فورموترول فومارات دیهیدرات
فورموترول فومارات دیهیدرات یک گشادکنندهٔ طولانیاثر راههای هوایی از گروه محرکهای انتخابی گیرندهٔ بتا۲ است. با شل کردن عضلات اطراف راههای هوایی، تنفس را آسانتر میکند و برای کنترل طولانیمدت علائم به کار میرود.
بیشتر برای درمان نگهدارندهٔ آسم، همراه با داروی ضدالتهاب استنشاقی، و برای کاهش علائم بیماری انسدادی مزمن ریه استفاده میشود. در برخی بیماران برای پیشگیری از تنگی راههای هوایی ناشی از ورزش، هوای سرد یا مواد حساسیتزا نیز تجویز میشود.
برای رفع حملهٔ ناگهانی تنگی نفس طراحی نشده است. اگر برای آسم تجویز شده، نباید جایگزین داروی ضدالتهاب استنشاقی شود و فورموترول نباید بهتنهایی مصرف شود.
اگر تنگی نفس یا خسخس با مصرف دارو بهتر نمیشود، بدتر شده یا به داروی نجات بیشتر از قبل نیاز پیدا کردهاید، پیگیری پزشکی را به تأخیر نیندازید. پیش از شروع نیز بیماری قلبی، اختلال ضربان، فشار خون بالا، دیابت، پرکاری تیروئید، بیماری شدید کبدی یا بارداری را مطرح کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فورموترول فومارات دیهیدرات، با قدرت ارائهشدهٔ ۱۲ میکروگرم در هر دوز، یک داروی استنشاقی از گروه گشادکنندههای طولانیاثر راههای هوایی و محرک انتخابی گیرندهٔ بتا۲ است. با شل کردن عضلات صاف دیوارهٔ نایژهها، راههای هوایی را بازتر میکند؛ اثر آن سریع آغاز میشود و معمولاً حدود ۱۲ ساعت باقی میماند. این دارو برای درمان نگهدارندهٔ آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه به کار میرود و در آسم باید همراه داروی ضدالتهاب استنشاقی باشد. در ایران به شکل افشانهٔ دوزسنج و پودر استنشاقی و با نامهای تجاری آتیموس، فورادیل، برونکوونت و فوموتیزوکس عرضه میشود؛ شیوهٔ کار دستگاهها با هم فرق دارد.
موارد مصرف
- درمان نگهدارندهٔ آسم متوسط تا شدید، همراه با داروی ضدالتهاب استنشاقی
- درمان نگهدارندهٔ بیماری انسدادی مزمن ریه و کاهش تنگی نفس، خسخس و سرفه
- پیشگیری از تنگی راههای هوایی ناشی از ورزش، هوای سرد یا مادهٔ حساسیتزا، در صورت تجویز
روش مصرف
این دارو فقط از راه تنفس و با وسیلهای که برای همان فرآورده طراحی شده مصرف میشود. اگر شکل پودری بهصورت کپسول است، کپسول را نبلعید و فقط در دستگاه مخصوص به کار ببرید؛ افشانهٔ دوزسنج نیز به هماهنگی دم و فشار دادن محفظه نیاز دارد. دستور هر دستگاه را از روی بروشور همان بسته یاد بگیرید و در صورت تردید از داروساز بخواهید شیوهٔ استفادهتان را بررسی کند. دارو را طبق نسخه در زمانهای منظم مصرف کنید، تعداد پافها یا کپسولها را خودسرانه افزایش ندهید و داروی ضدالتهاب استنشاقی را با بهتر شدن علائم قطع نکنید. فورموترولِ تنها برای حملهٔ ناگهانی تنگی نفس نیست؛ داروی نجات تجویزشده را برای این موقعیت همراه داشته باشید. اگر یک نوبت فراموش شد، آن را با مقدار دوبرابر جبران نکنید و دربارهٔ نوبت بعد طبق دستور همان فرآورده عمل کنید؛ قطع یا کاهش درمان نیز باید با نظر پزشک انجام شود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آسم متوسط تا شدید (درمان نگهدارنده)
برای تسکین حملهٔ حاد آسم مناسب نیست و نباید بدون داروی ضدالتهاب استنشاقی مصرف شود.
بیماری انسدادی مزمن ریه (درمان نگهدارنده)
برای تشدید ناگهانی یا حملهٔ حاد تنگی نفس مناسب نیست؛ داروی نجات باید طبق نسخه در دسترس باشد.
پیشگیری از تنگی راههای هوایی ناشی از ورزش، هوای سرد یا مادهٔ حساسیتزا
دوز اضافی تا ۱۲ ساعت بعد مصرف نشود؛ در صورت دریافت دوز نگهدارندهٔ منظم، دوز اضافی پیش از ورزش فقط با نظر پزشک مصرف شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به فورموترول یا مواد همراه را بگویید؛ برخی پودرهای استنشاقی لاکتوز دارند و در حساسیت شدید به پروتئین شیر یا بعضی اختلالات نادر هضم قندها باید بررسی شوند.
- اگر آسم دارید، نام داروی ضدالتهاب استنشاقیتان را بگویید؛ فورموترولِ تکدارویی برای کنترل آسم نباید جای آن را بگیرد.
- سابقهٔ بیماری قلبی، حملهٔ قلبی، نارسایی قلب، تپش یا بینظمی ضربان، فشار خون بالا یا اختلالات خاص نوار قلب را مطرح کنید.
- دیابت، پرکاری تیروئید، پتاسیم پایین، تومورهای نادر غدهٔ فوقکلیه یا بیماری شدید کبدی نیاز به احتیاط و پایش دارد.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و قطرههای چشمی را همراه ببرید؛ بهویژه اگر بتابلوکر، داروی ادرارآور، تئوفیلین، داروی قلبی یا ضدافسردگی مصرف میکنید یا قرار است جراحی و بیهوشی داشته باشید.
- اگر مصرفکننده کودک یا سالمند است، سن، بیماریهای همراه و توانایی اجرای تکنیک دستگاه را مطرح کنید؛ بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را نیز پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- سردرد
- لرزش خفیف دست یا بدن
- تپش قلب یا کمی افزایش ضربان
- سرفه یا تحریک گلو
- گرفتگی یا درد عضلات
- خشکی دهان، سرگیجه یا بیقراری
- تنگی نفس، خسخس یا سرفهای که بلافاصله پس از استنشاق بدتر میشود؛ مصرف را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد یا فشار قفسهٔ سینه، ضربان بسیار سریع یا نامنظم، غش یا سرگیجهٔ شدید؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لب، صورت، زبان یا گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس؛ احتمال حساسیت شدید وجود دارد و باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف شدید، اسپاسم یا گرفتگی شدید عضلات همراه با ضربان نامنظم؛ ممکن است نشانهٔ کاهش پتاسیم باشد و به ارزیابی فوری نیاز دارد.
- بدتر شدن تدریجی تنگی نفس، افزایش نیاز به داروی نجات یا کمشدن اثر آن؛ مقدار فورموترول را خودسرانه افزایش ندهید و همان روز با پزشک تماس بگیرید. اگر تنفس سریعاً بدتر شد یا داروی نجات اثر نکرد، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروهای نسخهای و بدون نسخه، مکملها و قطرههای چشمیتان را به پزشک و داروساز بگویید. بتابلوکرها، حتی برخی قطرههای چشمی، ممکن است اثر گشادکنندهٔ فورموترول را کم کرده یا تنگی راههای هوایی را بدتر کنند؛ داروهای استنشاقی طولانیاثر مشابه، داروهای محرک و ضداحتقان را نیز خودسرانه همزمان مصرف نکنید. برخی داروهای ادرارآور، کورتونهای خوراکی یا تزریقی و تئوفیلین میتوانند پتاسیم خون را پایین بیاورند، و برخی داروهای قلبی، ضدافسردگیها و آنتیبیوتیکها ممکن است خطر بینظمی ضربان را بیشتر کنند. غذا تداخل مهمی ندارد و الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد؛ اگر پس از مصرف دچار تپش قلب، لرزش یا سرگیجه شدید، الکل مصرف نکنید و علائم را پیگیری کنید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
دادههای انسانی دربارهٔ مصرف فورموترول در بارداری محدود است؛ اگر برای کنترل آسم یا بیماری تنفسی لازم باشد، پزشک پس از سنجش سود درمان و خطر احتمالی دربارهٔ ادامهٔ آن تصمیم میگیرد. در اواخر بارداری و هنگام زایمان نیز مصرف آن را به پزشک اطلاع دهید. در شیردهی معلوم نیست چه مقدار از دارو وارد شیر میشود؛ شروع، قطع یا تعویض درمان را بدون هماهنگی انجام ندهید.
نگهداری
در بستهبندی اصلی، در جای خشک و معمولاً در دمای اتاق، دور از نور مستقیم، گرما و رطوبت و دور از دسترس کودکان نگه دارید؛ دمای مجاز بین افشانه و پودر و بین برندها متفاوت است، بنابراین دستور روی جعبهٔ همان فرآورده مقدم است. افشانهٔ تحت فشار را سوراخ نکنید و در معرض گرمای زیاد یا داخل خودرو نگذارید؛ پودر را از رطوبت دور نگه دارید. تاریخ انقضا و در صورت وجود شمارندهٔ دوز را بررسی کنید و فرآوردهٔ تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| افشانه (آئروسل) دُزسنج | — |
| پودر | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فورموترول فومارات دیهیدرات برای حملهٔ ناگهانی آسم یا تنگی نفس است؟
۰۲اگر آسم دارم، میتوانم فورموترول را بدون اسپری کورتونی مصرف کنم؟
۰۳آیا کپسول پودر را میتوانم ببلعم؟
۰۴تپش قلب و لرزش بعد از مصرف فورموترول طبیعی است؟
۰۵آیا میتوانم نام تجاری یا دستگاه فورموترول را عوض کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۴ سازنده، در گروه R03AC13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.