تستوسترون
ژلِ تستوسترون، شکلِ موضعیِ هورمونِ اصلیِ جنسیِ مردانه (آندروژن) است که تستوسترون را از راهِ پوست وارد جریانِ خون میکند.
بیشترین کاربردِ آن، جبرانِ کمبودِ تستوسترون در مردانی است که بیضهها یا محورِ هورمونیِ مغز-بیضهٔ آنها بهدرستی کار نمیکند و این کمبود با آزمایشِ خون تأیید شده باشد.
این دارو فقط با تشخیصِ پزشک و پایشِ منظمِ آزمایشِ خون مصرف میشود، و باید تا خشکشدنِ کامل از تماسِ پوستِ محلِ مصرف با دیگران، بهویژه زنان و کودکان، خودداری کرد.
اگر نشانهٔ جدید یا نگرانکنندهای مانند تورم، تنگیِ نفس یا نعوظِ طولانی دیدید، یا دربارهٔ نحوهٔ درستِ مصرف مطمئن نیستید، با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تستوسترون هورمونِ اصلیِ جنسیِ مردانه (آندروژن) است که در بیضهها ساخته میشود و نقشِ کلیدی در رشدِ عضلات و استخوانها، میلِ جنسی و ویژگیهای مردانهٔ بدن دارد. ژلِ تستوسترون فرآوردهای موضعی از همین هورمون است که از راهِ پوست جذبِ خون میشود و برای درمانِ جایگزینی در مردانی به کار میرود که بدنشان تستوسترونِ کافی نمیسازد، وضعیتی که به آن کمکاریِ بیضه یا هیپوگنادیسم گفته میشود. هدفِ اصلیِ این درمان، رساندنِ سطحِ تستوسترونِ خون به محدودهٔ طبیعی و کاهشِ نشانههای ناشیِ از کمبودِ آن است. این دارو فقط زمانی تجویز میشود که کمبودِ تستوسترون هم با نشانههای بالینی و هم با آزمایشِ خون تأیید شده باشد، نه صرفاً بر پایهٔ سن یا احساسِ خستگی.
موارد مصرف
- کمکاریِ اولیهٔ بیضهها، مانند آسیب، عفونت یا اختلالِ ژنتیکیِ بیضه
- کمکاریِ ثانویهٔ محورِ هورمونیِ مغز-بیضه، ناشی از اختلالِ هیپوفیز یا هیپوتالاموس
- درمانِ جایگزینی در کمبودِ تستوسترون که با نشانههای بالینی و آزمایشِ خون تأیید شده باشد
- بهبودِ میلِ جنسی و عملکردِ جنسیِ مرتبط با کمبودِ تستوسترون
- کمک به حفظِ تودهٔ عضلانی و تراکمِ استخوان در کمبودِ تستوسترونِ تأییدشده
روش مصرف
این ژل معمولاً هر روز در ساعتِ مشخصی، اغلب صبح، روی پوستِ سالم و خشکِ ناحیهای که پزشک یا برگهٔ راهنمای داخلِ بسته مشخص کرده (معمولاً شانه یا بازو) مالیده میشود، نه روی اندامِ تناسلی. پس از مالیدن باید اجازه داد پوست کاملاً خشک شود، سپس لباس روی آن پوشیده و بلافاصله دستها با آب و صابون شسته شود. تا خشکشدنِ کامل باید از تماسِ پوستِ محلِ مصرف با دیگران، بهویژه زنان و کودکان، خودداری کرد، و بهتر است پیش از شنا یا دوشِ طولانی هم بازهٔ زمانیِ توصیهشده در برگهٔ راهنما رعایت شود. مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک بر پایهٔ نتیجهٔ آزمایشهای دورهای تعیین میکند و نباید بدونِ مشورتِ پزشک، مصرف را قطع یا تغییر داد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمکاری اولیهٔ بیضهها، مانند آسیب، عفونت یا اختلال ژنتیکی بیضه
روی پوست تمیز، خشک و سالم شانهها و بخش بالایی بازوها بمالید؛ پس از خشکشدن محل را بپوشانید و دستها را بشویید. از تماس پوستبهپوست زنان و کودکان با محل شستهنشده جلوگیری کنید.
کمکاری ثانویهٔ محور هیپوتالاموس ـ هیپوفیز ـ بیضه، ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
ژل را روی شانهها و بخش بالایی بازوها استفاده کنید و روی اندام تناسلی نمالید؛ از تماس پوستبهپوست دیگران با محل درمان تا شستوشوی کامل آن جلوگیری شود.
کمبود تأییدشدهٔ تستوسترون؛ درمان جایگزینی
درمان معمولاً طولانیمدت است و سطح تستوسترون خون و عوارض آن باید بهطور دورهای پایش شود؛ از افزایش خودسرانهٔ دوز خودداری کنید.
کاهش میل جنسی و اختلال عملکرد جنسی مرتبط با کمبود تستوسترون
بهبود عملکرد جنسی فقط در صورت وجود کمبود تأییدشدهٔ تستوسترون انتظار میرود و مصرف آن برای افزایش میل جنسی در سطح طبیعی تستوسترون مناسب نیست.
کاهش تودهٔ عضلانی و تراکم استخوان در کمبود تأییدشدهٔ تستوسترون
اثر بر تودهٔ عضلانی و استخوان تدریجی است؛ این درمان برای بدنسازی یا در نبود کمبود تأییدشدهٔ تستوسترون استفاده نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به تستوسترون یا هر یک از اجزای این ژل حساسیت داشتهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- سابقهٔ سرطانِ پروستات یا سرطانِ پستان در مرد را با پزشک در میان بگذارید.
- بیماریِ قلبی، فشارِ خونِ بالا، سابقهٔ لختهٔ خون یا آپنهٔ خواب (قطعِ موقتِ تنفس در خواب) را حتماً به پزشک بگویید.
- بیماریِ کبدی یا کلیوی، و نیز بزرگیِ خوشخیمِ پروستات یا دشواری در دفعِ ادرار را با پزشک مطرح کنید.
- فهرستِ همهٔ داروها، مکملها و داروهای گیاهیِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
- اگر قصدِ فرزندآوری دارید حتماً پیش از شروعِ درمان مطرح کنید، زیرا تستوسترون میتواند باروری را کاهش دهد.
عوارض احتمالی
- قرمزی، خارش یا تحریکِ پوست در محلِ مصرف
- جوشِ صورت یا بدن
- سردرد
- تغییرِ خلقوخو یا زودرنجی
- تغییر در میلِ جنسی
- نشانههای واکنشِ آلرژیک شدید مانند تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا تنگیِ نفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- نعوظِ طولانی و دردناکی که ادامهدار باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم و دردِ ناگهانیِ یک پا، یا تنگیِ نفس و دردِ ناگهانیِ قفسهٔ سینه که میتواند نشانهٔ لختهٔ خون باشد — با اورژانس تماس بگیرید.
- زردیِ پوست یا چشم، ادرارِ تیره یا دردِ شدیدِ شکم که نشانهٔ درگیریِ کبد است — سریع به پزشک مراجعه کنید.
- دشواریِ فزایندهٔ دفعِ ادرار یا نشانههای مشکلِ پروستات — باید توسطِ پزشک بررسی شود.
- سردردِ شدید، سرگیجه یا نشانههایی که ممکن است به افزایشِ بیشازحدِ گلبولهای قرمزِ خون مربوط باشد — به پزشک اطلاع دهید تا آزمایش انجام شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تستوسترون میتواند اثرِ داروهای رقیقکنندهٔ خون مانند وارفارین را تقویت و خطرِ خونریزی را بیشتر کند. در افرادِ دیابتی ممکن است نیازِ بدن به انسولین یا قرصهای پایینآورندهٔ قندِ خون تغییر کند، پس کنترلِ قندِ خون باید دقیقتر پایش شود. مصرفِ همزمان با کورتیکواستروئیدها نیز میتواند احتباسِ مایعات در بدن را افزایش دهد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای احتمالی پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
این دارو ویژهٔ مصرفِ مردان است و در زنانِ باردار یا شیرده کاربردی ندارد. نکتهٔ مهم این است که تماسِ پوستیِ ناخواسته با محلِ مصرف، اگر همسر باردار باشد، میتواند برای جنین -بهویژه جنینِ دختر- آسیبزا باشد؛ به همین دلیل تا خشکشدنِ کاملِ ژل باید از تماسِ پوستی با همسرِ باردار یا کودکان جداً پرهیز کرد. اگر چنین تماسی رخ داد، بیدرنگ با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق و دور از نور و رطوبتِ مستقیم نگهداری کنید و درِ آن را همیشه محکم ببندید. بستهٔ مصرفشده حتی پس از تخلیه هم مقداری تستوسترون باقیمانده دارد، پس آن را طوری دور بریزید که کودکان یا حیوانِ خانگی به آن دسترسی نداشته باشند. دارو را همیشه دور از دسترسِ کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| ژل | 1 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۳ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا ممکن است ژلِ تستوسترون به فردِ دیگری منتقل شود؟
۰۲چه مدت طول میکشد تا اثرِ دارو احساس شود؟
۰۳آیا این دارو روی باروری اثر میگذارد؟
۰۴آیا در طولِ درمان باید آزمایشِ خون بدهم؟
۰۵اگر بعد از مالیدنِ ژل دوش بگیرم یا شنا کنم چه میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۳ برند از ۵ سازنده، در گروه G03BA03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.