هیدروکلروتیازید
هیدروکلروتیازید دارویی ادرارآور از گروه تیازیدهاست که با افزایش دفع نمک و آب از کلیه، از حجم مایعات بدن و فشار خون میکاهد.
بیشترین کاربرد آن، کنترل فشار خون بالا و کاهش ادم (تجمع مایع) ناشی از نارسایی قلبی، بیماری کبدی یا کلیوی است.
این دارو میتواند سطح پتاسیم، سدیم و سایر املاح خون را تغییر دهد؛ به همین دلیل پزشک معمولاً در طول درمان آزمایش خون شما را پیگیری میکند.
اگر ضعف شدید عضلانی، گرفتگی عضله، ضربان قلب نامنظم، سرگیجهٔ شدید یا کاهش چشمگیر حجم ادرار داشتید، حتماً سریع با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکلروتیازید (Hydrochlorothiazide) یک داروی خوراکی از دستهٔ ادرارآورهای تیازیدی است که برای کنترل فشار خون بالا و کاهش تجمع مایعات در بدن به کار میرود. این دارو در ایران با نامهای تجاری مانند «هیدروکلروتیازید» و «اچ سی تی هگزال»، بهشکل قرص و در قدرتهای ۲۵ و ۵۰ میلیگرم در دسترس است. مکانیسم اثر آن، مهار بازجذب سدیم و کلر در بخشی از لولهٔ کلیه است؛ در نتیجه سدیم، کلر و آب بیشتری از طریق ادرار دفع میشود و حجم مایعات بدن کم میشود. همین کاهش حجم، بههمراه اثر تدریجیِ شلکنندگی بر دیوارهٔ رگهای خونی، در درازمدت به پایینآمدن و ثابتماندن فشار خون کمک میکند. هدف اصلی درمان با این دارو، کنترل بلندمدت فشار خون بالا و کاهش ادم ناشی از بیماریهای قلبی، کبدی یا کلیوی است.
موارد مصرف
- کنترل فشار خون بالا، بهتنهایی در موارد خفیف یا همراه با سایر داروهای ضدفشار خون
- کاهش ادم (تجمع مایع) ناشی از نارسایی قلبی
- کاهش ادم ناشی از بیماریهای کبدی مانند سیروز یا بیماریهای کلیوی مانند سندرم نفروتیک
- کاهش ادم ناشی از مصرف کورتیکواستروئید یا هورمونهای استروژنی، طبق تشخیص پزشک
- پیشگیری از عود سنگهای کلیوی کلسیمی در افراد مستعد، با کاهش دفع کلسیم از ادرار
- کاهش حجم ادرار در دیابت بیمزهٔ کلیوی، بهعنوان یک کاربرد تخصصی و زیر نظر پزشک متخصص
روش مصرف
هیدروکلروتیازید معمولاً بهصورت خوراکی و یک یا دو بار در روز مصرف میشود؛ میتوان آن را همراه یا بدون غذا خورد، هرچند مصرف همراه غذا در صورت بروز ناراحتی معده کمککننده است. بهتر است این دارو صبحها یا در ابتدای روز مصرف شود، زیرا افزایش دفعات ادرار پس از هر نوبت طبیعی است و مصرف نزدیک به زمان خواب میتواند خواب شبانه را مختل کند. سعی کنید هر روز در ساعتی مشخص و طبق برنامهای که پزشک تعیین کرده مصرف کنید؛ اگر نوبتی فراموش شد و فاصلهٔ زیادی تا نوبت بعد نمانده، همان نوبت را نادیده بگیرید و هرگز دو دوز را با هم مصرف نکنید. از آنجا که این دارو معمولاً برای کنترل بلندمدت فشار خون یا ادم تجویز میشود، حتی با بهبود ظاهریِ علائم آن را خودسرانه قطع نکنید، چون فشار خون یا تجمع مایعات ممکن است بازگردد؛ در طول درمان نیز پزشک معمولاً با آزمایش خون، سطح املاح و عملکرد کلیهتان را پیگیری میکند. مقدار دقیق مصرف، تعداد نوبتها و مدت درمان را فقط پزشک بر اساس شرایط شما تعیین میکند و هر تغییری باید با هماهنگی پزشک یا داروساز انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
فشار خون بالا
بهتر است صبح مصرف شود. هنگام افزودن به داروهای ضدفشارخون دیگر، معمولاً بیش از ۵۰ میلیگرم در روز لازم نیست.
ادم ناشی از نارسایی قلبی احتقانی
در برخی بیماران، مصرف یک روز در میان یا ۳ تا ۵ روز در هفته با نظر پزشک، خطر کمآبی و اختلال الکترولیتی را کاهش میدهد.
ادم ناشی از سیروز کبدی
در سیروز، افت پتاسیم و تغییرات حجم مایع میتواند خطرناک باشد؛ پایش دقیق وضعیت آب و الکترولیتها ضروری است.
ادم ناشی از بیماریهای کلیوی مانند سندرم نفروتیک
معمولاً بهعنوان درمان کمکی استفاده میشود؛ در نارسایی شدید کلیه ممکن است اثر کافی نداشته باشد.
ادم ناشی از مصرف کورتیکواستروئیدها یا هورمونهای استروژنی
کورتیکواستروئیدها میتوانند افت پتاسیم ناشی از هیدروکلروتیازید را تشدید کنند؛ پایش الکترولیتها لازم است.
پیشگیری از عود سنگهای کلیوی کلسیمی
برای پیشگیری از عود، نه درمان درد یا حملهٔ حاد سنگ، مصرف میشود؛ کاهش نمک، مصرف مایعات کافی و پایش کلسیم ادرار و الکترولیتها اهمیت دارد.
دیابت بیمزهٔ کلیوی
دسترسی آزاد به آب و رژیم کمنمکِ تجویزشده ضروری است؛ مصرف آب را خودسرانه محدود نکنید و سدیم و پتاسیم را منظم پایش کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به هیدروکلروتیازید، سایر داروهای تیازیدی یا داروهای گروه سولفونامید حساسیت داشتهاید، به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- سابقهٔ بیماری کلیوی یا کبدی را با پزشک در میان بگذارید؛ ممکن است این دارو برایتان مناسب نباشد یا نیاز به پایش دقیقتری داشته باشد.
- اگر سابقهٔ نقرس یا افزایش اسید اوریک خون دارید، به پزشک بگویید، چون این دارو میتواند اسید اوریک خون را بالا ببرد.
- ابتلا به دیابت، اختلال غدد پاراتیروئید یا سابقهٔ کلسیم بالای خون را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیتان، بهویژه لیتیوم و داروهای قلبی مانند دیگوکسین، را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- در صورت بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
عوارض احتمالی
- افزایش دفعات ادرار، بهویژه در روزهای ابتداییِ مصرف
- سرگیجه یا احساس سبکی سر، بهخصوص هنگام بلندشدن ناگهانی
- سردرد
- تهوع خفیف یا ناراحتی معده
- افزایش حساسیت پوست به نور آفتاب و احتمال آفتابسوختگی سریعتر
- خستگی یا احساس ضعف خفیف
- نشانههای کاهش پتاسیم خون مانند ضعف شدید عضلانی، گرفتگی عضله یا ضربان قلب نامنظم؛ در صورت بروز، سریع به پزشک اطلاع دهید یا به اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای کمآبی بدن یا افت شدید فشار خون مانند سرگیجهٔ شدید، غش یا کاهش چشمگیر حجم ادرار؛ نیازمند بررسی سریع پزشکی است.
- درد و تورم ناگهانی یک مفصل، معمولاً شست پا، که میتواند نشانهٔ حملهٔ نقرس باشد؛ آن را به پزشک اطلاع دهید.
- کاهش ناگهانی دید یا درد چشم طی ساعات تا هفتههای نخستِ مصرف؛ این نشانهها نادر ولی جدیاند و باید فوراً به چشمپزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- نشانههای واکنش آلرژیک شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت، لب یا گلو و دشواری در تنفس؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هیدروکلروتیازید میتواند با چند دستهٔ دارویی تداخل مهم داشته باشد. مصرف همزمان با لیتیوم میتواند دفع آن از کلیه را کاهش دهد و سطحش را در خون تا حد مسمومیت بالا ببرد؛ در این ترکیب پایش دقیقتری لازم است. کاهش پتاسیم یا منیزیم خون ناشی از این دارو نیز میتواند خطر عوارض قلبیِ داروی دیگوکسین را افزایش دهد. داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن میتوانند اثر کاهندهٔ فشار خون و ادرارآور این دارو را کم کنند و در مصرف طولانیِ همزمان، فشار بیشتری به کلیه وارد کنند. مصرف همزمان با سایر داروهای پایینآورندهٔ فشار خون یا نوشیدن الکل میتواند افت فشار و سرگیجه را تشدید کند، و چون این دارو ممکن است قند خون را کمی بالا ببرد، گاهی نیاز به تنظیم مجدد داروهای دیابت پیدا میشود. برای پیشگیری از هر تداخل احتمالی، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای موجود دربارهٔ مصرف هیدروکلروتیازید در بارداری نشان میدهد این دارو معمولاً گزینهٔ نخست برای کنترل فشار خون در دوران بارداری نیست و پزشکان اغلب داروهای دیگری را ترجیح میدهند؛ بهویژه در ماههای پایانی بارداری، مصرف آن میتواند بر حجم مایعات و املاح بدن نوزاد اثر بگذارد. با این حال، در برخی شرایط خاص ممکن است پزشک مصرف آن را لازم بداند؛ در هر صورت، هرگونه تصمیم دربارهٔ شروع، ادامه یا قطع این دارو در بارداری فقط باید با نظر پزشک متخصص گرفته شود. این دارو مقدار کمی وارد شیر مادر میشود و ممکن است حجم شیر را کمی کاهش دهد؛ بنابراین مادران شیرده پیش از مصرف باید حتماً با پزشک مشورت کنند تا فایده و خطر آن برای مادر و نوزاد سنجیده شود.
نگهداری
هیدروکلروتیازید را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. قرصها را در بستهٔ اصلی و دور از دید و دسترس کودکان نگه دارید. پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته، اضافی یا آسیبدیده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 25 mg |
| قرص | 50 mg |
| قرص | 12.5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۹ برند از ۱۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بهتر است هیدروکلروتیازید صبحها مصرف شود؟
۰۲آیا مصرف هیدروکلروتیازید باعث کاهش پتاسیم خون میشود؟
۰۳آیا هیدروکلروتیازید را میتوان همراه با سایر داروهای فشار خون مصرف کرد؟
۰۴چرا پزشک در طول مصرف این دارو از من آزمایش خون میخواهد؟
۰۵اگر یک نوبت مصرف هیدروکلروتیازید را فراموش کنم چه باید بکنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۹ برند از ۱۷ سازنده، در گروه C03AA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.