ایمونوگلوبولین انسانی
ایمونوگلوبولین انسانی فرآوردهای زیستی از پادتنهای خالصشدهٔ پلاسمای اهداکنندگان سالم است که برای تقویت یا تنظیم سیستم ایمنی بدن به کار میرود.
این دارو بیشتر برای درمان کمبود مادرزادی یا اکتسابی ایمنی، برخی بیماریهای خودایمنی مانند پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایمنی، و برخی اختلالات عصبی مانند سندرم گیلن-باره تجویز میشود.
این دارو فقط باید زیر نظر مستقیم پزشک و در محیط درمانی مانند بیمارستان یا کلینیک، با پایش دقیق در طول تزریق مصرف شود، زیرا امکان بروز واکنشهای تزریقی و آلرژیک وجود دارد.
اگر پیش از این به فرآوردههای خونی یا ایمونوگلوبولین حساسیت داشتهاید، کمبود نوع خاصی از پادتن (IgA) دارید، یا سابقهٔ بیماری کلیوی، لخته خون یا میگرن دارید، حتماً پیش از تزریق به پزشک بگویید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
ایمونوگلوبولین انسانی (IVIG) فرآوردهای زیستی است که از ترکیب و خالصسازی پلاسمای هزاران اهداکنندهٔ سالم خون تهیه میشود و حاوی طیف گستردهای از پادتنهای طبیعی بدن، عمدتاً از نوع IgG، است. این دارو در ردهٔ فرآوردههای ایمونولوژیک قرار دارد و به دو شکل عمل میکند: در افرادی که بدنشان پادتن کافی نمیسازد جایگزین این کمبود میشود، و در برخی بیماریهای خودایمنی و التهابی فعالیت بیشازحد سیستم ایمنی را تعدیل میکند. هدف اصلی از تجویز آن، پیشگیری یا کاهش عفونتهای ناشی از ضعف ایمنی، یا کنترل التهاب ناشی از حملهٔ سیستم ایمنی به بافتهای خودی است. از آنجا که ساختار آن یک پروتئین بزرگ است، فقط بهصورت تزریقی و معمولاً از راه سرم وریدی، زیر نظر پزشک تجویز میشود.
موارد مصرف
- درمان جایگزینی در نقصهای مادرزادی ایمنی، مانند آگاماگلوبولینمی و نقص شایع متغیر ایمنی
- نقص اکتسابی ایمنی همراه با عفونتهای مکرر، مثلاً در برخی سرطانهای خونی یا پس از پیوند مغز استخوان
- پورپورای ترومبوسیتوپنیک ایمنی (ITP) برای افزایش سریع پلاکت خون
- بیماری کاوازاکی در کودکان، برای کاهش خطر آسیب به عروق کرونر قلب
- سندرم گیلن-باره و برخی بیماریهای خودایمنی عصبی-عضلانی مانند پلینوروپاتی التهابی مزمن دمیلینهکننده
- برخی موارد میاستنی گراویس شدید، طبق تشخیص و صلاحدید پزشک متخصص
روش مصرف
این دارو فقط به شکل تزریقی، معمولاً از راه سرم وریدی، توسط پرسنل درمانی آموزشدیده و در محیط بیمارستان یا کلینیک تجویز میشود؛ چون در صورت خوردن، ساختار پروتئینی آن در دستگاه گوارش از بین میرود. سرعت تزریق معمولاً از مقداری کم شروع و بهتدریج زیر نظر پزشک افزایش مییابد تا احتمال واکنشهای حین تزریق کم شود، و نوشیدن آب کافی پیش از تزریق نیز اغلب توصیه میشود. تعداد و فاصلهٔ جلسات تزریق کاملاً به بیماری زمینهای و پاسخ بدن شما بستگی دارد و پزشک آن را تعیین میکند؛ حضور منظم در نوبتهای تزریق برای حفظ اثر درمانی مهم است و تغییر یا قطع خودسرانهٔ برنامهٔ درمانی توصیه نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ واکنش آلرژیک به فرآوردههای خونی، ایمونوگلوبولین یا پلاسما
- وجود کمبود مادرزادی نوع خاصی از پادتن (IgA) که خطر بروز واکنش شدید را افزایش میدهد
- بیماری یا نارسایی کلیوی، دیابت، یا هر عاملی که خطر کمآبی بدن را افزایش میدهد
- سابقهٔ لختهٔ خون، سکته، بیماری قلبی-عروقی یا سایر عوامل خطر افزایشدهندهٔ غلظت خون
- سابقهٔ میگرن یا سردردهای شدید مکرر
- بارداری، شیردهی، یا هرگونه برنامهٔ واکسیناسیون در آیندهٔ نزدیک
عوارض احتمالی
- سردرد
- تب یا لرز خفیف
- خستگی و بیحالی
- حالت تهوع
- درد عضلانی یا مفصلی
- گرگرفتگی یا برافروختگی پوست در حین تزریق
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تنگینفس ناگهانی، تورم صورت یا گلو، و افت شدید فشار خون؛ در این حالت بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید
- سردرد شدید همراه با سفتی گردن، تب و حساسیت به نور که میتواند نشانهٔ التهاب پردهٔ مغز باشد؛ در این صورت سریع به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای احتمالی لختهٔ خون مانند تورم و درد یکطرفهٔ پا، درد قفسهٔ سینه یا تنگینفس ناگهانی؛ نیازمند بررسی فوری پزشکی است
- کاهش محسوس حجم ادرار یا تورم ناگهانی بدن که میتواند نشانهٔ آسیب کلیوی باشد؛ در این صورت سریع به پزشک اطلاع دهید
- رنگپریدگی، زردی پوست یا چشم، یا تیره شدن ادرار که میتواند نشانهٔ تخریب گلبولهای قرمز خون باشد؛ نیازمند بررسی پزشک است
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین نکتهٔ تداخلی این دارو مربوط به واکسنهای زندهٔ ضعیفشده است، مانند واکسن سرخک-اوریون-سرخجه یا واکسن آبلهمرغان؛ این دارو میتواند اثربخشی این واکسنها را کاهش دهد، بنابراین معمولاً باید فاصلهٔ زمانی مشخصی، طبق نظر پزشک، بین دریافت آن و تزریق واکسنهای زنده رعایت شود. مصرف همزمان با داروهایی که خودشان بر عملکرد کلیه اثر میگذارند نیز باید با احتیاط و زیر نظر پزشک انجام شود. فهرست کامل داروها، مکملها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشدهات را حتماً به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
پادتنهای اصلی این دارو، از نوع IgG، بهطور طبیعی از جفت عبور میکنند و در شیر مادر نیز بهطور طبیعی وجود دارند؛ به همین دلیل در بسیاری از شرایط بالینی ضروری، این دارو در بارداری و شیردهی زیر نظر پزشک تجویز میشود. با این حال، تصمیم نهایی همیشه باید بر اساس ارزیابی سود در برابر خطر توسط پزشک متخصص و با توجه به بیماری زمینهای گرفته شود.
نگهداری
این دارو معمولاً باید در یخچال و در دمای حدود ۲ تا ۸ درجهٔ سلسیوس نگهداری شود و نباید یخ بزند یا تکان شدید بخورد؛ همچنین از قرار گرفتن آن در معرض نور مستقیم و گرما خودداری کنید. نگهداری و آمادهسازی این دارو معمولاً بر عهدهٔ پرسنل درمانی است، اما دستور دقیق نگهداری ممکن است بین برندهای مختلف کمی متفاوت باشد؛ در صورت دریافت آن از داروخانه، پیش از استفاده تاریخ انقضا را بررسی کنید و آن را دور از دسترس کودکان نگه دارید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
| تزریقی | 100 mg / 1mL |
| تزریقی | 200 mg / 1mL |
| تزریقی | 120 mg / 1mL |
| تزریقی | 20 mg / 1mL |
| تزریقی | 5 mL |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 6 g |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 25 mg |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 50 mg / 1mL |
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | 120 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶۰ برند از ۴۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا این دارو باید حتماً بهصورت تزریقی مصرف شود و نمیتوان آن را به شکل قرص خورد؟
۰۲چرا باید این تزریق چند بار تکرار شود، نه فقط یکبار؟
۰۳آیا بعد از دریافت این دارو میتوانم واکسن بزنم؟
۰۴این دارو از پلاسمای اهداکنندگان تهیه میشود؛ آیا خطر انتقال عفونت وجود دارد؟
۰۵چرا در حین یا بعد از تزریق احساس سردرد یا کسالت میکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶۰ برند از ۴۱ سازنده، در گروه J06BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.