لووتیروکسین سدیم
لووتیروکسین سدیم شکلِ مصنوعیِ هورمونِ اصلیِ غدهٔ تیروئید است که دقیقاً مانندِ هورمونِ طبیعیِ بدن عمل میکند و کمبودِ آن را جبران میکند.
بیشترین کاربردِ آن درمانِ کمکاریِ تیروئید (هیپوتیروئیدی) است؛ در برخی موارد نیز برایِ کنترلِ گواتر یا پس از جراحیِ تیروئید تجویز میشود.
این دارو بازهٔ درمانیِ باریکی دارد، یعنی مقدارِ کم یا زیاد هر دو مشکلساز است و باید دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک و همراه با آزمایشهایِ دورهایِ خون مصرف شود.
اگر پس از شروعِ دارو علائمی مانندِ تپشِ قلب، لرزش، بیخوابی یا کاهشِ وزنِ ناخواسته دیدید، یا قصدِ قطعِ خودسرانهٔ آن را دارید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لووتیروکسین سدیم نسخهٔ مصنوعیِ هورمونِ تیروکسین (T4) است که در بدنِ افرادِ سالم بهطورِ طبیعی توسطِ غدهٔ تیروئید ساخته میشود. این هورمون در بافتهایِ بدن به شکلِ فعالترِ خود یعنی ترییدوتیرونین (T3) تبدیل میشود و بر سوختوسازِ تقریباً همهٔ سلولهایِ بدن اثر میگذارد. لووتیروکسین در ردهٔ هورمونهایِ تیروئیدی قرار دارد و هدفِ اصلیِ آن جایگزینیِ هورمونی است که غدهٔ تیروئید بهاندازهٔ کافی تولید نمیکند، و در مواردی نیز کاهشِ ترشحِ هورمونِ محرکِ تیروئید (TSH) از غدهٔ هیپوفیز. مقدارِ مؤثر برایِ هر فرد کاملاً اختصاصی است و پزشک آن را بر اساسِ نتیجهٔ آزمایشهایِ خون تنظیم میکند.
موارد مصرف
- درمانِ جایگزینی در کمکاریِ تیروئید (هیپوتیروئیدی) اولیه
- کمکاریِ تیروئیدِ ناشی از اختلالِ غدهٔ هیپوفیز یا هیپوتالاموس
- کنترل و کوچککردنِ گواترِ سادهٔ غیرسرطانی
- پیشگیری از بازگشتِ گواتر پس از جراحیِ تیروئید
- کاهشِ هورمونِ محرکِ تیروئید پس از جراحیِ برخی سرطانهایِ تیروئید، طبقِ نظرِ متخصص
- درمانِ کمکاریِ مادرزادیِ تیروئید در نوزادان
روش مصرف
اصولِ کلی این است که لووتیروکسین صبح، ناشتا و حدودِ نیم تا یک ساعت پیش از صبحانه، همراه با یک لیوان آب و بهصورتِ کامل قورت داده شود، چون غذا و برخی نوشیدنیها جذبِ آن را کم میکنند. بهتر است هر روز در یک ساعتِ مشخص مصرف شود تا سطحِ هورمون در بدن ثابت بماند. این دارو معمولاً درمانی طولانیمدت یا مادامالعمر است و قطعِ ناگهانی یا تغییرِ خودسرانهٔ آن میتواند علائمِ کمکاریِ تیروئید را بازگرداند؛ هرگونه تغییر باید فقط با نظرِ پزشک و پس از بررسیِ آزمایشِ خون انجام شود. مقدارِ دقیقِ مصرف را همیشه طبقِ نسخهٔ پزشک یا داروساز رعایت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمکاری اولیهٔ تیروئید
با معدهٔ خالی و پیش از صبحانه مصرف شود؛ غذا، آهن، کلسیم و برخی داروها میتوانند جذب آن را کاهش دهند.
کمکاری مرکزی تیروئید ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
برای تنظیم دوز، تیاساچ بهتنهایی قابل اعتماد نیست و باید تیروکسین آزاد و علائم بالینی ارزیابی شود.
گواتر سادهٔ غیرسرطانی
در صورت پایینبودن تیاساچ یا وجود بیماری قلبی و پوکی استخوان، خطر درمان بیشتر است و ادامهٔ سرکوب باید بازبینی شود.
پیشگیری از بازگشت گواتر پس از جراحی تیروئید
سرکوب طولانیمدت و بیشازحد تیاساچ نیازمند پایش منظم است.
کاهش تیاساچ پس از جراحی برخی سرطانهای تیروئید
هدف سرکوب تیاساچ در همهٔ بیماران یکسان نیست؛ پایش قلب، علائم پرکاری تیروئید و سلامت استخوان ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به لووتیروکسین یا سایرِ اجزایِ قرص را به پزشک بگویید.
- ابتلا به بیماریِ قلبی مانندِ آنژین، آریتمی، نارساییِ قلبی یا فشارِ خونِ بالا را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- نارساییِ غدهٔ فوقکلیوی (آدرنال) درماننشده یا سایرِ اختلالاتِ هورمونیِ هیپوفیز را پیش از شروعِ دارو حتماً به پزشک بگویید.
- ابتلا به دیابت یا پوکیِ استخوان را به پزشک اطلاع دهید، چون ممکن است نیازمندِ پایشِ بیشتر باشید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و ویتامینهایِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید، بهویژه مکملهایِ آهن و کلسیم.
عوارض احتمالی
- سردرد
- بیخوابی یا بیقراریِ خفیف
- تعریقِ بیشتر از حدِ معمول
- تپشِ خفیفِ قلب
- لرزشِ دست
- تغییر در اشتها یا وزن
- دردِ قفسهٔ سینه یا تپشِ شدید و نامنظمِ قلب — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههایِ واکنشِ آلرژیک شدید مانندِ تورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — با اورژانس تماس بگیرید.
- لرزشِ شدید، تبِ بالا، بیقراریِ زیاد و تعریقِ فراوان که میتواند نشانهٔ مصرفِ بیشازحد باشد — در اسرعوقت با پزشک تماس بگیرید.
- ادامهٔ علائمِ کمکاریِ تیروئید یا بروزِ نشانههایِ پرکاری با وجودِ مصرفِ منظمِ دارو — به پزشک اطلاع دهید تا مقدارِ دارو را بازبینی کند.
- در سالمندان یا افرادِ دارایِ بیماریِ قلبی، هرگونه دردِ قفسهٔ سینه یا تنگیِ نفسِ تازه، حتی خفیف، را جدی بگیرید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
لووتیروکسین با موادی مانندِ مکملهایِ آهن و کلسیم، آنتیاسیدهایِ حاویِ آلومینیوم یا منیزیم، برخی داروهایِ کاهندهٔ اسیدِ معده و داروهایِ پایینآورندهٔ چربیِ خون مانندِ کلستیرامین تداخل دارد و جذبِ آن را کم میکند؛ بهتر است بینِ مصرفِ این دارو و موادِ یادشده چند ساعت فاصله بیفتد. این دارو همچنین میتواند اثرِ داروهایِ ضدِانعقادِ خون مانندِ وارفارین و داروهایِ پایینآورندهٔ قندِ خون را تغییر دهد، و قرصهایِ ضدِبارداریِ هورمونی نیز ممکن است نیازِ بدن به این دارو را تحتِ تأثیر قرار دهند. مصرفِ همزمانِ قهوه، سویا و غذاهایِ پرفیبر نیز میتواند جذبِ دارو را کاهش دهد. برایِ پیشگیری از هرگونه تداخلِ ناخواسته، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کنترلِ درستِ کمکاریِ تیروئید در دورانِ بارداری برایِ رشدِ سالمِ جنین اهمیتِ زیادی دارد و در بیشترِ موارد ادامهٔ درمان با لووتیروکسین در بارداری ضروری دانسته میشود؛ گاهی نیازِ بدن به این دارو در این دوران افزایش مییابد و پزشک آن را با آزمایشِ خون تنظیم میکند. دربارهٔ شیردهی نیز این دارو معمولاً بیخطر شناخته شده، چون هورمونی است که بدن بهطورِ طبیعی میسازد. با این حال هرگونه تصمیم دربارهٔ ادامه یا تغییرِ مقدارِ دارو در بارداری و شیردهی را فقط پزشک باید بگیرد.
نگهداری
این دارو را دورِ از دسترسِ کودکان، در دمایِ اتاق و بهدورِ از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگه دارید. بستهٔ دارو را تا زمانِ مصرف باز نکنید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضایِ آن را بررسی کنید. داروهایِ تاریخگذشته یا مصرفنشده را طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید، نه در سطلِ زبالهٔ خانگیِ معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا لووتیروکسین باید همیشه ناشتا مصرف شود؟
۰۲اگر یک نوبتِ مصرف را فراموش کنم چه کنم؟
۰۳چرا مصرفِ منظم و در ساعتِ ثابت اینقدر مهم است؟
۰۴آیا مصرفِ لووتیروکسین باعثِ لاغری میشود؟
۰۵چرا پزشک بارها آزمایشِ خون درخواست میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۳ سازنده، در گروه H03AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.