میتوکسانترون
میتوکسانترون یک داروی ضدسرطان از خانوادهٔ آنتراسندیونهاست که با آسیبزدن به مادهٔ ژنتیکی سلولهای در حال تقسیم، رشد آنها را مهار میکند. اثر مهارکنندهٔ ایمنی آن نیز در برخی انواع اماس بهکار میرود.
برای برخی سرطانها، از جمله لوسمی میلوئید حاد، سرطان پروستات گسترشیافتهای که به درمان هورمونی پاسخ نداده و بعضی سرطانهای پستان یا لنفوم تجویز میشود. در شکلهای خاص و رو به وخامت اماس نیز برای کاهش عود و افزایش ناتوانی بهکار میرود.
مهمترین خطرهای میتوکسانترون آسیب قلبیِ تجمعی، که ممکن است ماهها یا سالها بعد هم ظاهر شود، و کاهش شدید سلولهای خون است. بررسی قلب، شمارش سلولهای خون و عملکرد کبد باید طبق برنامهٔ درمان انجام شود.
اگر سابقهٔ بیماری قلبی، درمان قبلی با داروهای ضدسرطان یا پرتودرمانی قفسهٔ سینه، بیماری کبدی، عفونت، بارداری یا احتمال بارداری دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم، تب، خونریزی یا واکنش حساسیتی نیازمند تماس فوری با پزشک است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
میتوکسانترون دارویی ضدسرطان است که بهصورت تزریق وریدی استفاده میشود. این دارو با قرارگرفتن در مادهٔ ژنتیکی و مهار آنزیم توپوایزومراز دو، تکثیر و ترمیم سلولهای در حال تقسیم را مختل میکند؛ همین اثر، رشد سلولهای سرطانی و فعالیت برخی سلولهای ایمنی را کاهش میدهد. دارو در درمان برخی سرطانهای خون و تومورهای پیشرفته و نیز بعضی انواع اماس رو به وخامت بهکار میرود. سرکوب مغز استخوان، آسیب قلبی تجمعی و در موارد نادر لوسمی ثانویه از خطرهای مهم آن هستند.
موارد مصرف
- القای بهبودی در لوسمی میلوئید حاد بزرگسالان، معمولاً همراه داروهای شیمیدرمانی دیگر
- کاهش درد و تسکین علائم سرطان پروستات گسترشیافتهای که به درمان هورمونی پاسخ نداده است؛ کاربردی تسکینی
- در برخی برنامههای درمانی سرطان پستان گسترشیافته و لنفوم غیرهوچکین
- کاهش دفعات عود و سرعت افزایش ناتوانی در برخی شکلهای اماس رو به وخامت، مانند اماس پیشروندهٔ ثانویه یا عودکنندهٔ پیشرونده؛ برای اماس پیشروندهٔ اولیه کاربرد معمول ندارد
روش مصرف
میتوکسانترون فقط در مرکز درمانی و بهصورت محلول رقیقشده، آهسته داخل رگ، توسط تیم درمان تزریق میشود؛ تزریق عضلانی، زیرجلدی، داخل شریانی یا داخل نخاعی برای آن ممنوع است. فاصلهٔ جلسات و ترکیب آن با داروهای دیگر بر اساس نوع بیماری و نتایج آزمایش خون، کبد و قلب تعیین میشود؛ برنامه را خودسرانه جابهجا نکنید و اگر نوبتی را از دست دادید، با مرکز درمانی تماس بگیرید. برای این شکل تزریقی، زمان مصرف به غذا وابسته نیست. اگر هنگام تزریق درد، سوزش، قرمزی یا تورم داشتید، همان لحظه به پرستار اطلاع دهید؛ در اماس، پیگیری قلب پس از پایان درمان نیز ممکن است لازم باشد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به میتوکسانترون یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده حساسیت داشتهاید، بهویژه اگر واکنش شدید، تنگی نفس یا افت فشار ایجاد شده است، پیش از درمان اطلاع دهید.
- سابقهٔ نارسایی قلبی، بیماری قلبی، ضربان نامنظم، سکتهٔ قلبی، پرتودرمانی قفسهٔ سینه یا مصرف قبلی داروهایی مانند دوکسوروبیسین و دانوروبیسین را بگویید؛ این عوامل خطر آسیب قلبی را بیشتر میکنند.
- اگر عفونت فعال، تب، خونریزی یا شمارش پایین گلبولهای سفید یا پلاکت دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ میتوکسانترون میتواند سرکوب مغز استخوان را شدیدتر کند.
- بیماری کبدی، آزمایشهای کبدی غیرطبیعی یا بیماری کلیوی را ذکر کنید؛ در اختلال کبدی تجمع دارو بیشتر میشود و ممکن است برنامهٔ درمان تغییر کند.
- بارداری، احتمال بارداری، قصد بارداری، شیردهی و برنامهٔ فرزندآوری را از قبل مطرح کنید؛ دارو میتواند به جنین و باروری آسیب بزند.
- ایمنی و اثربخشی دارو در کودکان بهخوبی تثبیت نشده است؛ سالمندان و افراد دارای چند بیماری زمینهای ممکن است به پایش دقیقتر قلب، کبد و مغز استخوان نیاز داشته باشند.
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ
- خستگی، ضعف یا بیحالی
- کمپشت شدن یا ریزش مو
- بیاشتهایی، تغییر مزه، یبوست یا اسهال
- التهاب یا زخم دهان
- سبز-آبی شدن موقت ادرار و گاهی متمایل به آبی شدن سفیدی چشم، پوست یا ناخن
- تنگی نفس جدید یا رو به افزایش، سرفهٔ مداوم، ورم پاها، افزایش سریع وزن، درد قفسهٔ سینه، تپش قلب یا غش میتواند نشانهٔ آسیب قلبی باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در تنگی نفس شدید، درد قفسهٔ سینه یا غش فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، لرز، گلودرد، سرفه، سوزش ادرار، زخم دهان یا بیحالی شدید میتواند نشانهٔ عفونت در پی کاهش سلولهای دفاعی باشد؛ فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید و در بدحال شدن سریع فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کبودی بیدلیل، خونریزی بینی یا لثه، لکههای ریز قرمز روی پوست، مدفوع سیاه یا خون در ادرار ممکن است از کاهش پلاکت باشد؛ فوراً با پزشک تماس بگیرید و در خونریزی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، تورم لب، زبان یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، سوزش، قرمزی، تورم یا آبیشدن اطراف محل تزریق ممکن است نشانهٔ خروج دارو از رگ باشد؛ همان لحظه به پرستار اطلاع دهید و محل را نمالید.
- در درمان سرطانهای خون، ضعف شدید، گرفتگی عضلات، گیجی، تپش قلب یا کاهش ادرار میتواند نشانهٔ آزادشدن سریع مواد از سلولهای توموری باشد؛ فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروهای ضدسرطانِ آسیبرسان به قلب، مانند دوکسوروبیسین و دانوروبیسین، و پرتودرمانی قفسهٔ سینه خطر آسیب قلبی را بیشتر میکنند. همراهی با داروهای شیمیدرمانی دیگر میتواند افت سلولهای خون و عفونت را تشدید کند و برخی ترکیبهای ضدسرطان یا پرتودرمانی ممکن است خطر لوسمی ثانویه را افزایش دهند. واکسنهای زنده یا ضعیفشده در دورهٔ درمان میتوانند خطر عفونت ایجاد کنند و نباید خودسرانه تزریق شوند. داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین ممکن است خطر خونریزی را بیشتر کنند و به پایش دقیقتر آزمایشهای انعقادی نیاز داشته باشند. برای شکل تزریقی تداخل مستقیم شناختهشدهای با غذا وجود ندارد، اما الکل میتواند تهوع و ضعف را بیشتر کند و در بیماری کبدی مناسب نباشد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
میتوکسانترون میتواند به جنین آسیب بزند؛ در اماس طی بارداری نباید استفاده شود و در درمان سرطان نیز فقط پس از سنجش دقیق فایده و خطر تصمیمگیری میشود. اگر باردار هستید، احتمال بارداری میدهید یا هنگام درمان باردار شدید، پیش از نوبت بعدی فوراً تیم درمان را مطلع کنید؛ زنان و مردان باید در دورهٔ درمان و مدتی پس از آخرین نوبت، طبق برنامهٔ متخصص، از بارداری پیشگیری کنند. دارو وارد شیر مادر میشود و ممکن است تا حدود یک ماه پس از آخرین تزریق در شیر باقی بماند؛ شیردهی باید پیش از شروع درمان قطع شود و زمان ازسرگیری را متخصص تعیین کند. کاهش باروری و قطع موقت یا پایدار قاعدگی ممکن است رخ دهد؛ اگر فرزندآوری در آینده برایتان مهم است، پیش از شروع درمان دربارهٔ حفظ باروری سؤال کنید.
نگهداری
ویال میتوکسانترون باید در مرکز درمانی و در دمای اتاقِ کنترلشده، دور از نور و یخزدگی و در بستهبندی اصلی نگهداری شود. دارو را در دسترس کودکان نگذارید و اگر تاریخ انقضا گذشته یا محلول رسوب و تغییر ظاهری غیرعادی دارد، استفاده نشود؛ رقیقسازی، نگهداری محلول رقیقشده و امحای باقیمانده فقط بر عهدهٔ کارکنان درمانی است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سبز یا آبی شدن ادرار بعد از تزریق طبیعی است؟
۰۲آیا میتوکسانترون برای هر نوع اماس مناسب است؟
۰۳چرا پیش از تزریق بررسی قلب لازم است؟
۰۴اگر هنگام تزریق در محل رگم سوزش یا درد داشتم چه کنم؟
۰۵آیا بعد از تزریق میتوان واکسن زد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۵ سازنده، در گروه L01DB07. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.