اکتروتاید
اکتروتاید نسخهٔ مصنوعیِ هورمونِ سوماتوستاتین است که با اثر بر گیرندههای اختصاصیِ بدن، ترشحِ برخی هورمونها و موادِ فعالِ گوارشی را کاهش میدهد.
این دارو بیشتر برای کنترلِ آکرومگالی (افزایشِ هورمونِ رشد)، علائمِ تومورهای کارسینوئید و برخی تومورهای نادرِ ترشحکنندهٔ هورمون در دستگاهِ گوارش به کار میرود.
اکتروتاید را فقط با تزریق و زیرِنظرِ مستقیمِ پزشک باید مصرف کرد؛ این دارو میتواند روی قندِ خون، کیسهٔ صفرا، عملکردِ تیروئید و ضربانِ قلب اثر بگذارد، پس پیگیریِ منظمِ پزشکی اهمیت دارد. این راهنما صرفاً جنبهٔ آموزشی دارد و جایگزینِ معاینه، تشخیص یا تجویزِ پزشکِ متخصص نیست.
اگر دردِ شدیدِ شکم همراه با زردیِ پوست، افتِ شدید یا افزایشِ ناگهانیِ قندِ خون، یا تپش و سرگیجهٔ شدیدِ قلبی داشتید، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
اکتروتاید آنالوگِ مصنوعیِ سوماتوستاتین، هورمونی طبیعی در بدن، است که ترشحِ چند هورمون و مادهٔ فعالِ گوارشی را مهار میکند؛ در ایران با نامِ تجاریِ ساندوستاتین نیز شناخته میشود. این دارو با اتصال به گیرندههای سوماتوستاتین، ترشحِ هورمونِ رشد، انسولین، گلوکاگون و برخی هورمونهای دستگاهِ گوارش و پانکراس را کاهش میدهد. برخلافِ سوماتوستاتینِ طبیعی که اثرش در بدن بسیار زودگذر است، اکتروتاید ماندگاریِ بیشتری دارد و بهصورتِ تزریقِ معمولی یا تزریقِ آهستهرهش تجویز میشود. هدفِ اصلیِ درمان، کنترلِ علائمِ ناشی از ترشحِ بیشازحدِ این هورمونها یا کندکردنِ رشدِ برخی تومورهای هورمونساز است.
موارد مصرف
- کنترلِ آکرومگالی، بهویژه زمانیکه جراحی یا پرتودرمانی بهتنهایی کافی نبوده باشد
- کاهشِ علائمِ تومورهای کارسینوئید مانندِ گُرگرفتگی و اسهال
- کنترلِ اسهالِ شدید و آبکیِ ناشی از تومورهای نادرِ ویپوما (VIPoma)
- کندکردنِ رشدِ برخی تومورهای نورواندوکرینِ گوارشی-پانکراسی
- کمک به کنترلِ خونریزیِ حادِ واریسِ مری در بیمارانِ کبدی، در محیطِ بیمارستانی
روش مصرف
اکتروتاید فقط بهصورتِ تزریقی مصرف میشود. فرمِ معمولیِ آن معمولاً زیرِپوستی و گاهی چندبار در روز تزریق میشود و در شرایطِ خاصِ بیمارستانی، مانندِ خونریزیِ واریسِ مری، ممکن است بهصورتِ وریدی نیز بهکار رود؛ فرمِ آهستهرهش نیز هر چند هفته یکبار و توسطِ پرستار یا پزشک بهصورتِ عضلانی تزریق میگردد. در فرمِ زیرپوستی، بهتر است محلِ تزریق در هر نوبت تغییر کند تا از تحریکِ پوست پیشگیری شود. دوز، دفعاتِ دقیق و طولِ دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساسِ نوعِ بیماری و پاسخِ بدن تعیین میکند؛ درمان را خودسرانه و بدونِ مشورت با پزشک قطع نکنید، چون ممکن است علائمِ بیماریِ زمینهای بازگردد. اگر نوبتِ تزریقِ آهستهرهش فراموش شد، هرچه زودتر با مطبِ پزشک یا مرکزِ درمانی هماهنگ کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل آکرومگالی پس از ناکافی بودن جراحی یا پرتودرمانی
تنظیم دوز پس از ۳ ماه بر اساس هورمون رشد، فاکتور رشد شبهانسولینی نوع ۱ و علائم بالینی انجام میشود.
علائم شدید تومورهای کارسینوئید متاستاتیک، مانند اسهال و گرگرفتگی
در شروع درمان آهستهرهش یا هنگام تشدید موقت علائم، ممکن است فرم کوتاهاثر زیرجلدی برای چند روز لازم باشد؛ بیش از ۳۰ میلیگرم هر ۴ هفته توصیه نمیشود.
اسهال شدید و آبکی ناشی از ویپوما
جبران مایعات و الکترولیتها و پایش کمآبی بدن ضروری است؛ بیش از ۳۰ میلیگرم هر ۴ هفته توصیه نمیشود.
برخی تومورهای نورواندوکرین پیشرفتهٔ گوارشی ـ پانکراسی
برای زیرگروههای منتخب تومور و با هدف کنترل رشد بهکار میرود و در صورت نبود پیشرفت تومور ادامه مییابد.
کمک به کنترل خونریزی حاد واریس مری در بیماران مبتلا به سیروز کبدی
فقط در بیمارستان و همراه با ارزیابی و درمان آندوسکوپیک انجام شود؛ فرم آهستهرهش برای کنترل خونریزی حاد مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ دیابت یا هرگونه اختلال در قندِ خون
- سابقهٔ سنگِ کیسهٔ صفرا یا بیماریِ کیسه و مجاریِ صفراوی
- بیماریِ قلبی، بهویژه ضربانِ آهسته یا اختلالِ هدایتیِ قلب
- بیماریِ کبدی یا کلیوی
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و هرگونه حساسیتِ داروییِ قبلی
عوارض احتمالی
- تهوع و ناراحتیِ خفیفِ شکمی
- اسهال یا شلیِ مدفوع، یا گاهی یبوست
- نفخ و دلِپیچه
- درد، قرمزی یا سفتی در محلِ تزریق
- سردرد و سرگیجهٔ خفیف
- علائمِ سنگِ کیسهٔ صفرا مانندِ دردِ شدیدِ شکم (بهویژه سمتِ راستِ بالا)، تهوعِ شدید یا زردیِ پوست و چشم؛ نیازمندِ بررسیِ پزشک
- علائمِ افتِ شدیدِ قندِ خون (لرزش، تعریقِ سرد، گیجی) یا افزایشِ شدیدِ آن (تشنگیِ زیاد، ادرارِ مکرر)؛ کنترلِ قند و تماس با پزشک لازم است
- خستگیِ غیرِعادی، افزایشِ وزنِ بیدلیل، یا احساسِ سرمای بیشازحد که میتواند نشانهٔ کاهشِ فعالیتِ غدهٔ تیروئید باشد؛ در مصرفِ طولانیمدت، پزشک معمولاً عملکردِ تیروئید را نیز بهصورتِ دورهای آزمایش میکند
- تپشِ قلب یا ضربانِ بسیار آهستهٔ قلب؛ نیازمندِ ارزیابیِ قلبی است و اگر با سرگیجهٔ شدید یا غشکردن همراه باشد، باید بیدرنگ به پزشک یا اورژانس مراجعه کرد
- دردِ ناگهانی و شدیدِ شکم که به کمر تیر میکشد، همراه با تهوع و استفراغِ شدید؛ نیازمندِ مراجعهٔ فوری
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ ورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا مشکل در تنفس؛ اورژانسی است، فوراً با اورژانس تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اکتروتاید میتواند با چند گروه از داروها تداخل داشته باشد. این دارو ممکن است نیازِ بدن به انسولین یا قرصهای پایینآورندهٔ قندِ خون را تغییر دهد، جذبِ سیکلوسپورین را در بیمارانِ پیوندِ عضو کم کند، و اثرِ داروهای کندکنندهٔ ضربانِ قلب مانندِ برخی بتابلاکرها را تشدید کند. همچنین تداخلهایی با بروموکریپتین و برخی داروهای دیگر نیز گزارش شده است. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ انسانی دربارهٔ مصرفِ اکتروتاید در بارداری محدود است؛ این دارو معمولاً فقط زمانی در دورانِ بارداری تجویز میشود که فایدهٔ آن برای مادر از خطرِ احتمالی بیشتر باشد و تحتِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص. همچنین مشخص نیست این دارو بهمیزانِ قابلِتوجهی در شیرِ مادر ترشح میشود یا نه، پس تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی در دورانِ مصرفِ آن را حتماً با پزشک بگیرید.
نگهداری
این دارو معمولاً باید در یخچال (میانِ دو تا هشت درجهٔ سلسیوس) و دور از نور نگهداری شود و نباید یخ بزند؛ آمادهسازیِ فرمِ آهستهرهش هم معمولاً در داروخانه یا مطبِ پزشک انجام میگیرد. اگر آمپول یا ویال را در منزل نگه میدارید، آن را دورِ از دسترسِ کودکان قرار دهید، پیش از هر تزریق تاریخِ انقضا را بررسی کنید، و اگر رنگِ محلول تغییر کرده یا ذراتِ معلق در آن دیدید، از مصرفش خودداری کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی آهستهرهش برای سوسپانسیون | 30 mg |
| تزریقی آهستهرهش برای سوسپانسیون | 20 mg |
| تزریقی آهستهرهش | 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۱ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا فرمِ آهستهرهشِ اکتروتاید کمتر از فرمِ معمولی تزریق میشود؟
۰۲آیا اکتروتاید روی قندِ خون تأثیر میگذارد؟
۰۳آیا مصرفِ طولانیمدتِ اکتروتاید خطرِ سنگِ کیسهٔ صفرا را افزایش میدهد؟
۰۴آیا میتوانم تزریقِ اکتروتاید را خودم در خانه انجام دهم؟
۰۵اگر نوبتِ تزریقِ آهستهرهش را فراموش کنم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۱ برند از ۱۹ سازنده، در گروه H01CB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.