گنادورلین
گنادورلین نسخهٔ مصنوعیِ هورمونی است که بدن بهطور طبیعی از هیپوتالاموس ترشح میکند و غدهٔ هیپوفیز را به ترشحِ هورمونهای محرکِ غدد جنسی وادار میکند. این دارو بیشتر برای بررسیِ عملکردِ هیپوفیز بهکار میرود.
بیشترین کاربردِ آن آزمایشِ تشخیصی برای سنجشِ عملکردِ غدهٔ هیپوفیز و یافتنِ علتِ برخی اختلالاتِ هورمونیِ باروری و بلوغ است. در مواردی خاص نیز برای کمک به تخمکگذاری یا باروری، بهصورتِ تزریقِ ضربانی و زیرِ نظرِ متخصص، بهکار میرود.
این دارو فقط توسط پزشک یا در محیطِ درمانی تزریق میشود و پیش از آن باید احتمالِ بارداری و هرگونه حساسیتِ دارویی بررسی شود.
اگر پس از تزریق نشانههایی مانندِ تورمِ صورت و گلو، تنگیِ نفس یا دردِ شدیدِ شکمی ظاهر شد، یا اگر باردار هستید یا احتمالِ بارداری میدهید، حتماً و بیدرنگ با پزشک در میان بگذارید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گنادورلین شکلِ مصنوعی و از نظرِ ساختار یکسان با هورمونِ آزادکنندهٔ گنادوتروپینِ طبیعیِ بدن است که هیپوتالاموس آن را ترشح میکند. این هورمون به گیرندههای اختصاصیِ روی غدهٔ هیپوفیز متصل میشود و ترشحِ دو هورمونِ محرکِ غدد جنسی، یعنی هورمونِ لوتئینهکننده و هورمونِ محرکِ فولیکول، را برمیانگیزد. به همین دلیل، یک تزریقِ آزمایشی و اندازهگیریِ پاسخِ این دو هورمون در خون، اطلاعاتِ ارزشمندی دربارهٔ سالمبودنِ محورِ هیپوتالاموس-هیپوفیز-غدد جنسی بهدست میدهد. در مواردِ خاص و زیرِ نظرِ متخصص، همین هورمون بهشکلِ تزریقِ ضربانی و مداوم نیز برای بازگرداندنِ چرخهٔ طبیعیِ هورمونی و کمک به تخمکگذاری یا باروری استفاده میشود. این دارو معمولاً در بیمارستان، درمانگاه یا مطبِ متخصصِ غدد یا نازایی و توسطِ کادرِ درمانی تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- آزمایشِ تشخیصیِ عملکردِ غدهٔ هیپوفیز با تزریقِ گنادورلین (آزمونِ تحریکِ هیپوفیز)
- کمک به تشخیصِ علتِ کمکاریِ هورمونیِ غدد جنسی و تعیینِ اینکه منشأِ آن هیپوتالاموس است یا هیپوفیز
- بررسیِ افتراقیِ بلوغِ زودرس یا بلوغِ دیررس در کودکان و نوجوانان
- کمک به تخمکگذاری در آمنورهٔ هیپوتالاموسی (قطعِ عادتِ ماهانه بهعلتِ اختلالِ هیپوتالاموس)، بهصورتِ تزریقِ ضربانی و زیرِ نظرِ متخصص
- کمک به شروعِ بلوغ یا بهبودِ باروری در برخی از مواردِ کمکاریِ هورمونیِ مادرزادیِ غدد جنسی، در زنان و مردان
روش مصرف
گنادورلین را کادرِ درمانی و معمولاً بهصورتِ تزریقِ وریدی در محیطِ بالینی تجویز میکند؛ در آزمونِ تشخیصی، پیش و پس از تزریق در فاصلههای زمانیِ مشخص از شما نمونهٔ خون گرفته میشود تا پاسخِ هیپوفیز سنجیده شود. اگر این دارو برایِ درمانِ ضربانی (با پمپِ تزریقِ قابلحمل) تجویز شود، پزشک یا متخصصِ غدد نحوهٔ تنظیمِ پمپ و برنامهٔ تزریق را آموزش میدهد و نباید بدونِ هماهنگی با او تنظیماتِ پمپ را تغییر داد یا درمان را ناگهان قطع کرد. زمانبندیِ دقیق، تعدادِ نوبتها و مدتِ درمان را فقط پزشکِ معالج بر اساسِ شرایطِ شما تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آزمون تحریک هیپوفیز برای ارزیابی عملکرد غدهٔ هیپوفیز
نمونهگیری هورمونهای لوتئینکننده و محرک فولیکول پیش و پس از تزریق انجام میشود؛ در زنان با چرخهٔ قابلتعیین، ترجیحاً در روزهای ۱ تا ۷ چرخه انجام شود.
تشخیص افتراقی کمکاری هورمونی غدد جنسی و تعیین منشأ هیپوتالاموسی یا هیپوفیزی
این آزمون بهتنهایی منشأ اختلال را قطعی نمیکند و باید همراه با سایر یافتههای هورمونی تفسیر شود.
آمنورهٔ هیپوتالاموسی و القای تخمکگذاری
درمان به پایش سونوگرافی و هورمونی نیاز دارد؛ دوز و طول دوره بر پایهٔ پاسخ تخمدان تنظیم میشود.
کمکاری مادرزادی غدد جنسی با منشأ هیپوتالاموسی ـ هیپوفیزی؛ القای بلوغ یا بهبود باروری
طول درمان ثابت نیست و پایش منظم پاسخ هورمونی، پیشرفت بلوغ و در مردان تولید اسپرم لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیتِ شناختهشده به گنادورلین یا داروهای هورمونیِ مشابه
- بارداری یا احتمالِ بارداری، که باید پیش از هر تزریق به پزشک اطلاع داده شود
- هرگونه توده یا بیماریِ وابسته به هورمون (مانندِ برخی تودههای هیپوفیز، پستان، تخمدان یا پروستات)
- سابقهٔ بیماریِ هیپوفیز یا هیپوتالاموس
- همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای هورمونی یا ضدبارداری، که در حالِ حاضر مصرف میکنید
عوارض احتمالی
- قرمزی، درد یا تورمِ خفیف در محلِ تزریق
- سردرد
- حالتِ تهوعِ خفیف
- گرگرفتگی یا احساسِ گرما در صورت
- ناراحتیِ خفیفِ شکمی
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید، مانندِ کهیر یا خارشِ گستردهٔ بدن، تورمِ صورت، لبها یا گلو، و تنگیِ نفس؛ در این حالت باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ شدید یا تورمِ غیرعادیِ شکم و لگن، بهویژه در کسانی که این دارو را برای کمک به تخمکگذاری دریافت میکنند؛ باید هرچه زودتر با پزشک تماس بگیرید.
- قرمزیِ فزاینده، ترشح یا تبِ همراه با محلِ اتصالِ پمپِ تزریق، که میتواند نشانهٔ عفونت باشد؛ نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است.
- در کسانی که این دارو را برای کمک به باروری دریافت میکنند، امکانِ بارداریِ چندقلویی وجود دارد؛ بهمحضِ اطلاع از بارداری، حتماً به پزشک خبر دهید تا پیگیریِ لازم انجام شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروها و هورمونهایی که بر محورِ هیپوتالاموس-هیپوفیز-غدد جنسی اثر میگذارند، از جمله داروهای مشابهِ هورمونِ آزادکنندهٔ گنادوتروپین، هورمونهای جنسی مانندِ استروژن، پروژسترون و تستوسترون، قرصهای ضدبارداریِ هورمونی و برخی داروهای کورتیکواستروئیدی، میتوانند نتیجهٔ آزمونِ گنادورلین را تغییر دهند یا با اثرِ درمانیِ آن تداخل کنند. برای اینکه پزشک بتواند نتیجه را درست تفسیر کند یا درمان را ایمن تنظیم کند، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را پیش از هر تزریق به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداریِ قطعی یا مشکوک، گنادورلین معمولاً تجویز نمیشود و پیش از آزمایش یا شروعِ درمان باید احتمالِ بارداری کنار گذاشته شود؛ وقتی این دارو برای کمک به تخمکگذاری استفاده میشود، بهمحضِ بارداری معمولاً قطع میشود. اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ اثرِ آن بر شیردهی در دست است، پس اگر شیر میدهید حتماً پیش از هرگونه تزریق با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این دارو معمولاً بهصورتِ پودر برای تهیهٔ محلولِ تزریقی عرضه میشود و باید پیش از تزریق طبقِ دستورِ کادرِ درمانی آماده شود. آن را دور از نورِ مستقیم و در دمای ذکرشده روی بستهبندی نگهداری کنید، از دسترسِ کودکان دور نگه دارید و پیش از استفاده همیشه تاریخِ انقضا را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا آمادهشدهای که مصرف نشده را طبقِ راهنماییِ داروساز دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آزمایشِ گنادورلین دقیقاً چه چیزی را نشان میدهد؟
۰۲آیا میتوانم گنادورلین را خودم در خانه تزریق کنم؟
۰۳چرا در آزمایشِ گنادورلین چند بار از من خون گرفته میشود؟
۰۴آیا مصرفِ قرصهای ضدبارداری بر نتیجهٔ آزمایشِ گنادورلین اثر میگذارد؟
۰۵بعد از تزریقِ گنادورلین چه احساسی طبیعی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V04CM01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.