هیدروکورتیزون استات
هیدروکورتیزون استات یک کورتیکواستروئیدِ موضعی با قدرتِ اثرِ ملایم است که برای کاهشِ التهاب، خارش و قرمزیِ پوست روی ناحیهٔ محدودی از بدن بهکار میرود.
بیشتر برای اگزما و درماتیت، حساسیتها و خارشِ پوستی، نیشِ حشرات و برخی التهابهای خفیفِ دیگرِ پوست استفاده میشود.
این دارو فقط برای مصرفِ موضعی و کوتاهمدت روی پوستِ سالم است؛ مصرفِ طولانیمدت یا روی زخمِ باز و عفونت بدونِ نظرِ پزشک توصیه نمیشود.
اگر پس از چند روز بهبودی حاصل نشد، ناحیهٔ موردنظر نشانهٔ عفونت پیدا کرد، یا مصرف در نوزاد و کودکِ خردسال موردنیاز بود، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکورتیزون استات یک کورتیکواستروئیدِ موضعی از ردهٔ داروهای ضدالتهابِ پوستی است که در دستهٔ «پوست» قرار میگیرد و با قدرتِ اثرِ ملایم شناخته میشود. این دارو با مهارِ واسطههای التهابی در پوست، پاسخِ ایمنیِ موضعی را کاهش میدهد و بهاینترتیب التهاب، قرمزی، تورم و خارشِ ناحیهٔ مصرفشده را کم میکند. این دارو بهصورتِ کرم و پماد با غلظتِ یکدرصد در بازار موجود است و برای دورههای کوتاه و ناحیههای محدودی از پوست طراحی شده است. هدفِ اصلیِ آن آرامکردنِ واکنشهای التهابی و آلرژیکِ پوستی است، نه درمانِ ریشهایِ علتِ زمینهای.
موارد مصرف
- کاهشِ التهاب، قرمزی و خارش در اگزما و درماتیت
- درماتیتِ تماسی و واکنشهای آلرژیکِ پوستی
- خارش و التهابِ ناشی از نیشِ حشره و گزیدگی
- درماتیتِ سبورئیک (شورهٔ پوستِ سر و صورت)
- خارش و التهابِ خفیفِ ناحیهٔ مقعد، طبقِ تشخیصِ پزشک
- سایر التهابهای خفیفِ پوستی که پزشک تشخیص دهد
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورتِ یک لایهٔ نازک و فقط روی ناحیهٔ آسیبدیدهٔ پوست مالیده میشود و بهآرامی در پوست فرومیرود؛ تعدادِ دفعات و طولِ دورهٔ مصرف را پزشک یا داروساز بر اساسِ نسخه مشخص میکند. بهتر است پیش و پس از استفاده دستها شسته شود (مگر آنکه دستها خود ناحیهٔ تحتِ درمان باشند) و بدونِ توصیهٔ پزشک از پانسمان یا پوشاندنِ محکمِ ناحیه خودداری شود، زیرا جذبِ دارو را افزایش میدهد. مصرف روی صورت، زیرِ بغل یا کشالهران، و نیز برای دورههای طولانی، فقط با راهنماییِ صریحِ پزشک انجام شود. اگر این دارو برای یک بیماریِ مزمنِ پوستی تجویز شده، قطعِ ناگهانی یا کاهشِ خودسرانهٔ آن را با پزشک در میان بگذارید، و اگر پس از دورهٔ توصیهشده بهبودی حاصل نشد، بهجای ادامهٔ خودسرانه، به پزشک مراجعه کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اگزما و درماتیت
پس از بهبود، دفعات مصرف را کم یا قطع کنید؛ روی پوست عفونی، زخم باز یا زیر پانسمان بسته استفاده نشود.
درماتیت تماسی و واکنشهای آلرژیک پوستی
در صورت امکان عامل تحریککننده یا حساسیتزا را حذف کنید؛ روی پوست عفونی استفاده نشود.
خارش و التهاب ناشی از نیش حشره و گزیدگی
روی زخم باز، محل چرکی یا ناحیهٔ وسیع استفاده نکنید؛ در تورم شدید یا تنگی نفس فوراً به پزشک مراجعه شود.
درماتیت سبورئیک پوست سر و صورت
در صورت و پوست سر کوتاهمدت مصرف شود؛ برای عودهای مکرر، ارزیابی و درمان زمینهای لازم است.
خارش و التهاب خفیف ناحیهٔ مقعد
فقط مصرف خارجی دارد؛ در صورت خونریزی، درد، ترشح یا تداوم علائم، مراجعهٔ پزشکی ضروری است.
سایر التهابهای خفیف پوستی که پزشک تشخیص دهد
پیش از مصرف باید علت التهاب مشخص باشد؛ برای عفونتهای قارچی، ویروسی یا باکتریایی بهتنهایی مناسب نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به هیدروکورتیزون یا سایر کورتیکواستروئیدها حساسیت دارید، پیش از مصرف به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر ناحیهٔ موردنظر نشانهٔ عفونتِ باکتریایی، قارچی یا ویروسی (مانندِ تبخال) دارد، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- اگر پوستِ ناحیه زخمِ باز، بریدگیِ عمیق یا سوختگیِ شدید دارد، مصرف را با پزشک هماهنگ کنید.
- در صورتِ بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، پزشک را مطلع کنید.
- اگر مصرف برای نوزاد، کودکِ خردسال یا فردِ سالمند در نظر گرفته شده، حتماً با پزشک مشورت شود، زیرا پوستِ این گروهها جذبِ بیشتری دارد.
- فهرستِ داروها، پمادها و مکملهای دیگری که همزمان مصرف میکنید را به پزشک یا داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- سوزش یا تیرکشیدنِ خفیف و گذرا در محلِ مصرف، بهویژه در روزهای نخست
- خشکی یا پوستهپوستهشدنِ خفیفِ پوست
- خارشِ ملایم در ناحیهٔ مصرف
- قرمزی یا تحریکِ خفیفِ موضعی
- احساسِ سفتی یا کشیدگیِ خفیفِ پوست
- بدترشدنِ قرمزی، تورم، گرمی یا ترشح در ناحیهٔ مصرف که میتواند نشانهٔ عفونت باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید.
- نازکشدنِ پوست، پیدایشِ ترکهای پوستی یا رگهای ریزِ قابلِ مشاهده در پیِ مصرفِ طولانی یا نادرست؛ در این حالت مصرف را با پزشک بازبینی کنید.
- علائمِ واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت، لبها یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- تاری دید یا دردِ چشم در پیِ تماسِ ناخواستهٔ دارو با چشم یا مصرفِ نزدیکِ اطرافِ چشم؛ در این حالت با پزشک مشورت کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هیدروکورتیزونِ موضعی در مصرفِ معمول و کوتاهمدت جذبِ سیستمیکِ اندکی دارد، اما استفادهٔ همزمان با سایر فرآوردههای موضعیِ کورتیکواستروئیدی، پانسمانِ محکم، یا مصرفِ گسترده روی سطحِ وسیعی از پوست میتواند جذب و اثراتِ آن را افزایش دهد. اگر همزمان از کورتیکواستروئیدِ خوراکی، استنشاقی یا تزریقی نیز استفاده میکنید، یا کرم و پمادِ دیگری روی همان ناحیه میمالید، حتماً پزشک یا داروساز را مطلع کنید. همیشه فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ هیدروکورتیزونِ موضعی در دورانِ بارداری، بهویژه در مقادیرِ کم و برای دورهٔ کوتاه، معمولاً کمخطر در نظر گرفته میشود، اما تصمیمِ نهایی باید با پزشک باشد و از مصرفِ گسترده یا طولانیمدت بدونِ نظرِ پزشک خودداری شود. در دورانِ شیردهی نیز بهتر است این دارو روی ناحیهٔ سینه یا نوکِ پستان استفاده نشود مگر با تجویزِ پزشک، و در صورتِ استفاده در این نواحی، پیش از شیردهی بهدقت شسته شود.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نورِ مستقیمِ خورشید، رطوبت و گرمای زیاد نگهداری کنید و درِ آن را همیشه بسته نگه دارید. آن را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید، پیش از مصرف تاریخِ انقضا را بررسی کنید، و داروی تاریخگذشته یا تغییررنگداده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| پماد | 1 % |
| کرم | 1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۲۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هیدروکورتیزون استات را میتوان روی صورت استفاده کرد؟
۰۲تفاوتِ کرم و پمادِ هیدروکورتیزون چیست؟
۰۳آیا مصرفِ طولانیمدتِ این دارو خطرناک است؟
۰۴آیا استفاده از این دارو برای کودکان و نوزادان بیخطر است؟
۰۵آیا میتوان این دارو را روی جوش یا زخمِ باز استفاده کرد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۲۰ سازنده، در گروه D07AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.