نوراپینفرین
نوراپینفرین یا نورآدرنالین یک داروی تنگکنندهٔ عروق از گروه داروهای آدرنرژیک است. با افزایش مقاومت عروق و کمک به قدرت انقباض قلب، فشار خون را در افت فشار شدید بالا میبرد.
بیشتر برای بازگرداندن فشار خون در افت فشار حاد و شدید و شوک، بهویژه شوک عفونی و حالتهای گشادشدن شدید عروق، در بیمارستان یا بخش مراقبتهای ویژه استفاده میشود.
این فرآورده غلیظ است و فقط پس از آمادهسازی و رقیقسازی، بهصورت انفوزیون وریدیِ تحت پایش داده میشود؛ نشت آن از رگ میتواند به بافت آسیب جدی بزند. قطع ناگهانی انفوزیون نیز ممکن است افت فشار شدید ایجاد کند.
بیماری قلبی یا عروقی، اختلال ریتم، دیابت، فشار خون بالا، کمبود حجم خون، حساسیت به سولفیتها، بارداری یا شیردهی را پیش از درمان اعلام کنید. درد، سوزش، تورم یا تغییر رنگ اطراف محل تزریق باید همان لحظه به پرستار گفته شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نوراپینفرین یا نورآدرنالین یک داروی وریدی از گروه داروهای آدرنرژیک و تنگکنندهٔ عروق است که برای بالا بردن سریع فشار خون در افت فشار حاد و شدید به کار میرود. این دارو با تحریک گیرندههای آدرنرژیک، بیشتر باعث تنگشدن عروق و افزایش مقاومت عروقی میشود و در قلب نیز به حفظ قدرت انقباض کمک میکند. اثر آن کوتاهمدت و وابسته به انفوزیون است، بنابراین فشار خون، ضربان قلب و خونرسانی اندامها حین درمان پایش میشوند. نوراپینفرین علت زمینهای شوک را درمان نمیکند و در کنار درمان علت، مانند جبران کمبود مایعات یا کنترل عفونت، استفاده میشود.
موارد مصرف
- افت فشار خون حاد و شدید
- شوک عفونی یا سپتیک همراه با افت فشار پایدار
- شوک ناشی از گشادشدن شدید عروق، از جمله شوک نوروژنیک
- برخی موارد شوک قلبی همراه با افت فشار شدید، با پایش تخصصی
- افت فشار شدید حین یا پس از بیهوشی و جراحی
روش مصرف
این دارو خوراکی نیست و آمپول غلیظ آن نباید در خانه، بهصورت عضلانی یا زیرجلدی تزریق شود. محلول طبق دستور فرآورده و پروتکل مرکز درمانی آماده و رقیق میشود و معمولاً با پمپ، بهصورت انفوزیون وریدی مداوم از رگ بزرگ یا کاتتر ورید مرکزی، توسط تیم درمان داده میشود. فشار خون، ضربان قلب، خونرسانی دستوپا، حجم ادرار و محل تزریق مرتب بررسی میشود و سرعت ورود دارو فقط بر اساس نسخه و پاسخ بیمار تنظیم میگردد. بیمار یا همراه نباید سرعت پمپ را تغییر دهد یا انفوزیون را قطع کند؛ قطع درمان باید تدریجی و تحت نظر تیم درمان باشد. چون مصرف وریدی است، وعدههای غذایی روش مصرف را تغییر نمیدهند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
افت فشار خون حاد و شدید
محلول غلیظ باید پیش از مصرف رقیق شود؛ از نشت دارو به خارج رگ جلوگیری و فشار خون، ریتم قلب و محل تزریق پیوسته پایش شود.
شوک عفونی یا سپتیک همراه با افت فشار پایدار
درمان ضدمیکروبی و اصلاح کاهش حجم باید همزمان انجام شود؛ تجویز فقط در محیط دارای پایش مداوم انجام گیرد.
شوک ناشی از گشادشدن شدید عروق، از جمله شوک نوروژنیک
محلول رقیقشده ترجیحاً از ورید بزرگ یا دسترسی مرکزی تجویز شود؛ نشت خارجرگی میتواند باعث ایسکمی و نکروز بافتی شود.
برخی موارد شوک قلبی همراه با افت فشار شدید
بهدلیل خطر افزایش بار قلبی و آریتمی، پایش مداوم فشار خون، ریتم قلب و پرفیوژن ضروری است.
افت فشار شدید هنگام یا پس از بیهوشی و جراحی
پیش از شروع، کاهش حجم و علل قابل اصلاح افت فشار بررسی شود؛ محلول غلیظ هرگز بدون رقیقسازی تزریق نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به نوراپینفرین، نورآدرنالین، سولفیتها یا مواد کمکی فرآورده حساسیت داشتهاید، اطلاع دهید؛ برخی فرآوردهها سولفیت دارند و در افراد حساس، بهویژه مبتلایان به آسم، واکنش ایجاد میکنند.
- خونریزی، کمآبی یا هر علت دیگری برای کاهش حجم خون را بگویید؛ کمبود حجم باید همزمان ارزیابی و اصلاح شود.
- سابقهٔ بیماری قلبی، حملهٔ قلبی اخیر، درد قلبی، اختلال ریتم، فشار خون بالا، دیابت یا پرکاری تیروئید را اعلام کنید.
- بیماری یا گرفتگی عروق قلب، شکم یا اندامها، سابقهٔ لخته یا کاهش خونرسانی دستوپا اهمیت دارد و باید گفته شود.
- فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، بهویژه ضدافسردگیها، داروهای دیابت، داروهای محرک یا تنگکنندهٔ عروق، داروهای بیهوشی و مکملها را ارائه کنید.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را اطلاع دهید؛ کودکان، سالمندان و مبتلایان به بیماری کبد یا کلیه به انتخاب و پایش اختصاصی نیاز دارند.
عوارض احتمالی
- افزایش فشار خون هنگام تنظیم درمان که با پایش مداوم کنترل میشود
- کندشدن ضربان قلب، گاهی بهصورت بازتابی
- سردرد گذرا
- اضطراب یا بیقراری
- سردی یا رنگپریدگی گذرای دستوپا بهعلت تنگشدن عروق؛ اگر شدید یا ماندگار شد، اطلاع دهید
- درد، سوزش، تورم، سفید یا بنفششدن، سردی یا بیحسی در محل تزریق یا انگشتان: فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید؛ احتمال نشت دارو یا کاهش خونرسانی وجود دارد و درمان فوری لازم است.
- درد قفسهٔ سینه، تپش شدید، ضربان نامنظم، غش یا ضعف شدید: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس شدید، خسخس، احساس خفگی یا سرفه همراه با کف یا مایع: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردرد بسیار شدید، تاری دید، گیجی، استفراغ شدید، کاهش واضح ادرار یا تغییر رنگ تیرهٔ اندامها: فوراً به پزشک اطلاع دهید و در صورت شدت به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم صورت، لب، زبان یا گلو و مشکل تنفس، بهویژه پس از فرآوردهٔ حاوی سولفیت: با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
همراهی نوراپینفرین با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز، لاینزولید یا برخی ضدافسردگیهای سهحلقهای مانند آمیتریپتیلین و ایمیپرامین میتواند افزایش شدید و طولانی فشار خون ایجاد کند. برخی داروهای محرک، تنگکنندهٔ عروق و داروهای بیهوشی استنشاقی نیز خطر فشار خون بالا یا اختلال ریتم را بیشتر میکنند. نوراپینفرین ممکن است حساسیت به انسولین را کم و قند خون را بالا ببرد و در نتیجه پایش قند و تنظیم داروهای دیابت لازم شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو؛ برای این تزریق، تداخل غذایی مهمی شناخته نشده است و الکل معمولاً تداخل مستقیم ندارد، اما در زمان شوک یا افت فشار نباید مصرف شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، اطلاعات انسانی محدود است. نوراپینفرین ممکن است خونرسانی جفت را کاهش دهد و ضربان قلب جنین را کند کند، اما در افت فشار یا شوک تهدیدکنندهٔ جان، سود نجاتبخش درمان مادر ممکن است از خطرهای احتمالی بیشتر باشد. در شیردهی، دادهٔ کافی دربارهٔ مقدار دارو در شیر و اثر آن بر نوزاد وجود ندارد؛ بهدلیل ماندگاری کوتاه و جذب خوراکی بسیار کم، اثر مستقیم مهم بر نوزاد بعید است، ولی ممکن است تولید یا جاریشدن شیر را موقتاً کاهش دهد.
نگهداری
آمپول یا ویال غلیظ را معمولاً در دمای اتاق، کمتر از ۲۵ درجه، در جعبهٔ اصلی و دور از نور و دسترس کودکان نگه دارید و از یخزدگی و گرمای شدید دور باشد. آمپول بازشده یا محلول رقیقشده برای نگهداری خانگی نیست و باید طبق دستور مرکز درمانی مصرف یا دور ریخته شود. پیش از مصرف، تاریخ انقضا و شفافبودن محلول بررسی شود؛ محلول دارای ذرات یا تغییررنگ محسوس نباید استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 1 mg / 1mL |
| تزریقی غلیظ | 0.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا نوراپینفرین همان آدرنالین است؟
۰۲آیا میتوان آمپول نوراپینفرین را در خانه تزریق کرد؟
۰۳چرا محل تزریق نوراپینفرین باید مرتب بررسی شود؟
۰۴اگر فشار خون بهتر شد، آیا میتوان انفوزیون را قطع کرد؟
۰۵آیا نوراپینفرین علت شوک را درمان میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۳ سازنده، در گروه C01CA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.