آنتیتوکسین بوتولینوم نوع آ
آنتیتوکسین بوتولینوم نوع آ یک سرم ایمنی تزریقی و پادزهرِ ساختهشده از پادتنهای اسبی است. این پادتنها سم بوتولینوم نوع آ را در گردش خون خنثی میکنند.
بیشتر برای درمان سریع بوتولیسمِ مشکوک یا تأییدشدهای به کار میرود که احتمال سم نوع آ در آن مطرح است. در برخی مواجهههای پرخطر نیز ممکن است برای پیشگیری پس از تماس تجویز شود.
این فرآورده فقط سم نوع آ را خنثی میکند و چون از پادتنهای اسبی تهیه شده، میتواند واکنش حساسیتی شدید ایجاد کند. تزریق باید در مرکز درمانی مجهز و با پایش انجام شود.
ضعف پیشرونده، دوبینی یا افتادگی پلک، دشواری بلع یا گفتار و تنگی نفس نیاز به مراجعهٔ فوری به اورژانس دارند. سابقهٔ حساسیت به اسب یا سرمهای پادزهری، آسم یا تب یونجه را پیش از تزریق اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آنتیتوکسین بوتولینوم نوع آ یک فرآوردهٔ تزریقی از پادتنهای حاصل از اسبهای ایمنشده در برابر سم بوتولینوم نوع آست و در ردهٔ سرمهای ایمنی و پادزهرها قرار میگیرد. با اتصال به سمِ آزاد در خون، از اثر بیشتر آن بر پایانههای عصبی جلوگیری میکند. این دارو فلجِ ایجادشده را فوراً برنمیگرداند، اما میتواند از پیشرفت ضعف جلوگیری کند؛ بهبود معمولاً به مراقبت بیمارستانی و زمان نیاز دارد. فرآوردهٔ ایرانیِ شناختهشدهٔ آن با نام تجاری زابوت-آ عرضه میشود.
موارد مصرف
- درمان بوتولیسم غذاییِ مشکوک یا تأییدشده، هنگامی که احتمال سم نوع آ وجود دارد
- درمان بوتولیسم ناشی از زخم یا دیگر راههای مواجهه، در صورت مطرح بودن سم نوع آ
- پیشگیری پس از مواجههٔ پرخطر با سم نوع آ، فقط در موارد منتخب و با تصمیم تیم درمان
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و نباید در خانه تزریق شود. کادر درمان آن را بر اساس تشخیص، نوع احتمالی سم و وضعیت بیمار، بهصورت تزریق عضلانی یا وریدی و با مقدار و سرعت تعیینشده در دستور درمانی مرکز میدهد. در شک به بوتولیسم، درمان باید هرچه زودتر آغاز شود و نباید منتظر نتیجهٔ آزمایش ماند. هنگام تزریق و مدتی پس از آن، تنفس، فشار خون و علائم حساسیت پایش میشود؛ ویال برای یکبار مصرف است.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیت شناختهشده به اسب، فرآوردههای خونی یا حیوانی، سرمهای ضدسم و پادزهرها را اطلاع دهید.
- اگر قبلاً سرم یا پادزهر اسبی دریافت کردهاید، یا سابقهٔ آسم و تب یونجه دارید، حتماً بگویید؛ این موارد احتمال واکنش شدید را بیشتر میکنند.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
- سن کودک یا سالمندی و هر بیماری تنفسی، عصبی یا بیماری زمینهای مهم را بگویید؛ در بوتولیسم پایش بلع و تنفس اهمیت ویژه دارد.
- همهٔ داروها، مکملها و فرآوردههای بدون نسخه، بهخصوص منیزیم، برخی آنتیبیوتیکها، داروهای بیهوشی و شلکنندههای عضلانی را فهرست کنید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- تهوع، گاهی استفراغ
- خارش
- کهیر یا بثورات پوستی خفیف
- تب یا لرز
- تورم خفیف
- حساسیت شدید مانند کهیر گسترده، خارش شدید، ورم لب، زبان یا گلو، خسخس یا تنگی نفس، سرگیجهٔ شدید یا غش؛ تزریق باید متوقف شود و اگر خارج از مرکز درمانی رخ داد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش شدید هنگام تزریق مانند تب و لرز شدید، درد قفسهٔ سینه، تپش قلب، افت فشار یا بدحالشدن ناگهانی؛ فوراً به پرستار یا پزشک اطلاع دهید تا تزریق متوقف و درمان لازم انجام شود.
- بیماری سرمی با تأخیر، معمولاً حدود ۱ تا ۳ هفته بعد، با تب، دانههای پوستی، درد عضله یا مفصل و ورم غدد لنفاوی؛ همان روز برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- بدترشدن ضعف، افتادگی پلک، دوبینی، اختلال بلع یا گفتار و تنگی نفس میتواند نشانهٔ پیشرفت بوتولیسم باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید، حتی اگر آنتیتوکسین را گرفتهاید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم مهمی برای خود پادزهر شناخته نشده است؛ بااینحال، در فرد مبتلا به بوتولیسم، منیزیم، برخی آنتیبیوتیکها مانند جنتامایسین و آمیکاسین، داروهای شلکنندهٔ عضلانی و بعضی داروهای بیهوشی میتوانند ضعف عضلانی یا اختلال تنفس را تشدید کنند و باید فقط با پایش پزشک به کار روند. تداخل غذایی مشخصی ندارد؛ الکل نیز تداخل اختصاصی شناختهشدهای با پادزهر ندارد، اما میتواند خوابآلودگی و اختلال بلع یا تنفس را بدتر کند و تا رفع علائم نباید مصرف شود. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو و هیچ داروی تزریقی را خودسرانه با این فرآورده مخلوط نکن.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دربارهٔ ایمنی این پادتن اسبی در بارداری و عبور آن به شیر انسان دادهٔ کافی وجود ندارد. بااینحال، بوتولیسم میتواند برای مادر و جنین یا شیرخوار خطرناک باشد؛ تصمیم به تزریق بر پایهٔ شدت بیماری و توازن فایده و خطر گرفته میشود. بارداری یا شیردهی را پیش از دریافت اعلام کنید و در صورت شک به بوتولیسم، درمان ضروری را بهدلیل نگرانی از بارداری خودسرانه به تأخیر نیندازید.
نگهداری
این فرآورده باید در زنجیرهٔ سرد و معمولاً در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و یخزدگی نگهداری شود؛ شرایط دقیق درجشده روی جعبهٔ همان فرآورده را رعایت کنید. آن را دور از دسترس کودکان بگذارید، تاریخ انقضا و سلامت ظاهری محلول را بررسی کنید و ویال بازشده یا باقیمانده را نگه ندارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا زابوت-آ همان بوتاکس است؟
۰۲آیا این فرآورده برای همهٔ انواع بوتولیسم مناسب است؟
۰۳آیا بعد از تزریق، فلج و افتادگی پلک فوراً برطرف میشود؟
۰۴اگر نتیجهٔ آزمایش هنوز آماده نیست، تزریق باید به تعویق بیفتد؟
۰۵بعد از ترخیص، چه علائمی را جدی بگیرم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه J06AA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.