اکترئوتاید
اکترئوتاید یک داروی تزریقی از گروه هورمونهای سیستمیک و مشابههای سوماتوستاتین است. با مهار ترشح برخی هورمونها، به کنترل افزایش هورمون رشد و علائم تومورهای خاص کمک میکند.
بیشتر برای کنترل آکرومگالی و کاهش علائم تومورهای عملکردی غدد درونریز گوارشی، مانند گرگرفتگی و اسهال سندرم کارسینوئید یا اسهال شدید ویپوما، بهکار میرود. در بیمارستان برای کنترل خونریزی واریسی گوارشی نیز استفاده میشود.
اکترئوتاید میتواند قند خون و ضربان قلب را تغییر دهد و در درمان طولانیمدت باعث سنگ یا لجن صفراوی شود. درد شدید شکم، زردی، غش، ضربان نامنظم یا علائم حساسیت شدید نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از مصرف، درباره دیابت یا افت قند، بیماری قلبی، سنگ صفرا، بیماری کبد یا تیروئید، داروهای مصرفی و بارداری یا شیردهی اطلاع دهید. در آکرومگالی، سردرد تازه یا تغییر دید نیز باید سریع بررسی شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکترئوتاید یک مشابه مصنوعی و نسبتاً طولانیاثر از سوماتوستاتین طبیعی بدن است و در گروه هورمونهای سیستمیک و مشابههای آن قرار میگیرد. با کاهش ترشح هورمون رشد، گلوکاگون، انسولین و برخی هورمونهای گوارشی، ترشح غیرطبیعی هورمونها و علائم ناشی از بعضی تومورها را کنترل میکند؛ کاهش جریان خون احشایی نیز به کاربرد آن در خونریزی واریسی کمک میکند. این فرآورده محلول تزریقی با قدرت ۱۰۰ میکروگرم در ۱ میلیلیتر است و نام تجاری آن اکتراید است. در تومورهای غدد درونریز، هدف اصلی معمولاً کنترل علائم و ترشح هورمون است و اکترئوتاید بهتنهایی درمان قطعی تومور محسوب نمیشود.
موارد مصرف
- کنترل آکرومگالی و کاهش هورمون رشد و عامل رشد شبهانسولینی نوع یک، وقتی جراحی یا پرتودرمانی کافی نبوده یا مناسب نیست.
- کاهش گرگرفتگی و اسهال ناشی از سندرم کارسینوئید.
- کنترل اسهال ترشحی شدید در ویپوما، یعنی تومور ترشحکننده پپتید وازواکتیو رودهای.
- کنترل علائم برخی تومورهای عملکردی غدد درونریز گوارشی و لوزالمعده مانند گلوکاگونوما و گاسترینوما، بر اساس نظر متخصص.
- کنترل اورژانسی خونریزی واریسهای مری و معده در سیروز، همراه درمان آندوسکوپیک در بیمارستان.
- پیشگیری از برخی عوارض پس از جراحی لوزالمعده، در صورت تجویز تیم جراحی.
روش مصرف
اکترئوتاید بر اساس نسخه بهصورت تزریق زیرجلدی یا در برخی شرایط تزریق وریدی استفاده میشود؛ تزریق وریدی، بهویژه برای خونریزی واریسی، باید در بیمارستان و توسط کارکنان درمان انجام شود. مقدار، فاصله و طول درمان را خودسرانه تغییر ندهید و بدون هماهنگی قطع نکنید، زیرا علائم بیماری ممکن است برگردد. برای کاهش تهوع و دلپیچه، تزریق زیرجلدی گاهی بین وعدههای غذایی یا هنگام خواب انجام میشود؛ زمانبندی نسخه مقدم است. محل تزریق زیرجلدی را جابهجا کنید و برای کاهش سوزش، محلول را قبل از تزریق به دمای اتاق برسانید؛ از گرمکردن مصنوعی یا استفاده از محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات خودداری کنید. آمپول یا ویال تکدوز را درست پیش از مصرف باز کنید و باقیمانده را نگه ندارید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آکرومگالی
درمان طولانیمدت است و پایش دورهای هورمونها و علائم برای تنظیم دوز لازم است.
سندرم کارسینوئید
در صورت نبود پاسخ سودمند ظرف یک هفته با حداکثر دوز قابلتحمل، ادامهٔ درمان باید توسط متخصص بازبینی شود. در بحران کارسینوئید، تجویز وریدی فقط در محیط بیمارستانی انجام میشود.
ویپوما؛ تومور ترشحکنندهٔ پپتید وازواکتیو رودهای
معمولاً بیش از ۴۵۰ میکروگرم در روز لازم نیست؛ جبران مایعات و املاح در اسهال شدید ضروری است.
تومورهای عملکردی غدد درونریز گوارشی و لوزالمعده، مانند گلوکاگونوما و گاسترینوما
در گلوکاگونوما پایش قند خون لازم است؛ در گاسترینوما، کنترل ترشح اسید معده با درمان مناسب، معمولاً مهارکنندهٔ پمپ پروتون، باید انجام شود.
خونریزی حاد واریسهای مری و معده در سیروز
همراه احیای بیمار و درمان آندوسکوپیک انجام میشود؛ سرعت انفوزیون از ۵۰ میکروگرم در ساعت بیشتر نشود و پایش قلبی و قند خون لازم است.
پیشگیری از برخی عوارض پس از جراحی لوزالمعده
دورهٔ درمان شامل روز عمل و روزهای پس از آن است و باید با پایش تیم جراحی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر قبلاً به اکترئوتاید یا هر یک از مواد تشکیلدهنده فرآورده حساسیت داشتهاید.
- اگر سنگ صفرا، بیماری کیسه صفرا یا مجاری صفراوی، زردی یا سابقه التهاب لوزالمعده دارید.
- اگر دیابت، افت قند، انسولینوما یا بیماری دیگری دارید که قند خون را ناپایدار میکند.
- اگر ضربان قلب آهسته، اختلال ریتم یا هدایت قلب، نارسایی قلبی دارید یا داروی قلبی مصرف میکنید.
- اگر سیروز یا بیماری کبدی، بیماری تیروئید، کمبود ویتامین ب۱۲ یا سابقه مدفوع چرب و کاهش وزن ناشی از سوءجذب دارید.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بارداری یا قصد بارداری و شیردهی را اعلام کنید؛ مصرف در کودکان باید زیر نظر متخصص باشد، چون تجربه درمانی محدودتر است. در درمان آکرومگالی، سردرد تازه یا تغییر دید را نیز پیش از تزریق گزارش دهید.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، گزگز، قرمزی یا تورم گذرا در محل تزریق.
- دلدرد یا ناراحتی شکمی، تهوع، نفخ، اسهال یا مدفوع شل.
- یبوست.
- سردرد، سرگیجه یا خستگی.
- افزایش یا کاهش قند خون.
- سنگ یا لجن صفراوی، بهویژه در درمان طولانیمدت؛ گاهی بدون علامت است.
- تورم لبها، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس، تنگی نفس، ضعف شدید یا غش: احتمال حساسیت شدید است؛ فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- غش، درد قفسه سینه، تنگی نفس جدید، ضربان بسیار آهسته یا نامنظم: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد مداوم یا شدید بالای شکم، بهویژه سمت راست، همراه تب، استفراغ یا زردی پوست و چشم: میتواند نشانه عارضه سنگ صفرا یا التهاب کیسه صفرا و مجاری صفراوی باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
- درد شدید و مداوم شکم که به پشت میزند، استفراغ مکرر، نفخ شدید یا ناتوانی در دفع گاز و مدفوع: احتمال التهاب لوزالمعده یا انسداد روده مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تعریق، لرزش، گیجی، خوابآلودگی یا ضعف شدید، یا تشنگی و ادرار فراوان همراه بیحالی: قند خون را اگر امکان دارد بررسی کنید؛ در علائم شدید یا اختلال هوشیاری فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- مدفوع چرب یا روغنی و تغییررنگداده، نفخ مداوم یا کاهش وزن ناخواسته: ممکن است نشانه سوءجذب چربی باشد؛ در اولین فرصت با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکترئوتاید ممکن است اثر انسولین و داروهای کاهنده قندخون را تغییر دهد. همراهی با بتابلوکرها، برخی مسدودکنندههای کانال کلسیم یا داروهای اثرگذار بر آب و املاح میتواند نیاز به پایش یا تنظیم درمان قلبی را بیشتر کند؛ جذب سیکلوسپورین ممکن است کم و اثر بروموکریپتین بیشتر شود. اگر برای درمان رادیوداروییِ متصل به گیرندههای سوماتوستاتین برنامه دارید، زمانبندی اکترئوتاید را تیم تخصصی تعیین میکند. تداخل مستقیم و شناختهشدهای با الکل مطرح نیست، اما تزریق نزدیک به وعده غذایی ممکن است ناراحتی گوارشی را بیشتر کند. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات درباره مصرف اکترئوتاید در بارداری محدود است و معمولاً از مصرف آن پرهیز میشود، مگر اینکه نیاز درمانی روشن و تصمیم متخصص وجود داشته باشد. در آکرومگالی، کاهش هورمونها ممکن است باروری را برگرداند؛ بنابراین احتمال بارداری ناخواسته باید در نظر گرفته شود. مشخص نیست دارو چه مقدار وارد شیر انسان میشود، پس ادامه شیردهی در زمان درمان باید با پزشک تصمیمگیری شود و ممکن است توقف آن لازم باشد.
نگهداری
آمپول یا ویال بازنشده را معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه، و در جعبه اصلی دور از نور نگه دارید؛ یخ نزند. مدت مجاز ماندن در دمای اتاق به فرآورده بستگی دارد، بنابراین دستور روی جعبه را رعایت کنید. آمپول یا ویال تکدوز را درست پیش از مصرف باز کنید و باقیمانده را دور بریزید؛ دارو را دور از دسترس کودکان و پس از بررسی تاریخ انقضا نگهداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا اکترئوتاید خودِ تومور را از بین میبرد؟
۰۲تزریق اکترئوتاید را نسبت به غذا چه زمانی انجام دهم؟
۰۳آیا اکترئوتاید قند خون را تغییر میدهد؟
۰۴چرا ممکن است سونوگرافی کیسه صفرا یا آزمایش تیروئید لازم شود؟
۰۵آیا میتوانم تزریق را در خانه انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه H01CB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.