گالیوم-۶۸ اکترئوتات
گالیوم-۶۸ اکترئوتات یک رادیوداروی تشخیصی برای تصویربرداری پتاسکن است. بخش اکترئوتات به گیرندههای سوماتوستاتین روی برخی سلولها متصل میشود و گالیوم-۶۸ محل آنها را قابل مشاهده میکند.
بیشتر برای یافتن و تعیین محل تومورهای نورواندوکرینِ دارای گیرنده سوماتوستاتین و بررسی انتشار یا عود آنها به کار میرود. این فرآورده برای تشخیص تصویری است، نه درمان تومور.
این ماده پرتوزاست و فقط باید در مرکز پزشکی هستهای، پس از آمادهسازی تخصصی، بهصورت وریدی تزریق شود. آب کافی و دفع مکرر ادرار طبق دستور مرکز به کاهش پرتودهی کمک میکند.
احتمال بارداری، شیردهی، بیماری کلیه، کمآبی یا محدودیت مصرف مایعات، و مصرف اکتروتاید، لانرئوتاید یا کورتون را پیش از تصویربرداری اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا غش پس از تزریق نیازمند مراجعه فوری به اورژانس است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گالیوم-۶۸ اکترئوتات در رده رادیوداروهای تشخیصی قرار دارد و برای تصویربرداری پزشکی هستهای به کار میرود. این فرآورده درمان سرطان نیست؛ نقش آن نشاندار کردن سلولهایی است که گیرنده سوماتوستاتین دارند. اکترئوتات، بهویژه به گیرنده نوع ۲، متصل میشود و گالیوم-۶۸ با گسیل پوزیترون محل تجمع را در پتاسکن نشان میدهد. جذب این ماده همیشه به معنی سرطان نیست و برخی بافتهای طبیعی، التهابها یا بیماریهای دیگر نیز ممکن است در تصویر پررنگ شوند؛ بنابراین گزارش باید همراه سایر بررسیها تفسیر شود.
موارد مصرف
- آشکارسازی و تعیین محل تومورهای نورواندوکرین دارای گیرنده سوماتوستاتین
- مرحلهبندی و بررسی انتشار تومور به غدد لنفاوی، کبد یا دیگر اندامها
- بررسی باقیماندن یا عود بیماری پس از درمان
- کمک به ارزیابی میزان گیرنده سوماتوستاتین برای برنامهریزی درمانهای هدفمند، به تشخیص متخصص
روش مصرف
این فرآورده خوراکی نیست و بیمار نباید پودر یا محلول آن را آماده کند. پودر لیوفیلیزه در مرکز مجاز با گالیوم-۶۸ نشاندار میشود و معمولاً یک نوبت از راه ورید، پیش از تصویربرداری، تزریق میگردد؛ مقدار پرتوزایی و زمان تصویربرداری را تیم پزشکی بر اساس شرایط بیمار و دستگاه تعیین میکند. پیش از تزریق و در ساعات اول پس از آن، اگر محدودیت مایعات ندارید، آب کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید. دستور مرکز درباره ناشتایی یا خوردن، زمان حضور، و فاصله گرفتن از نوزادان و زنان باردار را دقیق رعایت کنید؛ این فاصله معمولاً تا حدود ۱۲ ساعت است.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آشکارسازی و تعیین محل تومورهای نورواندوکرین دارای گیرندهٔ سوماتوستاتین
تصویربرداری PET معمولاً ۴۰ تا ۹۰ دقیقه پس از تزریق انجام میشود؛ پیش از تزریق و در ساعات نخست پس از آن مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید.
مرحلهبندی و بررسی انتشار تومور به غدد لنفاوی، کبد یا دیگر اندامها
این فرآورده برای تصویربرداری تشخیصی است؛ برای کاهش پرتودهی، در ساعات نخست پس از تزریق مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید.
بررسی باقیماندن یا عود بیماری پس از درمان
این فرآورده دورهٔ درمانی ندارد و برای هر بررسی معمولاً بهصورت تکنوبتی تزریق میشود؛ پس از تزریق مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید.
کمک به ارزیابی میزان گیرندهٔ سوماتوستاتین برای برنامهریزی درمانهای هدفمند، به تشخیص متخصص
تزریق و تصویربرداری باید در مرکز پزشکی هستهای انجام شود؛ پیش از تزریق و در ساعات نخست پس از آن مایعات کافی بنوشید و مرتب ادرار کنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر باردارید، احتمال بارداری وجود دارد یا شیردهید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- اگر پس از داروی مشابه، فرآوردههای سوماتوستاتینی یا هر یک از اجزای فرآورده واکنش حساسیتی داشتهاید، بگویید.
- بیماری کلیه، کاهش واضح ادرار، دیالیز، کمآبی، نارسایی قلبی یا هر محدودیت مصرف مایعات را اعلام کنید؛ آبرسانی و دفع رادیودارو باید متناسب با وضعیت شما باشد.
- فهرست همه داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی را همراه داشته باشید؛ بهویژه اکتروتاید، لانرئوتاید و کورتونها.
- بیماری تیروئید، التهاب فعال یا اخیر، و سابقه جراحی یا برداشت طحال را اطلاع دهید؛ این موارد ممکن است در تفسیر تصویر اثر بگذارند.
- در کودکان و نوجوانان، بهدلیل پرتودهی بیشتر نسبت به وزن، ضرورت تصویربرداری و مقدار پرتوزایی باید توسط متخصص هستهای تعیین شود؛ بیماریهای همراه سالمندان نیز باید اعلام شود.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش، گرمی، قرمزی، خارش یا گزگز محل تزریق
- تهوع خفیف و گذرا
- استفراغ خفیف و گذرا
- خارش یا دانههای پوستی خفیف
- کهیر گسترده، تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، خسخس یا تنگی نفس؛ احتمال واکنش حساسیتی شدید است و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسه سینه، ضربان بسیار تند یا نامنظم، تنگی نفس، سرگیجه شدید یا غش؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد، سوزش یا تورم شدید و رو به افزایش در محل تزریق، بهویژه هنگام تزریق؛ همان لحظه به کارکنان مرکز اطلاع دهید تا تزریق بررسی و متوقف شود.
- تشنگی شدید، ناتوانی در نوشیدن یا کاهش واضح ادرار پس از تزریق؛ در همان روز به مرکز تصویربرداری اطلاع دهید، بهخصوص اگر بیماری کلیه یا محدودیت مایعات دارید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخلها بر کیفیت تصویر اثر میگذارند: اکتروتاید، لانرئوتاید و دیگر داروهای مشابه سوماتوستاتین به همان گیرندهها متصل میشوند و ممکن است جذب ردیاب را تغییر دهند؛ کورتونها، بهخصوص مصرف مکرر یا مقدار زیاد، نیز میتوانند نتیجه را کاذباً منفی کنند. این داروها را خودسرانه قطع یا جابهجا نکنید و زمان تزریق و تصویربرداری را با مرکز هماهنگ کنید. تداخل مهمی با غذا یا الکل شناخته نشده است، اما فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهیتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
داده کافی درباره مصرف در بارداری وجود ندارد، اما پرتوهای گالیوم-۶۸ میتوانند به جنین آسیب برسانند؛ احتمال بارداری باید پیش از تصویربرداری اعلام شود و انجام آن فقط در صورت ضرورت پزشکی سنجیده شود. درباره ورود ماده به شیر اطلاعات کافی نیست؛ اگر تصویربرداری ضروری باشد، معمولاً شیردهی برای حدود ۱۲ ساعت متوقف و شیر دوشیدهشده در این فاصله دور ریخته میشود، ولی زمان نهایی را مرکز پزشکی هستهای تعیین میکند.
نگهداری
این فرآورده برای نگهداری یا مصرف در خانه نیست و باید در مرکز مجاز، طبق برچسب، در دمای تعیینشده و داخل حفاظ مناسب، دور از دسترس کودکان نگهداری شود. پس از آمادهسازی و نشاندارسازی، بهدلیل نیمهعمر کوتاه گالیوم-۶۸ فقط برای زمان محدودی قابل استفاده است. تاریخ و زمان انقضا و دفع باقیمانده را کارکنان مرکز کنترل میکنند؛ بیمار نباید آن را جابهجا یا دور بیندازد.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی لیوفیلیزه برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا گالیوم-۶۸ اکترئوتات درمان تومور است؟
۰۲آیا قبل از اسکن باید اکتروتاید یا لانرئوتاید را قطع کنم؟
۰۳بعد از تزریق، آیا میتوانم به فعالیت عادی برگردم؟
۰۴آیا جذب ماده در اسکن یعنی سرطان قطعی است؟
۰۵اگر باردار یا شیرده باشم، چه کار کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه V09X. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.