متوکسالن
متوکسالن دارویی از دستهٔ پسورالنها (Psoralen) است که با حساسکردن پوست به نور فرابنفش، در درمانهای نوری پوست به کار میرود.
بیشترین کاربرد آن همراه با نوردرمانی فرابنفش، در روشی به نام PUVA، برای پسوریازیس گسترده و ویتیلیگو است؛ گاهی برای برخی بیماریهای دیگر پوست هم تجویز میشود.
پس از هر بار مصرف، پوست و چشم تا مدتی نسبت به نور آفتاب و اشعهٔ فرابنفش بسیار حساس میشوند و رعایت دقیق محافظت از پوست و چشم در این بازهٔ زمانی ضروری است.
پیش از شروع درمان حتماً سابقهٔ بیماریهای چشمی، کبدی و پوستی خود را با پزشک در میان بگذارید و اگر در طول درمان دچار سوختگی، تاول یا هرگونه واکنش غیرعادی شدید، بیدرنگ با او تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
متوکسالن ترکیبی طبیعی از خانوادهٔ فوروکومارینها (پسورالن) است که بهصورت قرص خوراکی برای درمانهای نوری پوست تجویز میشود. این دارو بهتنهایی اثر درمانی چندانی ندارد؛ پس از مصرف، به لایههای پوست میرسد و با تابش کنترلشدهٔ پرتو فرابنفش نوع A در جلسات پزشکی فعال میشود. در این حالت به مادهٔ ژنتیکی سلولهای پوست متصل میشود و رشد و تکثیر سریع سلولهایی را که در بیماریهایی مانند پسوریازیس دیده میشود، کند میکند. این ترکیب دارو و نوردرمانی که بهاختصار PUVA نامیده میشود، همیشه باید در مراکز درمانی مجهز و زیر نظر پزشک متخصص پوست انجام گیرد.
موارد مصرف
- درمان پسوریازیس متوسط تا شدید و گسترده، همراه با نوردرمانی فرابنفش (روش PUVA)
- کمک به بازگشت رنگدانهٔ پوست در ویتیلیگو
- درمان برخی مراحل اولیهٔ لنفوم پوستی سلول T (مایکوزیس فانگوئیدس)
- درمان برخی بیماریهای پوستی مزمن و مقاوم به درمانهای معمول، به تشخیص پزشک متخصص پوست
روش مصرف
متوکسالن معمولاً همراه با غذا یا کمی شیر مصرف میشود تا هم تحمل گوارشی بهتر باشد و هم جذب دارو یکنواختتر بماند؛ زمان دقیق مصرف نسبت به جلسهٔ نوردرمانی را پزشک یا کلینیک پوست مشخص میکند و رعایت همان زمانبندی اهمیت زیادی دارد. پس از هر بار مصرف، تا پایان همان روز باید از قرارگرفتن مستقیم در آفتاب یا هر منبع نور فرابنفش دیگر خودداری کرد و از پوشش مناسب، کرم ضدآفتاب و عینک محافظ فرابنفش استفاده کرد. برنامهٔ درمان با متوکسالن معمولاً شامل چند هفته یا چند ماه پیگیری منظم است و قطع یا تغییر خودسرانهٔ آن بدون هماهنگی با پزشک توصیه نمیشود، چون میتواند روند بهبودی را مختل کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پسوریازیس متوسط تا شدید و گسترده
همراه غذا یا شیر مصرف شود و فقط در روزهای نوردرمانی؛ مقدار تابش باید بر اساس نوع پوست و حساسیت نوری تنظیم شود. حداکثر معمول قرص ۶۰ میلیگرم در هر نوبت است.
ویتیلیگو (پیسی)
با غذا یا شیر مصرف شود؛ رنگگیری معمولاً به چند ماه درمان نیاز دارد و در صورت نبود پاسخ پس از حدود ۳ ماه، ادامهٔ درمان باید بازبینی شود. از آفتاب خودسرانه پس از مصرف پرهیز شود.
مراحل اولیهٔ مایکوزیس فانگوئیدس (لنفوم پوستی سلول تی)
برای مراحل اولیه و پلاکی و فقط همراه نوردرمانی کنترلشده بهکار میرود؛ درمان و تنظیم شدت تابش باید زیر نظر متخصص پوست و درمان بیماریهای خونی انجام شود.
برخی بیماریهای پوستی مزمن و مقاوم به درمانهای معمول
این کاربرد فقط پس از تشخیص دقیق و تعیین پروتکل اختصاصی توسط متخصص پوست انجام میشود؛ حداکثر معمول قرص ۶۰ میلیگرم در هر نوبت است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به متوکسالن یا سایر پسورالنها
- سابقهٔ شخصی یا خانوادگی سرطان پوست، یا بیماریهایی که حساسیت به نور را زیاد میکنند مانند لوپوس یا پورفیری
- بیماریهای چشمی، بهویژه آبمروارید یا نبود عدسی چشم
- بیماری کبدی
- بارداری یا برنامهریزی برای بارداری
- فهرست همهٔ داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی، بهویژه داروهای حساسکنندهٔ پوست به نور
عوارض احتمالی
- حالت تهوع
- خارش پوست
- سردرد
- سرگیجه
- قرمزی خفیف پوست در ناحیهٔ تحت درمان
- بیقراری یا اختلال در خواب
- سوختگی شدید، تاول یا درد زیاد پوست پس از نوردرمانی — تا بررسی پزشک از تابش نور بیشتر خودداری کنید و با او تماس بگیرید.
- درد شدید یا التهاب چشم، تاری دید یا حساسیت زیاد به نور — میتواند نشانهٔ آسیب چشمی باشد و باید سریع توسط چشمپزشک بررسی شود.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی غیرعادی — از نشانههای احتمالی آسیب کبدی است و باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
- تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس — نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پیدایش خال یا زخم جدید، یا تغییر خالهای قبلی پس از دورههای طولانی درمان — به دلیل افزایش احتمالی خطر سرطان پوست در درمان طولانیمدت، باید توسط پزشک متخصص پوست بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروهای دیگر هم پوست را نسبت به نور حساستر میکنند، مانند برخی آنتیبیوتیکهای خانوادهٔ تتراسایکلین و سولفونامید، برخی داروهای ادرارآور تیازیدی، و فرآوردههای گیاهی حاوی علف هزارگل (سنت جانز ورت)؛ مصرف همزمان اینها با متوکسالن میتواند خطر سوختگی یا واکنش شدید پوستی را بالا ببرد. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی پیش از شروع یا در طول درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ایمنی متوکسالن در بارداری بهطور کامل شناختهشده نیست و بهطور کلی در این دوران توصیه نمیشود، چون احتمال آسیب به جنین رد نشده است. اطلاعات دربارهٔ ورود این دارو به شیر مادر هم محدود است؛ به همین دلیل مصرف آن در دوران شیردهی باید فقط با نظر و صلاحدید پزشک باشد.
نگهداری
متوکسالن را دور از نور مستقیم، رطوبت و گرمای زیاد، در دمای اتاق و در بستهٔ اصلی خودش نگهداری کنید. آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای دارو را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 10 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا باید بعد از مصرف متوکسالن عینک مخصوص بزنم؟
۰۲آیا میتوانم بعد از مصرف این دارو بیرون بروم یا زیر نور خورشید قرار بگیرم؟
۰۳متوکسالن چه فرقی با قرص یا کرمهای برنزهکننده دارد؟
۰۴درمان با متوکسالن چقدر طول میکشد و آیا بیماری را کاملاً درمان میکند؟
۰۵اگر یک نوبت از دارو یا جلسهٔ نوردرمانی را فراموش کنم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۳ سازنده، در گروه D05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.