متفورمین/گلیبنکلامید
متفورمین/گلیبنکلامید یک داروی خوراکی ترکیبی از گروه بیگوانیدها و سولفونیلاورههاست که برای پایین آوردن قند خون به کار میرود. متفورمین تولید قند در کبد را کم میکند و گلیبنکلامید با تحریک لوزالمعده، ترشح انسولین را افزایش میدهد.
این ترکیب بیشتر برای کمک به کنترل قند خون در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲، همراه با برنامه غذایی و فعالیت بدنی، استفاده میشود. ممکن است وقتی کنترل قند با متفورمین یا گلیبنکلامید بهتنهایی کافی نیست، بهکار رود.
خطر مهم این ترکیب افت قند خون است؛ حذف وعده غذایی، کمخوری، مصرف الکل، فعالیت شدید یا مصرف همزمان داروهای کاهنده قند میتواند این خطر را بیشتر کند. در بیماری شدید کلیه، کمآبی یا برخی بیماریهای حاد نیز متفورمین بهندرت با اسیدوز لاکتیک شدید همراه میشود.
پیش از مصرف یا ادامه دارو، درباره بیماری کلیه یا کبد، نارسایی قلبی، کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز، بارداری و شیردهی اطلاع دهید. پیش از جراحی یا تصویربرداری با ماده حاجب یددار و هنگام استفراغ، اسهال، تب یا کمآبی نیز باید تکلیف ادامه دارو روشن شود.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
متفورمین/گلیبنکلامید قرص خوراکی ترکیبی برای کنترل قند خون در بزرگسالان مبتلا به دیابت نوع ۲ است. متفورمین تولید قند در کبد و جذب بخشی از قند از روده را کاهش میدهد و حساسیت بدن به انسولین را بهتر میکند. گلیبنکلامید با تحریک سلولهای سازنده انسولین در لوزالمعده، ترشح انسولین را بیشتر میکند؛ بنابراین فقط زمانی اثر دارد که بدن هنوز بتواند انسولین بسازد. این دارو برای دیابت نوع ۱ یا کتواسیدوز دیابتی مناسب نیست. ایمنی و اثربخشی آن در کودکان بهخوبی مشخص نشده است.
موارد مصرف
- کمک به کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ همراه با رژیم غذایی و فعالیت بدنی
- درمان ترکیبی در بیمارانی که متفورمین بهتنهایی قند خون را به اندازه کافی کنترل نکرده است
- درمان ترکیبی در بیمارانی که گلیبنکلامید یا یک داروی همگروه بهتنهایی کافی نیست
روش مصرف
قرص را دقیقاً طبق نسخه و همراه وعده غذایی مصرف کنید؛ مصرف همراه غذا ناراحتی گوارشی را کمتر میکند و خطر افت قند ناشی از گلیبنکلامید را کاهش میدهد. دارو را در زمانهای ثابت، با آب کافی و همراه برنامه غذایی منظم مصرف کنید و قند خون را طبق برنامه تیم درمان پایش کنید. اگر وعده غذایی حذف شده، یا دچار استفراغ، اسهال، تب و کمآبی شدهاید، درباره ادامه یا توقف موقت دارو همان روز راهنمایی بگیرید. اگر نوبتی را فراموش کردید، دوز بعدی را دو برابر نکنید؛ دارو را خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید و پیش از جراحی یا تصویربرداری با ماده حاجب یددار درباره توقف موقت آن سؤال کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمک به کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ همراه با رژیم غذایی و فعالیت بدنی
هر نوبت همراه یک وعدهٔ غذایی کافی مصرف شود؛ انتخاب قدرت فرآورده و سرعت افزایش دوز باید توسط پزشک انجام شود.
دیابت نوع ۲ با کنترل ناکافی قند خون هنگام مصرف متفورمین بهتنهایی
هر نوبت همراه غذا مصرف شود؛ مقدار و سرعت افزایش باید با توجه به پاسخ درمانی، تحمل و مقدار مصرف قبلی توسط پزشک تعیین شود.
دیابت نوع ۲ با کنترل ناکافی قند خون هنگام مصرف گلیبنکلامید یا یک داروی همگروه بهتنهایی
داروی قبلی معمولاً باید هنگام شروع این ترکیب قطع شود؛ همزمانی فقط با دستور پزشک مجاز است، زیرا خطر افت قند افزایش مییابد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به متفورمین، گلیبنکلامید، سایر داروهای سولفونیلاوره یا مواد سازنده قرص حساسیت دارید، حتماً اطلاع دهید.
- هرگونه بیماری کلیه، کاهش عملکرد کلیه یا دیالیز را مطرح کنید؛ در سالمندان نیز بهدلیل احتمال کاهش عملکرد کلیه و افزایش خطر افت قند، پایش منظم اهمیت دارد.
- بیماری کبد، نارسایی قلبی، حمله قلبی یا سکته اخیر، عفونت شدید، تب، استفراغ، اسهال، کمآبی یا مصرف زیاد الکل میتواند خطر عوارض متفورمین را بیشتر کند.
- اگر سابقه کتواسیدوز دیابتی یا اسیدوز متابولیک دارید، این ترکیب مناسب شما نیست و باید درمان دیگری تعیین شود.
- سابقه کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز، کمخونی همولیتیک، اختلالات خونی یا کمبود ویتامین ب۱۲ را بگویید؛ گلیبنکلامید میتواند در برخی افراد به تخریب گلبولهای قرمز و متفورمین به کاهش ب۱۲ منجر شود.
- فهرست همه داروهای نسخهای و بدون نسخه، انسولین، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه کنید؛ بارداری یا قصد بارداری، شیردهی، جراحی و تصویربرداری با ماده حاجب یددار را نیز از قبل مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- اسهال
- تهوع یا استفراغ
- درد یا ناراحتی شکم
- سردرد
- سرگیجه
- افت قند خون: لرزش، عرق سرد، گرسنگی، تپش قلب، سرگیجه، تاری دید، گیجی یا تغییر رفتار. اگر هوشیار و قادر به بلع هستید، منبع قند سریعالاثر مانند آبمیوه یا قرص گلوکز مصرف کنید و طبق برنامه درمانی قند را دوباره بررسی کنید؛ اگر علائم برطرف نشد یا بیهوشی، تشنج و ناتوانی در بلع وجود دارد، چیزی از راه دهان ندهید و با اورژانس تماس بگیرید.
- اسیدوز لاکتیک، هرچند نادر: ضعف و خوابآلودگی غیرعادی، درد عضله، احساس سرما در دستوپا، تهوع و استفراغ مداوم یا درد شکم، تنگی نفس، سرگیجه یا ضربان قلب کند و نامنظم. مصرف دارو را متوقف کنید و فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- حساسیت شدید: ورم لب، زبان یا گلو، تنگی نفس، خسخس، کهیر گسترده یا تاول و پوستهریزی. مصرف دارو را قطع کنید و فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- آسیب کبدی: زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، مدفوع روشن، خارش گسترده یا درد قسمت بالای سمت راست شکم؛ برای ارزیابی سریع پزشکی مراجعه کنید.
- تخریب گلبولهای قرمز یا اختلال خونی: رنگپریدگی، خستگی شدید، زردی، ادرار تیره، کبودی یا خونریزی غیرعادی، تب یا گلودرد. در صورت بروز این نشانهها همان روز به پزشک اطلاع دهید و در صورت ضعف شدید، تنگی نفس یا غش فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کاهش ویتامین ب۱۲ در مصرف طولانی: گزگز یا بیحسی دستوپا، خستگی، رنگپریدگی یا زبان دردناک؛ برای آزمایش خون و بررسی درمان وقت ویزیت بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
این دارو همراه انسولین، سایر سولفونیلاورهها و بعضی داروهای دیابت میتواند افت قند را بیشتر کند؛ برخی بتابلوکرها نیز نشانههای افت قند مانند تپش قلب را پنهان میکنند. بعضی مسکنهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن و ناپروکسن، برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضدقارچ مانند میکونازول، و داروهایی مانند توپیرامات، زونیسامید، استازولامید یا سایمتیدین ممکن است نیاز به پایش یا تغییر درمان ایجاد کنند. کورتونها، برخی ادرارآورها، داروهای تیروئید و هورمونی و بعضی داروهای ضدتشنج نیز ممکن است قند خون را بالا ببرند. مصرف زیاد الکل خطر افت قند و اسیدوز لاکتیک را افزایش میدهد و همزمانی با بوسنتان ممنوع است. پیش از تصویربرداری با ماده حاجب یددار، جراحی یا هر بیماری همراه با کمآبی، پزشک باید از مصرف این دارو باخبر باشد. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و هیچ دارویی را خودسرانه شروع، قطع یا جابهجا نکنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید، قصد بارداری دارید یا در طول درمان باردار میشوید، پزشک باید سریع در جریان قرار گیرد؛ کنترل دقیق قند در بارداری اهمیت دارد و گلیبنکلامید از جفت عبور میکند و میتواند خطر افت قند نوزاد را، بهویژه نزدیک زایمان، بیشتر کند، بنابراین ممکن است درمان تغییر کند. متفورمین وارد شیر مادر میشود و درباره عبور گلیبنکلامید اطلاعات قطعی کمتری وجود دارد؛ ادامه دارو و شیردهی باید با توجه به وضعیت مادر و نوزاد تصمیمگیری شود.
نگهداری
دارو را در دمای اتاق، در بستهبندی اصلی و دور از نور، گرما و رطوبت نگه دارید و آن را در حمام نگذارید. دارو باید دور از دید و دسترس کودکان باشد؛ تاریخ انقضا و سلامت بسته و قرص را بررسی کنید و قرص تغییررنگداده یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 500 mg / 5 mg |
| قرص | 500 mg / 2.5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۱ برند از ۱۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گلوکووانس همان متفورمین/گلیبنکلامید است و باید با غذا مصرف شود؟
۰۲آیا این دارو برای دیابت نوع ۱ هم کاربرد دارد؟
۰۳اگر بعد از مصرف دچار لرزش و عرق شدم، چه کنم؟
۰۴پیش از سیتیاسکن یا آنژیوگرافی با ماده حاجب چه بگویم؟
۰۵آیا مصرف طولانیمدت آن به ویتامین ب۱۲ مربوط است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۱ برند از ۱۸ سازنده، در گروه A10BD02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.