نلارابین
نلارابین یک داروی ضدسرطان تزریقی از گروه داروهای ضد متابولیت و مشابه پورین است. در بدن به مادهای فعال تبدیل میشود که ساخت مادهٔ ژنتیکی سلولهای سرطانی را مختل میکند و به مرگ آنها میانجامد.
بیشتر برای درمان لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول تی و لنفوم لنفوبلاستیک سلول تی به کار میرود؛ معمولاً زمانی که بیماری پس از دستکم دو برنامهٔ شیمیدرمانی پاسخ نداده یا عود کرده است.
مهمترین خطر نلارابین آسیب عصبی شدید است؛ خوابآلودگی شدید، گیجی، بیحسی، ضعف، اختلال راهرفتن، تشنج یا فلج ممکن است رخ دهد و گاهی کامل برطرف نمیشود. هر علامت عصبی تازه یا رو به بدتر شدن را فوراً به تیم درمان اطلاع دهید.
اگر بیماری کلیه یا کبد، سابقهٔ مشکل عصبی، درمان داخلنخاعی یا پرتودرمانی مغز و نخاع دارید، پیش از درمان اطلاع دهید. بارداری، قصد بارداری، شیردهی، تب، عفونت یا مصرف هر دارو و مکمل دیگری نیز باید مطرح شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نلارابین یک داروی ضدسرطان تزریقی از گروه مشابههای پورینی و مهارکنندههای سوختوساز نوکلئوزیدهاست. این دارو در بدن به مادهای فعال تبدیل میشود که در سلولهای بدخیم تجمع مییابد، ساخت مادهٔ ژنتیکی را مهار میکند و باعث مرگ سلول میشود. کاربرد اصلی آن لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول تی و لنفوم لنفوبلاستیک سلول تیِ عودکرده یا مقاوم به درمانهای قبلی است. نامهای تجاری آتریینس، نلاراماکس و آترانل نیز برای این ماده به کار میروند. بهدلیل خطر آسیب عصبی، کاهش سلولهای خون و تخریب سریع سلولهای سرطانی، درمان با پایش عصبی و آزمایشهای منظم انجام میشود.
موارد مصرف
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول تیِ عودکرده
- لوسمی لنفوبلاستیک حاد سلول تی که به دستکم دو برنامهٔ شیمیدرمانی پاسخ نداده است
- لنفوم لنفوبلاستیک سلول تیِ عودکرده
- لنفوم لنفوبلاستیک سلول تیِ مقاوم به درمان پس از دستکم دو برنامهٔ شیمیدرمانی
روش مصرف
نلارابین خوراکی نیست و فقط بهصورت تزریق وریدی، توسط تیم درمان سرطان و در مرکز درمانی، تجویز میشود. مقدار، فاصلهٔ نوبتها و تعداد دورهها را پزشک بر اساس نوع بیماری، سن، وضعیت شمارش سلولهای خون، عملکرد کلیه و کبد و پاسخ درمانی تعیین میکند؛ غلظت ۵ میلیگرم در هر میلیلیترِ روی ویال، مقدار مصرف شخصی نیست. محلول باید طبق برنامه و با سرعت تعیینشده تزریق شود و بیمار نباید آن را در خانه یا بهصورت تزریق سریع دریافت کند. در طول درمان و دستکم یک شبانهروز پس از هر نوبت، بروز علائم عصبی را زیر نظر داشته باشید؛ اگر نوبتی بهعلت عوارض عقب افتاد یا از دست رفت، خودسرانه آن را جبران نکنید. خوابآلودگی یا سرگیجه ممکن است تا چند روز پس از درمان ادامه داشته باشد؛ تا برطرف شدن آن رانندگی و کارهای خطرناک انجام ندهید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به نلارابین یا هر یک از اجزای فرآورده حساسیت داشتهاید، یا در تزریق قبلی واکنش شدید نشان دادهاید، پیش از شروع درمان بگویید.
- هرگونه گزگز، بیحسی، ضعف، لرزش، مشکل تعادل یا راهرفتن، تشنج، خوابآلودگی غیرعادی یا بیماری عصبی را گزارش کنید؛ شیمیدرمانی داخلنخاعی یا پرتودرمانی مغز و نخاع در گذشته یا همزمان میتواند خطر آسیب عصبی را بیشتر کند.
- سابقهٔ کاهش سلولهای خون، عفونت فعال، تب، خونریزی، بیماری کلیه یا بیماری شدید کبدی را مطرح کنید؛ در کودکان و سالمندان و نیز در نارسایی متوسط یا شدید کلیه یا نارسایی شدید کبدی، پایش اختصاصیتری لازم است.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و درمانهای ضدسرطان خود را ارائه دهید؛ بهویژه اگر پنتوستاتین یا درمان داخلنخاعی دریافت میکنید.
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، قصد بارداری دارید یا مردی با شریک دارای امکان بارداری هستید، پیش از شروع درمان اطلاع دهید و دربارهٔ پیشگیری مؤثر راهنمایی بگیرید.
- اگر شیرده هستید یا قصد دریافت واکسن دارید، اطلاع دهید؛ واکسنهای زنده در دورهٔ تضعیف ایمنی نباید بدون هماهنگی با تیم درمان تزریق شوند.
عوارض احتمالی
- خستگی و احساس ضعف
- تهوع
- اسهال یا یبوست
- استفراغ
- سردرد
- سرگیجه یا خوابآلودگی خفیف
- بیحسی یا گزگز تازه، ضعف دستوپا، مشکل در انجام حرکات ظریف، عدم تعادل، زمینخوردن، لرزش، گیجی یا خوابآلودگی شدید: فوراً تیم درمان را مطلع کنید؛ در تشنج، بیهوشی، فلج یا اختلال شدید هوشیاری فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، گلودرد، سرفه، تنگی نفس یا حال عمومی بد میتواند نشانهٔ عفونت در پی کاهش گلبول سفید باشد؛ همان روز با مرکز درمانی تماس بگیرید و در بدحالی یا تنگی نفس شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی یا لکههای پوستی غیرعادی، خوندماغ مکرر، خونریزی لثه، خون در ادرار یا مدفوع، مدفوع سیاه یا خونریزی بندنیامدنی: فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید و در خونریزی شدید به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش واضح ادرار، تهوع یا استفراغ شدید، گرفتگی عضلات، ضعف شدید، تپش قلب یا تشنج پس از شروع درمان میتواند نشانهٔ عوارض خطرناک ناشی از تخریب سریع سلولهای سرطانی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر منتشر، تورم صورت، لب یا زبان، خسخس، تنگی نفس یا غش پس از تزریق میتواند نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل شناختهشده، مصرف همزمان با پنتوستاتین یا دیگر مهارکنندههای آنزیم آدنوزین دِآمیناز است که توصیه نمیشود و ممکن است اثر یا الگوی عوارض نلارابین را تغییر دهد. درمان داخلنخاعی همزمان یا قبلی و پرتودرمانی مغز و نخاع ممکن است خطر آسیب عصبی را بیشتر کنند؛ سایر داروهای ضدسرطان نیز میتوانند افت سلولهای خون را تشدید کنند. واکسنهای زنده در زمان پایین بودن ایمنی بدن میتوانند خطر عفونت ایجاد کنند. چون نلارابین وریدی است، غذا تداخل مهمی با جذب آن ندارد؛ الکل میتواند خوابآلودگی و سرگیجه را تشدید کند، بنابراین در دورهٔ درمان مصرف نشود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
نلارابین میتواند به جنین آسیب بزند و دادهٔ کافی دربارهٔ ایمنی آن در بارداری وجود ندارد. اگر باردار هستید، احتمال بارداری میدهید یا بارداری در طول درمان رخ داده است، پیش از نوبت بعدی به متخصص اطلاع دهید؛ افراد دارای امکان بارداری باید در طول درمان از روش پیشگیری مؤثر استفاده کنند. مردانی که شریک دارای امکان بارداری دارند باید هنگام درمان و تا ۳ ماه پس از آخرین نوبت، طبق نظر تیم درمان از کاندوم استفاده کنند. دربارهٔ شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد و بهدلیل احتمال عوارض شدید برای نوزاد، در طول درمان شیردهی توصیه نمیشود؛ زمان مناسب برای شروع دوباره را پزشک تعیین میکند.
نگهداری
ویال نلارابین را در بستهبندی اصلی و دور از دسترس کودکان، در دمای اتاق ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد نگهداری کنید؛ نوسان دما فقط در محدودهای که روی بروشور همان فرآورده آمده قابل قبول است. دارو را از گرمای شدید و یخزدگی دور نگه دارید. ویال تکدوز یا محلول باقیمانده برای نوبت بعد نگهداری نمیشود و تاریخ انقضا و ظاهر شفاف و بیرنگ محلول باید پیش از تزریق توسط مرکز درمانی بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱نلارابین برای هر نوع سرطان خون مناسب است؟
۰۲آیا نلارابین را میتوان در خانه یا بهصورت خوراکی مصرف کرد؟
۰۳چرا آزمایش خون در طول درمان نلارابین تکرار میشود؟
۰۴آیا خوابآلودگی یا گزگز بعد از تزریق نلارابین طبیعی است؟
۰۵اگر یک نوبت درمان عقب افتاد، نلارابین را جبران کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۸ سازنده، در گروه L01BB07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.