هیدروکسیپروژسترون کاپروات
هیدروکسیپروژسترون کاپروات یک پروژستین مصنوعی و طولانیاثر است که اثر پروژسترون را تقلید میکند و پاسخ رحم را در برخی شرایط هورمونی تنظیم میسازد.
در برخی نسخههای تخصصی زنان برای قطع قاعدگی، نارسایی جسم زرد و تهدید یا سابقهٔ سقط بهکار رفته است. برای پیشگیری از زایمان زودرس، شواهد جدید فایدهٔ قابل اتکایی نشان ندادهاند.
این دارو تزریق عضلانی است و نباید خودسرانه یا داخل رگ تزریق شود. سابقهٔ لختهٔ خون، بیماری شدید کبد، سرطان وابسته به هورمون یا خونریزی واژینالِ بررسینشده را پیش از تزریق اعلام کنید؛ تنگی نفس ناگهانی یا تورم صورت اورژانسی است.
اگر باردار هستید، خونریزی یا درد شکمی دارید، برای پیشگیری از زایمان زودرس این آمپول پیشنهاد شده، یا داروهای دیگری مانند داروهای ضدصرع و ضدسل مصرف میکنید، پیش از ادامهٔ درمان سؤال کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکسیپروژسترون کاپروات یک پروژستین مصنوعی از گروه هورمونهای جنسی است و اثر طولانیمدت شبیه پروژسترون دارد. با اثر بر گیرندههای پروژسترون، پوشش داخلی رحم را برای مرحلهٔ مناسب چرخه آماده میکند، مخاط دهانهٔ رحم را غلیظتر میسازد و میتواند تحریکپذیری رحم را کاهش دهد. شکل موجود، محلول روغنی تزریقی با قدرت ۲۵۰ میلیگرم در یک میلیلیتر است و باید عضلانی تزریق شود. کاربرد آن به علت دقیق اختلال قاعدگی، کمبود هورمونی یا مشکل بارداری بستگی دارد؛ برای پیشگیری از زایمان زودرس، شواهد جدید اثربخشی قابل اتکا نشان ندادهاند.
موارد مصرف
- قطع قاعدگی اولیه یا ثانویه، پس از رد بارداری و بررسی علت
- نارسایی جسم زرد یا کوتاهی نیمهٔ دوم چرخه، در برخی درمانهای تخصصی ناباروری
- تهدید به سقط یا سقطهای مکرر در برخی نسخههای متخصص زنان؛ شواهد اثربخشی این کاربرد محدود است
- خونریزی غیرطبیعی رحم ناشی از عدم تعادل هورمونی، پس از رد علتهای ساختاری و بدخیمی
روش مصرف
این فرآورده باید توسط پزشک یا پرستار و بهصورت تزریق عضلانی عمیق و آهسته، با رعایت پرهیز از تزریق داخل رگ، انجام شود؛ خودتزریقی مناسب نیست. مقدار، فاصلهٔ بین تزریقها و طول درمان به علت تجویز، وضعیت بارداری و پاسخ بدن بستگی دارد و باید طبق نسخه باشد. اگر نوبتی فراموش شد، مقدار اضافه یا تزریق زودهنگام نگیرید و برای زمان مناسب با مرکز درمانی تماس بگیرید. در درمانهای بارداری یا کمبود هورمونی، قطع یا تغییر برنامه را خودسرانه انجام ندهید؛ در صورت علائم لخته یا حساسیت شدید، تزریق بعدی را دریافت نکنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
قطع قاعدگی اولیه یا ثانویه
در کمبود استروژن ممکن است بدون استروژن همزمان خونریزی ایجاد نشود؛ علتهایی مانند افزایش پرولاکتین باید پیش از درمان بررسی شوند.
نارسایی جسم زرد یا کوتاهی نیمهٔ دوم چرخه
در صورت کمبود استروژن، آمادهسازی آندومتر با استروژن برای حدود ۱۴ روز پیش از تزریق ممکن است لازم باشد؛ زمانبندی باید با پایش تخمکگذاری انجام شود.
تهدید به سقط
شواهد اثربخشی این کاربرد محدود است؛ پیش از ادامهٔ درمان، زندهبودن و محل بارداری باید تأیید شود و تشدید خونریزی نیازمند ارزیابی فوری است.
سقطهای مکرر
شواهد اثربخشی محدود است؛ درمان باید پس از بررسی علتهای سقط و در موارد انتخابشده انجام شود.
خونریزی غیرطبیعی رحم ناشی از عدم تعادل هورمونی
فقط پس از رد بارداری، علتهای ساختاری و بدخیمی؛ در خونریزی با علت نامشخص تزریق نشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به هیدروکسیپروژسترون کاپروات یا هر یک از مواد تشکیلدهندهٔ آمپول حساسیت داشتهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- سابقه یا وجود لختهٔ خون در پا یا ریه، سکتهٔ قلبی یا مغزی، بیماری عروقی، یا سابقهٔ خانوادگی لخته در سن پایین را بگویید؛ بیحرکتی طولانی و جراحی بزرگ نیز مهماند.
- بیماری شدید کبد، زردی یا خارش منتشر، تومور کبدی، یا سرطان پستان و اندامهای تناسلیِ وابسته به هورمون باید پیش از درمان بررسی شود.
- خونریزی واژینالِ بدون علت، درد لگنی یا شکمی و احتمال بارداری را پنهان نکنید. در بارداری همراه خونریزی، علت خونریزی، زندهبودن بارداری و احتمال بارداری خارجرحم باید ارزیابی شود؛ این دارو سقط قطعی یا بارداری خارجرحم را درمان نمیکند.
- دیابت، سابقهٔ افسردگی، لکههای قهوهای صورت، یا برنامهٔ جراحی و بیحرکتی طولانی را به پزشک بگویید؛ ممکن است پایش بیشتری لازم باشد.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی، بهویژه داروهای ضدصرع، ضدسل و علف چای، و نیز بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم محل تزریق
- سردرد یا سرگیجه
- تهوع، استفراغ یا احساس نفخ و ناراحتی شکمی
- لکهبینی یا تغییر در الگوی خونریزی واژینال
- حساسیت یا احساس پُری پستان
- ورم خفیف، تغییر اشتها یا تغییر وزن
- تورم ناگهانی لب، صورت، زبان یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا دشواری تنفس: تزریق بعدی را دریافت نکنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا تورم یکطرفهٔ ساق، تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه یا سرفهٔ بیدلیل: احتمال لختهٔ خون مطرح است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف یا بیحسی ناگهانی یکطرفه، اختلال گفتار یا دید، غش، یا سردرد بسیار شدید و جدید: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، خارش شدید منتشر یا درد شدید قسمت بالای شکم: تزریق بعدی را انجام ندهید و فوراً برای ارزیابی پزشکی مراجعه کنید.
- خونریزی واژینال شدید یا غیرمنتظره، درد شدید لگن یا شکم، بهویژه در بارداری: فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- افسردگی شدید، تغییر واضح خلق یا افکار آسیبزدن به خود: تنها نمانید و فوراً از خدمات اورژانسی و کمک پزشکی استفاده کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهای افزایشدهندهٔ فعالیت آنزیمهای کبدی، مانند کاربامازپین، فنیتوئین، فنوباربیتال، پریمیدون، اکسکاربازپین، ریفامپین، ریفابوتین و گریزئوفولوین، و نیز علف چای میتوانند سطح دارو را پایین آورده و اثر آن را کم کنند. این دارو ممکن است سطح سیکلوسپورین و نتیجهٔ بعضی آزمایشهای کبد، تیروئید، قند و انعقاد را تغییر دهد؛ پیش از آزمایش خون مصرف آن را به آزمایشگاه بگویید. تداخل غذایی مشخصی برای شکل تزریقی شناخته نشده است، اما مصرف الکل در بارداری باید کاملاً کنار گذاشته شود. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو گاهی برای تهدید به سقط یا نارسایی جسم زرد در بارداری تجویز شده است، اما برای پیشگیری از زایمان زودرس اثربخشی قابل اتکایی نشان نداده و در ارزیابیهای جدید، احتمالِ هرچند قطعینشدهٔ افزایش خطر سرطان در افرادی که در دوران جنینی در معرض آن بودهاند مطرح شده است. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا پس از تزریق متوجه بارداری شدید، ادامه یا تغییر درمان را با متخصص زنان بازبینی کنید و خودسرانه تزریق را تکرار نکنید. در شیردهی، نیاز معمولی به این دارو وجود ندارد و معلوم نیست دارو یا فرآوردههای تجزیهشدهٔ آن وارد شیر میشوند؛ استفاده در این دوره فقط با تصمیم پزشک باشد.
نگهداری
در دمای کمتر از ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور و در جعبهٔ اصلی نگهداری شود. دارو را دور از دسترس کودکان و دور از گرمای زیاد بگذارید و پیش از تزریق تاریخ انقضا و ظاهر محلول را بررسی کنید؛ در صورت انقضا، کدورت یا وجود ذرات، استفاده نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 250 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۲ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این آمپول برای جلوگیری از زایمان زودرس است؟
۰۲آیا هیدروکسیپروژسترون کاپروات برای هر نوع خونریزی در بارداری مناسب است؟
۰۳اگر نوبت تزریق را فراموش کنم، دوز بعدی را بیشتر کنم؟
۰۴آیا این دارو باعث شروع قاعدگی میشود؟
۰۵آیا این آمپول نقش ضدبارداری دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۲ برند از ۱۵ سازنده، در گروه G03DA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.