لووتیروکسین سدیم
لووتیروکسین سدیم نسخهٔ مصنوعی هورمون تیروئید (T4) است که در کمکاری تیروئید، جای هورمونی را میگیرد که بدن بهاندازهٔ کافی نمیسازد.
بیشترین کاربرد آن درمان کمکاری تیروئید (هیپوتیروئیدی) و نیز جایگزینی هورمونی پس از برداشتن غدهٔ تیروئید یا در برخی موارد سرطان تیروئید است.
این دارو باید ناشتا و با فاصلهٔ زمانی مشخص از غذا و برخی داروهای دیگر مصرف شود؛ تغییر یا قطع خودسرانهٔ آن میتواند تعادل هورمونی بدن را برهم بزند.
تپش قلب یا ضربان نامنظم، درد قفسهٔ سینه، لرزش شدید، یا نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو و تنگی نفس، علائم اورژانسیاند: در این موارد فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید. اگر علائم کمکاری یا پرکاری تیروئید ادامهدار داشتید، برای بررسیِ آزمایش و بازبینیِ دوز با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
لووتیروکسین سدیم نسخهٔ ساختهشدهٔ آزمایشگاهی هورمون تیروکسین (T4) است؛ همان هورمونی که غدهٔ تیروئید بهطور طبیعی میسازد و بر متابولیسم، دمای بدن، ضربان قلب و انرژی روزانه اثر میگذارد. این دارو در بدن به هورمون فعالتر ترییدوتیرونین (T3) تبدیل میشود و جای هورمونی را میگیرد که در کمکاری تیروئید، بدن بهاندازهٔ کافی نمیسازد. لووتیروکسین از دستهٔ هورمونهای تیروئیدی، زیرمجموعهٔ هورمونهای سیستمیک، است و در ایران با نامهای تجاریای مانند یوتیروکس و لووکسین و در قدرتهای مختلف در دسترس است. هدف اصلی درمان، بازگرداندن سطح هورمون تیروئید به محدودهٔ طبیعی و برطرفکردن علائم کمکاری تیروئید است، نه صرفاً افزایش انرژی یا کاهش وزن. این متن جنبهٔ آموزشی و اطلاعرسانی عمومی دارد و جایگزین ویزیت، تشخیص یا نسخهٔ پزشک نیست؛ نوع، دوز و مدتزمان دقیق مصرف را تنها پزشکِ معالج بر اساس وضعیت و آزمایشهای شما تعیین میکند.
موارد مصرف
- درمان کمکاری تیروئید (هیپوتیروئیدی) با هر علت
- جایگزینی هورمونی پس از برداشتن جراحی غدهٔ تیروئید (تیروئیدکتومی)
- کنترل و کوچککردن گواتر یا ندولهای خوشخیم تیروئید، به تشخیص پزشک
- بخشی از درمان تکمیلی پس از جراحی سرطان تیروئید
- درمان کمکاری مادرزادی تیروئید در نوزادان، زیر نظر متخصص
- کمکاری تیروئید ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
روش مصرف
لووتیروکسین را معمولاً باید صبح، با معدهٔ خالی و پیش از صبحانه، فقط با آب ساده میل کرد، چون وجود غذا، قهوه، شیر یا برخی نوشیدنیها میتواند جذب دارو را کم کند. بهتر است هر روز در ساعتی ثابت مصرف شود تا سطح هورمون در بدن یکنواخت بماند. اگر قرص کلسیم، آهن، آنتیاسید یا مکملهای حاوی فیبر هم مصرف میکنید، باید مصرف آنها را دستکم چند ساعت از لووتیروکسین فاصله دهید. از آنجا که این دارو معمولاً درمانی طولانیمدت و گاه مادامالعمر است، هرگز دوز آن را خودسرانه تغییر یا قطع نکنید، و حتی اگر برند دارو تغییر کرد، پزشک را در جریان بگذارید. مقدار دقیق و زمانبندی مصرف را تنها پزشک بر اساس نتیجهٔ آزمایش خون تعیین میکند و پیگیری منظم آزمایشها برای این دارو ضروری است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمکاری تیروئید اولیه یا اکتسابی
یکبار در روز، ناشتا و ۳۰ تا ۶۰ دقیقه پیش از صبحانه مصرف شود؛ در کمکاری دائمی معمولاً درمان مادامالعمر است.
جایگزینی هورمونی پس از برداشتن جراحی غدهٔ تیروئید
پس از برداشتن کامل تیروئید معمولاً مصرف طولانیمدت یا مادامالعمر لازم است؛ ناشتا مصرف شود.
کنترل گواتر یا ندول خوشخیم تیروئید
درمان سرکوبی برای همهٔ بیماران مناسب نیست؛ در سالمندان، بیماری قلبی یا پایینبودن اولیهٔ هورمون محرک تیروئید، خطر پرکاری و آریتمی بیشتر است.
درمان تکمیلی پس از جراحی سرطان تمایزیافتهٔ تیروئید
درمان معمولاً طولانیمدت است و باید با پایش منظم انجام شود؛ مصرف بیش از نیاز میتواند باعث تپش قلب و کاهش تراکم استخوان شود.
کمکاری مرکزی تیروئید ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
پیش از شروع درمان، کمبود هورمونهای فوقکلیوی باید بررسی و در صورت وجود، ابتدا درمان شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ بیماری قلبیعروقی مانند آنژین صدری، آریتمی یا سابقهٔ سکتهٔ قلبی
- نارسایی غدهٔ فوقکلیه (آدرنال) یا سایر اختلالات غدد درونریز درماننشده
- پرکاری تیروئید (تیروتوکسیکوز) تشخیصدادهنشده یا کنترلنشده، چون این دارو معمولاً تا اصلاح آن وضعیت تجویز نمیشود
- سن بالا، بهویژه همراه با بیماری قلبی، که نیاز به شروع محتاطانهتر و پایش دقیقتر دارد
- دیابت و مصرف داروهای کاهندهٔ قند خون
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون، مکملهای کلسیم یا آهن، هر داروی دیگر، و سابقهٔ حساسیت دارویی
عوارض احتمالی
- سردرد
- بیخوابی یا مشکل در بهخوابرفتن
- تعریق بیشتر از حد معمول
- عصبیبودن، بیقراری یا تحریکپذیری خفیف
- ریزش موی خفیف و موقت، بهویژه در ماههای ابتدایی درمان
- تپش قلب، ضربان نامنظم یا سریع، یا درد قفسهٔ سینه — در این صورت سریع به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا تنگی نفس — نیازمند مراجعهٔ فوری اورژانسی است
- لرزش شدید دست، عدم تحمل گرما، کاهش وزن ناخواسته و شدید یا اضطراب شدید — میتواند نشانهٔ زیادبودن دوز باشد و باید هرچه زودتر با پزشک در میان گذاشته شود
- خستگی غیرعادی، افسردگی، یبوست مقاوم یا عدم تحمل سرما با وجود مصرف منظم دارو — میتواند نشانهٔ کمبودن دوز باشد و نیازمند آزمایش و بازبینی پزشک است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
لووتیروکسین با چند دسته دارو و مادهٔ غذایی تداخل دارد. مکملهای کلسیم و آهن، برخی آنتیاسیدها و داروهای کاهندهٔ اسید معده، و نیز موادی مانند سبوس و سویا میتوانند جذب این دارو را کم کنند و بهتر است با فاصلهٔ زمانی از آن مصرف شوند. از سوی دیگر، لووتیروکسین میتواند اثر داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین را بیشتر کند و ممکن است لازم شود دوز داروهای دیابت یا قرصهای ضدبارداری حاوی استروژن دوباره تنظیم شود. مصرف همزمان قهوه هم میتواند جذب دارو را کم کند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهای خود را به پزشک و داروساز بگویید تا تداخلهای احتمالی بررسی و در صورت نیاز، فاصلهٔ مصرف یا دوز داروها تنظیم شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کنترل مناسب تیروئید در بارداری برای سلامت مادر و رشد جنین اهمیت زیادی دارد و کمکاری درماننشدهٔ تیروئید در این دوران میتواند خطرناک باشد؛ به همین دلیل لووتیروکسین در بارداری معمولاً با نظر پزشک ادامه مییابد و دوز آن بر اساس آزمایشهای دورهای تنظیم میشود. نیاز بدن به این هورمون در بارداری اغلب افزایش مییابد، پس پیگیری منظم آزمایش تیروئید در این دوران ضروری است. در دوران شیردهی نیز این دارو با نظر پزشک بیخطر شناخته میشود، چون مقدار بسیار کمی از آن وارد شیر میشود. با این حال، هرگونه تغییر در مصرف در بارداری و شیردهی باید تنها با هماهنگی پزشک انجام شود.
نگهداری
لووتیروکسین را در دمای اتاق و دور از نور مستقیم، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید؛ محیط مرطوبی مثل حمام برای نگهداری آن مناسب نیست. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید. دارویی را که تاریخ مصرف آن گذشته یا تغییر رنگ داده مصرف نکنید و طبق راهنمایی داروخانه آن را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا مصرف لووتیروکسین باید مادامالعمر باشد؟
۰۲چرا باید این دارو را ناشتا و صبح مصرف کرد؟
۰۳اگر یک نوبت مصرف را فراموش کنم، چه کار کنم؟
۰۴آیا میتوانم برند دارو را بدون اطلاع پزشک عوض کنم؟
۰۵چرا با اینکه دارو را مرتب مصرف میکنم، هنوز خسته و بیحال هستم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۶ سازنده، در گروه H03AA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.