گالیوم ۵ میلیکوری
گالیوم ۵ میلیکوری یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی از نوع سیترات گالیوم-۶۷ است. این ماده برای تصویربرداری از برخی تومورها و کانونهای التهاب یا عفونت به کار میرود و درمانکننده نیست.
بیشتر برای کمک به بررسی برخی لنفومها، سرطانهای ریه و کانونهای التهاب یا عفونت، از جمله تب با علت نامشخص، استفاده میشود.
این فرآورده فقط در بخش پزشکی هستهای و بهصورت وریدی توسط فرد آموزشدیده تزریق میشود. دستورهای مرکز دربارهٔ نوشیدن مایعات، دفع ادرار و محدود کردن تماس نزدیک با کودکان خردسال و زنان باردار را رعایت کنید.
پیش از تزریق، احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه یا کبد، حساسیت، مصرف آهن یا شیمیدرمانی و تصویربرداری اخیر با مادهٔ حاجب را مطرح کنید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا غش پس از تزریق نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گالیوم ۵ میلیکوری یک رادیوداروی تشخیصی تزریقی از گروه فرآوردههای رادیواکتیو برای تصویربرداری است و برای درمان به کار نمیرود. گالیوم-۶۷ پس از تزریق وریدی، بهدلیل رفتاری شبیه آهن و اتصال به برخی پروتئینهای حامل آهن، ممکن است در بعضی بافتهای توموری و کانونهای التهاب یا عفونت تجمع پیدا کند. دوربین پزشکی هستهای تابش آن را ثبت میکند و تصاویر در زمان تعیینشده گرفته میشوند. جذب گالیوم اختصاصی نیست؛ بنابراین نتیجهٔ مثبت یا منفی باید همراه با علائم، آزمایشها و سایر تصویربرداریها تفسیر شود.
موارد مصرف
- کمک به تشخیص و تعیین گسترهٔ بیماری هوچکین و برخی لنفومها
- کمک به ارزیابی پاسخ برخی لنفومها به درمان و پیگیری احتمال عود
- بررسی برخی سرطانهای اولیهٔ ریه و گسترش آنها در قفسهٔ سینه
- یافتن یا ارزیابی برخی کانونهای التهاب و عفونت، از جمله در تب با علت نامشخص
- کمک به بررسی برخی بیماریهای التهابی ریه مانند سارکوئیدوز
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و فقط بهصورت یک تزریق وریدی در مرکز پزشکی هستهای، با مقدار فعالیتی که پزشک تعیین میکند، داده میشود. معمولاً تصویربرداری از چند ساعت بعد تا یک تا چند روز پس از تزریق انجام میشود و گاهی بیش از یک نوبت تصویر لازم است؛ زمانبندی را مرکز مشخص میکند. اگر محدودیت پزشکی برای نوشیدن ندارید، پیش از کار و در ساعات بعد طبق دستور مرکز مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید. ممکن است برای کاهش تجمع در روده و بهتر شدن تفسیر تصاویر، ملین یا تنقیه توصیه شود؛ خودسرانه انجام ندهید، بهویژه اگر دیابت یا بیماری روده دارید. چون فرآورده خوراکی نیست، همراهی با غذا مطرح نیست؛ هر دستور مربوط به ناشتا بودن یا آمادهسازی روده مقدم است. پس از تزریق نیز معمولاً تا سه روز تماس نزدیک و طولانی با کودکان خردسال و زنان باردار را طبق دستور مرکز محدود کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
لنفوم هوچکین و برخی لنفومهای بدخیم
تزریق فقط در مرکز پزشکی هستهای انجام شود؛ پاکسازی روده با ملین و/یا تنقیه، طبق دستور مرکز، ممکن است تا پایان تصویربرداری توصیه شود.
ارزیابی پاسخ لنفوم به درمان و پیگیری احتمال عود
ارزیابی پاسخ یا عود باید با مقایسهٔ تصاویر قبلی و سایر یافتههای بالینی و تصویربرداری انجام شود.
بررسی برخی سرطانهای اولیهٔ ریه و گسترش آنها در قفسهٔ سینه
یافتهها باید همراه با سایر روشهای تصویربرداری و ارزیابی تخصصی تفسیر شوند.
یافتن یا ارزیابی کانونهای التهاب و عفونت، از جمله تب با علت نامشخص
جذب گالیوم اختصاصی نیست؛ نتیجه بهتنهایی عفونت یا علت تب را ثابت یا رد نمیکند و باید با بررسیهای تکمیلی تفسیر شود.
بررسی سارکوئیدوز و برخی بیماریهای التهابی ریه
نتیجه باید همراه با یافتههای بالینی و سایر بررسیها تفسیر شود؛ این روش اختصاصی نیست.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری دارید، قاعدگیتان بهتأخیر افتاده یا برای بارداری اقدام میکنید، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ در صورت امکان، روش تصویربرداری بدون پرتو بررسی میشود.
- شیردهی را حتماً مطرح کنید؛ گالیوم-۶۷ میتواند مدت قابلتوجهی در شیر باقی بماند و ممکن است توقف شیردهی لازم شود.
- سابقهٔ حساسیت به گالیوم، سیترات، مواد نگهدارنده یا هر داروی تزریقی را بگویید.
- بیماری کلیه یا کبد، کاهش ادرار، کمآبی، دیابت، یبوست شدید یا بیماری روده را اعلام کنید؛ این موارد میتوانند دفع ماده یا آمادهسازی روده را تغییر دهند.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه فرآوردههای آهن، داروهای شیمیدرمانی، کورتونها و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی را همراه داشته باشید.
- هر تصویربرداری اخیر با مادهٔ حاجب و هر داروی روانپزشکی یا هورمونی را هم گزارش کنید. در کودکان و نوجوانان، یا سالمندان مبتلا به بیماری کلیه، ضرورت بررسی باید با دقت بیشتری سنجیده شود.
عوارض احتمالی
- این فرآورده عارضهٔ شایع شناختهشدهای ندارد؛ احساس گرما یا گرگرفتگی گذرا ممکن است بهطور نادر رخ دهد.
- خارش، قرمزی پوست یا کهیر خفیف، معمولاً نادر و گذرا.
- تهوع خفیف یا سبکی سر، بهصورت گزارشهای نادر.
- تنگی نفس، خسخس، تورم لب، زبان یا گلو، یا احساس بستهشدن گلو: احتمال واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- کهیر گسترده، قرمزی منتشر، ضعف شدید، سرگیجهٔ شدید یا غش پس از تزریق: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اگر بهاشتباه در بارداری تزریق شد، مقدار بیشتری از فرآورده دریافت شد، یا دفع ادرار بهطور واضح کم شد: همان روز با مرکز پزشکی هستهای تماس بگیرید تا میزان مواجهه و دفع ارزیابی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخلهای این فرآورده بیشتر بر توزیع گالیوم در بدن و دقت تصویر اثر میگذارند، نه بر اثر درمانی. فرآوردههای آهن، برخی داروهای شیمیدرمانی، کورتونها و داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، مواد حاجب تصویربرداری، متوکلوپرامید، برخی داروهای روانپزشکی و بعضی داروهای هورمونی میتوانند جذب یا توزیع گالیوم را تغییر دهند و باعث نتیجهٔ گمراهکننده شوند؛ این موارد همیشه به معنی قطع خودسرانهٔ دارو نیست. محدودیت غذایی یا پرهیز از الکل معمولاً موضوع اصلی این فرآورده نیست، اما دستور مرکز دربارهٔ خوردن، نوشیدن و آمادهسازی روده مقدم است. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بهدلیل پرتو یونساز، این فرآورده در بارداری معمولاً نباید استفاده شود و فقط در ضرورت تشخیصی روشن و پس از سنجش سود و زیان مطرح است. اگر احتمال بارداری یا تأخیر قاعدگی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ در صورت تزریق ناخواسته، سریع مرکز پزشکی هستهای را باخبر کنید. گالیوم-۶۷ وارد شیر مادر میشود و شیردهی معمولاً باید برای چند هفته متوقف شود؛ شیر دوشیدهشده در این مدت به نوزاد داده نشود و زمان شروع دوباره را مرکز تعیین کند. پس از تزریق، تماس نزدیک و طولانی با کودکان خردسال و زنان باردار را طبق دستور مرکز محدود کنید.
نگهداری
این ویال رادیواکتیو برای نگهداری در منزل نیست و باید در مرکز مجاز، با حفاظ مناسب و دور از دسترس کودکان و افراد غیرمسئول نگهداری شود. دمای معمول نگهداری، دمای کنترلشدهٔ اتاق حدود ۲۰ تا ۲۵ درجهٔ سانتیگراد است؛ دستور روی برچسب فرآورده مقدم است. تاریخ انقضا و زمان کالیبراسیون باید پیش از مصرف بررسی شود و باقیمانده یا ویال مصرفشده طبق مقررات مواد پرتوزا دفع شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گالیوم ۵ میلیکوری برای درمان سرطان یا عفونت است؟
۰۲آیا تجمع گالیوم یعنی حتماً سرطان وجود دارد؟
۰۳چرا تصویربرداری چند ساعت یا چند روز بعد انجام میشود؟
۰۴بعد از تزریق، برای خانوادهام خطری دارد؟
۰۵در بارداری یا شیردهی میتوانم گالیوم دریافت کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.