ضدتشنجها، داروهای ضدویروس، مکملها و گیاهان دارویی را ارائه دهید و مصرف گریپفروت یا نارنج تلخ را بگویید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع اعلام کنید؛ در کودکان مصرف فقط با نظر فوقتخصص و در سالمندان با توجه به بیماریهای همراه و عملکرد کلیه انجام میشود.
عوارض احتمالی
- تهوع.
- خستگی، ضعف یا احساس بیحالی.
- استفراغ، اسهال یا یبوست.
- کاهش اشتها و تغییر مزهٔ غذا.
- سردرد، سرگیجه یا سوءهاضمه و سوزش معده.
- تغییرات آزمایش خون، مانند کمخونی و کاهش گلبولهای سفید یا پلاکتها؛ این تغییرات گاهی ابتدا علامتی ندارند.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، ضربان سریع، یا درد و تورم یکطرفهٔ پا میتواند نشانهٔ لخته یا آمبولی ریه باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سرفهٔ جدید یا بدترشونده، تنگی نفس، تب یا خسخس ممکن است نشانهٔ التهاب ریه باشد؛ همان روز با تیم درمان تماس بگیرید و اگر تنفس دشوار است فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب مداوم، عفونتهای مکرر، ضعف شدید، رنگپریدگی، کبودی یا خونریزی غیرعادی، یا خون در ادرار یا مدفوع میتواند از کاهش شدید سلولهای خون یا اختلال جدی مغز استخوان خبر دهد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و آزمایش خون را به تعویق نیندازید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، درد یا ناراحتی شکم، یا تهوع شدید میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- تورم صورت، لب یا زبان، کهیر گسترده، احساس گرفتگی گلو یا دشواری تنفس نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اولاپاریب با داروهایی که تجزیهٔ آن را در کبد مهار یا تسریع میکنند، تداخل مهم دارد. برخی ضدقارچها مانند ایتراکونازول، کتوکونازول و فلوکونازول، بعضی آنتیبیوتیکها مانند کلاریترومایسین، برخی داروهای ضدویروس و گریپفروت یا نارنج تلخ ممکن است سطح اولاپاریب را بالا ببرند؛ ریفامپین، کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال و گیاه علف چای ممکن است اثر آن را کم کنند. ترکیب با داروهای ضدسرطان دیگر، از جمله بواسیزوماب یا آبیراترون و پردنیزولون، فقط در رژیم مشخص متخصص انجام میشود. تداخل مستقیم مهمی با الکل شناخته نشده، اما الکل میتواند تهوع، سرگیجه، خستگی یا مشکلات کبدی را بدتر کند؛ بهتر است در طول درمان مصرف نشود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اولاپاریب میتواند به جنین آسیب بزند و در دوران بارداری معمولاً استفاده نمیشود؛ اگر باردارید یا احتمال بارداری وجود دارد، پیش از شروع و در طول درمان فوراً به متخصص اطلاع دهید. زنان در سن باروری باید هنگام درمان و تا ۶ ماه پس از آخرین نوبت از پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ مردان دارای شریکِ دارای امکان بارداری نیز هنگام درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین نوبت باید پیشگیری کنند. شیردهی در طول درمان و تا ۱ ماه پس از آخرین نوبت توصیه نمیشود.
نگهداری
اولاپاریب را در ظرف اصلی و درِ بسته، در دمای اتاق و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید؛ برای بیشتر فرآوردهها دمای کمتر از ۳۰ درجه مناسب است، اما دستور روی جعبهٔ همان برند مقدم است. دارو را دور از دسترس کودکان و خارج از حمام نگه دارید و پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
| قرص | 100 mg |
| کپسول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا قرص و کپسول اولاپاریب قابلجایگزینی هستند؟
۰۲اولاپاریب را همراه غذا بخورم یا ناشتا؟
۰۳اگر یک نوبت را فراموش کردم یا بعد از مصرف استفراغ کردم چه کنم؟
۰۴چرا در طول درمان آزمایش خون منظم لازم است؟
۰۵آیا نتیجهٔ آزمایش ژنتیکی در انتخاب اولاپاریب مهم است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۱۰ سازنده، در گروه L01XX46. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.