متوکسالن
متوکسالن دارویی از خانواده پسورالنها (Psoralen) و از گروه داروهای پوستی است که تنها پس از فعالشدن با نور فرابنفش، بر رنگدانهسازی و رشد سلولهای پوست اثر میگذارد.
این محلول موضعی بیشتر برای کمک به رنگدانهدار شدن دوباره لکههای سفید ویتیلیگو، در کنار نوردرمانی کنترلشده، به کار میرود و گاهی در برخی ضایعات موضعی پسوریازیس نیز استفاده میشود.
این محلول باید فقط و دقیقاً روی خود لکه ریخته شود و از تماس آن با پوست سالم اطراف پرهیز شود، زیرا ترکیب آن با نور میتواند باعث سوختگی شدید پوست شود.
اگر پس از مصرف، پوست دچار تاول، سوختگی شدید یا نشانههای حساسیت شد، یا روند درمان طبق برنامه پزشک پیش نرفت، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
متوکسالن ترکیبی از خانواده فوروکومارینها (Furocoumarin) و از دسته داروهایی موسوم به پسورالن است که در گروه داروهای پوستی جای میگیرد. این ماده بهتنهایی اثر چندانی روی پوست ندارد، اما وقتی روی پوست قرار میگیرد و سپس پوست بهطور کنترلشده در معرض نور فرابنفش نوع A (UVA) یا نور آفتاب قرار میگیرد، فعال میشود و با سلولهای پوست واکنش نشان میدهد. این واکنش میتواند هم رشد سلولهای بیشفعال پوستی را کند کند و هم زمینه را برای فعالشدن و مهاجرت سلولهای رنگدانهساز (ملانوسیت) فراهم آورد. به همین دلیل متوکسالن هرگز بهتنهایی مصرف نمیشود، بلکه همیشه در چارچوب روشی به نام پوواتراپی (PUVA) به کار میرود که ترکیبی از این دارو و یک برنامه نوردرمانی دقیق است.
موارد مصرف
- کمک به رنگدانهدار شدن دوباره لکههای سفید ویتیلیگوی موضعی و محدود
- استفاده بهعنوان بخشی از روش پوواتراپی موضعی، در ترکیب با نوردرمانی برنامهریزیشده
- کاربرد در برخی ضایعات موضعی پسوریازیس که پزشک نوردرمانی را برای آنها مناسب تشخیص دهد
- کمک به یکنواختتر شدن رنگ پوست در لکههای محدود ویتیلیگو که به درمانهای موضعی دیگر پاسخ کافی ندادهاند
روش مصرف
این محلول باید دقیقاً طبق دستور پزشک و تنها روی سطح لکه موردنظر، با اپلیکاتور یا قطرهچکان همراه دارو، استفاده شود و از رسیدن آن به پوست سالم اطراف، چشم و غشاهای مخاطی جداً خودداری گردد. فاصله زمانی میان مصرف دارو و قرارگرفتن در معرض نور فرابنفش یا آفتاب، و نیز مدت و شدت این نوردهی، باید کاملاً طبق برنامهای باشد که پزشک یا مرکز نوردرمانی تعیین میکند؛ زیادکردن خودسرانه زمان نوردهی میتواند خطرناک باشد. جلسات درمان باید با نظم و طبق زمانبندی پزشک ادامه یابد، چون رنگدانهدار شدن پوست فرایندی تدریجی است که به تداوم درمان نیاز دارد و قطع یا تغییر ناگهانی آن باید با هماهنگی پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
ویتیلیگوی موضعی و محدود (پیسی)، بهویژه در مواردی که به درمانهای موضعی دیگر پاسخ کافی نداده است
فقط روی ناحیهٔ محدود و ترجیحاً کمتر از ۱۰ سانتیمتر مربع و تحت نظر پزشک استفاده شود. پس از نوردرمانی ناحیه شسته و تا ۴۸ ساعت از نور اضافی محافظت شود؛ رنگگیری قابلتوجه ممکن است ۶ تا ۹ ماه زمان ببرد.
پسوریازیس موضعی در چارچوب پوواتراپی موضعی
فقط با نوردرمانی اندازهگیریشده و زیر نظر متخصص پوست انجام شود؛ مقدار نور بر اساس پاسخ پوست و دستگاه تعیین میشود. ادامهٔ درمان بیش از ۳۰ جلسه بدون بازبینی پزشک مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقه سرطان پوست یا حساسیت شدید و غیرعادی به نور آفتاب دارید، پیش از شروع به پزشک بگویید
- اگر پیشتر به متوکسالن یا سایر پسورالنها واکنش حساسیتی داشتهاید، حتماً اطلاع دهید
- سابقه بیماریهای چشمی مانند آبمروارید، یا مشکلات کبدی را با پزشک در میان بگذارید
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید
- فهرست همه داروها، پمادها و مکملهایی که مصرف میکنید، از جمله داروهای موضعی دیگر، را به پزشک یا داروساز بگویید
- اگر همزمان تحت نوردرمانی یا پرتودرمانی برای بخش دیگری از بدن هستید، این موضوع را حتماً با پزشک در میان بگذارید
عوارض احتمالی
- قرمزی، سوزش یا التهاب خفیف در محل استفاده
- خارش پوست در ناحیه درمان
- خشکی یا پوستهپوسته شدن پوست درمانشده
- تیرهتر شدن موقت رنگ پوست در محل یا اطراف آن
- تاول یا سوختگی شدید پوست: در صورت بروز، ناحیه را از نور بیشتر دور نگه دارید و در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و لب، خارش گسترده بدن یا تنگی نفس: فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- افزایش غیرعادی حساسیت پوست به نور حتی در نواحی دورتر از محل مصرف: موضوع را به پزشک اطلاع دهید
- ظاهر شدن خال یا لکه جدید و مشکوک روی پوست طی درمان طولانیمدت: برای بررسی حتماً به پزشک مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان متوکسالن با داروها یا فرآوردههای موضعی دیگری که حساسیت پوست به نور را افزایش میدهند، مانند برخی آنتیبیوتیکهای تتراسایکلینی، برخی داروهای ادرارآور، برخی مسکنهای ضدالتهابی و فرآوردههای موضعی حاوی قطران، میتواند خطر سوختگی و واکنش پوستی شدید را بالا ببرد. استفاده همزمان از منابع نور فرابنفش دیگر، مانند سولاریوم، نیز توصیه نمیشود. برای پیشگیری از این تداخلها، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هماهنگی لازم انجام شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی درباره اثر متوکسالن موضعی بر بارداری و شیردهی در دست است و تصمیم درباره مصرف آن در این دورهها باید فقط با نظر پزشک و پس از سنجیدن سود و خطر گرفته شود. اگر باردار هستید یا شیر میدهید، پیش از شروع یا ادامه این درمان حتماً پزشک خود را در جریان بگذارید.
نگهداری
این محلول را دور از نور مستقیم، گرما و رطوبت، و در دمای اتاق نگهداری کنید و در ظرف را همیشه محکم ببندید. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر بار استفاده، تاریخ انقضا و هرگونه تغییر رنگ یا ظاهر محلول را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| محلول | 1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا متوکسالن بلافاصله لکههای ویتیلیگو را رنگدانهدار میکند؟
۰۲چرا باید بعد از استفاده از این محلول در معرض نور قرار بگیرم؟
۰۳اگر این محلول روی پوست سالم اطراف لکه بریزد چه باید کرد؟
۰۴آیا مصرف طولانیمدت این دارو خطری دارد؟
۰۵آیا این محلول برای همه انواع لکههای پوستی مناسب است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۶ سازنده، در گروه D05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.