ایپراتروپیوم بروماید
ایپراتروپیوم بروماید یک گشادکنندهٔ استنشاقی راههای هوایی از گروه آنتیکولینرژیکهاست. با کمکردن انقباض عضلات نایژهها، عبور هوا و نفسکشیدن را آسانتر میکند.
بیشتر برای درمان نگهدارندهٔ برونکواسپاسم در بیماری انسدادی مزمن ریه، از جمله برونشیت مزمن و آمفیزم، استفاده میشود. در آسم نیز ممکن است برای کنترل منظم یا بهعنوان درمان کمکی در تشدید شدید، همراه داروی سریعالاثر تجویز شود.
این اسپری معمولاً داروی نگهدارنده است و برای حملهٔ ناگهانی تنگی نفس بهتنهایی داروی نجات سریع نیست. از تماس مه دارو با چشم جلوگیری کنید، چون میتواند درد چشم، تاری دید یا افزایش فشار چشم ایجاد کند.
پیش از مصرف دربارهٔ گلوکوم زاویهٔ بسته، بزرگی پروستات یا مشکل ادرار، حساسیت به آتروپین و مصرف داروهای آنتیکولینرژیک دیگر اطلاع دهید. تنگی نفس رو به بدترشدن، خسخس بلافاصله پس از اسپری، درد چشم یا تورم صورت و گلو نیازمند ارزیابی فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایپراتروپیوم بروماید یک داروی استنشاقی از گروه آنتیکولینرژیکها و ردهٔ داروهای دستگاه تنفس است. این دارو اثر استیلکولین را بر گیرندههای ماهیچهٔ صاف نایژهها مهار میکند و از انقباض راههای هوایی میکاهد. اثر آن عمدتاً موضعی در ریه است و با بازترکردن راههای هوایی به کاهش خسخس و تنگی نفس کمک میکند. فرآوردهٔ استنشاقی برای درمان منظم و نگهدارنده به کار میرود و در حملهٔ شدید، جایگزین داروی نجات سریعالاثر نیست.
موارد مصرف
- درمان نگهدارندهٔ برونکواسپاسم در بیماری انسدادی مزمن ریه
- کمک به کنترل علائم برونشیت مزمن و آمفیزم، بهعنوان شکلهای بیماری انسدادی مزمن ریه
- درمان منظمِ برونکواسپاسم برگشتپذیر در آسم مزمن، طبق تشخیص پزشک
- درمان کمکیِ تشدید شدید آسم یا تنگی حاد راههای هوایی، همراه با گشادکنندهٔ سریعالاثر و طبق برنامهٔ پزشک
روش مصرف
طبق نسخه، اسپری را فقط از راه دهان و با تکنیک صحیح استفاده کنید؛ این فرآورده به غذا وابسته نیست و مقدار و فاصلهٔ نوبتها نباید خودسرانه تغییر کند. هنگام فشار دادن قوطی، آهسته و عمیق از دهان دم بکشید و آموزش عملی داروساز و دستور بروشور همان برند را دنبال کنید. آمادهسازی اولیه، تمیزکردن دهانه، تکاندادن یا شمارندهٔ پافها ممکن است بین فرآوردهها متفاوت باشد، پس به دستور همان بسته عمل کنید و دارو را منظم طبق نسخه به کار ببرید. قطع یا تغییر درمان منظم بدون نظر پزشک میتواند کنترل علائم را مختل کند؛ برای جبران نوبت فراموششده مقدار اضافی مصرف نکنید. اگر اثر دارو کمتر شد، علائم بدتر شد یا نیاز به مصرف بیشتر از معمول پیدا کردید، ارزیابی پزشکی لازم است؛ در تنگی نفس شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان نگهدارندهٔ برونکواسپاسم در بیماری انسدادی مزمن ریه
در درمان نگهدارنده بیش از ۱۲ پاف در ۲۴ ساعت مصرف نشود؛ برای حملهٔ حاد، جایگزین گشادکنندهٔ سریعالاثر نیست.
کنترل علائم برونشیت مزمن و آمفیزم
از مقدار تجویزشده بیشتر نشود و از تماس ذرات اسپری با چشم جلوگیری شود.
درمان منظم برونکواسپاسم برگشتپذیر در آسم مزمن
برای حملهٔ حاد آسم بهتنهایی کافی نیست و گشادکنندهٔ سریعالاثر باید طبق برنامه در دسترس باشد.
درمان کمکی تشدید شدید آسم یا تنگی حاد راههای هوایی
در تنگی نفس شدید، کبودی یا پاسخندادن سریع به درمان، فوراً به اورژانس مراجعه شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به ایپراتروپیوم، آتروپین یا مشتقات آتروپین، یا هر جزء فرآورده.
- گلوکوم زاویهٔ بسته، افزایش فشار چشم، یا سابقهٔ درد و تاری دید؛ نباید مه اسپری وارد چشم شود.
- بزرگی پروستات، انسداد گردن مثانه، احتباس ادرار یا دشواری در ادرار کردن.
- فیبروز کیستیک یا بیماریهای گوارشی همراه با کندی حرکات روده؛ احتمال یبوست یا اختلال حرکات گوارشی میتواند بیشتر شود.
- اگر برای کودک یا سالمند استفاده میشود، یا هماهنگکردن دم با پاف دشوار است؛ آموزش داروساز و گاهی وسیلهٔ کمکی لازم است.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، و هر دارو یا مکمل دیگر، بهویژه داروهای آنتیکولینرژیک.
عوارض احتمالی
- خشکی دهان یا گلو
- سرفه و تحریک گلو
- سردرد
- سرگیجه
- تهوع
- یبوست یا تغییر در حرکات گوارشی
- کهیر، خارش، تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، خسخس یا دشواری تنفس: مصرف را قطع کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بدترشدن ناگهانی خسخس یا تنگی نفس بلافاصله پس از اسپری: احتمال برونکواسپاسم متناقض وجود دارد؛ مصرف را قطع کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا قرمزی چشم، تاری دید، دیدن هالههای رنگی یا گشادشدن مردمک پس از تماس دارو با چشم: چشم را نمالید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- ناتوانی در ادرار کردن، درد پایین شکم یا احساس پری شدید مثانه: برای بررسی احتباس ادرار در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید یا نامنظم، درد قفسهٔ سینه، سرگیجهٔ شدید یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر اثر اسپری کمتر از قبل شده، علائم رو به تشدید است یا برای نفسکشیدن به مصرف بیشتری نیاز پیدا کردهاید: همان روز ارزیابی پزشکی بگیرید؛ تنگی نفس شدید نیازمند اورژانس است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل این دارو با داروهای دیگری است که اثر آنتیکولینرژیک دارند؛ مصرف همزمان میتواند خشکی دهان، تاری دید، یبوست، تپش قلب و احتباس ادرار را بیشتر کند. نمونههای مهم برای بیمار، برخی اسپریهای گشادکنندهٔ آنتیکولینرژیک، داروهای مثانه، بعضی آنتیهیستامینها و برخی داروهای ضدافسردگی هستند. سالبوتامول و دیگر گشادکنندههای راه هوایی، تئوفیلین و کورتیکواستروئیدهای استنشاقی گاهی همراه ایپراتروپیوم تجویز میشوند، اما ترکیب یا افزایش آنها باید طبق نسخه باشد. تداخل مستقیم مهمی با غذا یا الکل شناخته نشده است؛ با این حال در صورت سرگیجه یا تاری دید از الکل و رانندگی پرهیز کنید. فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ ایمنی ایپراتروپیوم بروماید در بارداری اطلاعات انسانی محدود است؛ بررسیهای حیوانی آسیب جنینی مشخصی نشان ندادهاند، اما پزشک باید سود درمان و خطر احتمالی را بسنجد. معلوم نیست چه مقدار از دارو وارد شیر مادر میشود، ولی بهدلیل استنشاقیبودن احتمال رسیدن مقدار قابلتوجه به شیرخوار کم است. در بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، شروع، قطع یا تغییر مصرف را با پزشک هماهنگ کنید.
نگهداری
اسپری را در دمای اتاق و طبق شرایط درجشده روی جعبه نگه دارید؛ از گرمای زیاد، یخزدگی، نور مستقیم و شعله دور باشد. قوطی تحت فشار است، آن را سوراخ نکنید و در آتش یا نزدیک شعله نگذارید. درپوش دهانه را بگذارید، دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پس از تاریخ انقضا یا تمامشدن شمارنده یا تعداد پافهای درجشده آن را کنار بگذارید؛ حتی اگر بهنظر برسد مقداری داخل قوطی باقی مانده است.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| اسپری | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۶ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ایپراتروپیوم بروماید برای حملهٔ ناگهانی تنگی نفس کافی است؟
۰۲آیا این اسپری کورتون است؟
۰۳آیا میتوانم ایپراتروپیوم را همراه سالبوتامول استفاده کنم؟
۰۴اگر هنگام استفاده، اسپری وارد چشمم شد چه کنم؟
۰۵خشکی دهان بعد از مصرف ایپراتروپیوم طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۶ سازنده، در گروه R03BB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.