فورموترول
فورموترول یک گشادکنندهٔ برونش طولانیاثر از خانوادهٔ آگونیستهای بتا-۲ آدرنرژیک (Long-Acting Beta2-Agonist) است که با شلکردن عضلات صاف راههای هوایی، تنفس را در بیماریهای انسدادی ریوی آسانتر میکند.
بیشتر برای کنترل درازمدت آسم (همراه با داروی کورتیکواستروئید استنشاقی) و بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) بهکار میرود و گاهی برای پیشگیری از تنگینفس ناشی از ورزش تجویز میشود.
این دارو برای رفع حملهٔ ناگهانی آسم مناسب نیست و در آسم هرگز نباید بهتنهایی و بدون داروی کورتیکواستروئید استنشاقی مصرف شود.
اگر تنگینفس بدتر شد، بیش از حد معمول به اسپری سریعالاثر خود نیاز پیدا کردید یا دچار طپش قلب و درد قفسهٔ سینه شدید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فورموترول فومارات دیهیدرات دارویی از ردهٔ آگونیستهای بتا-۲ آدرنرژیک طولانیاثر است که در دستگاه تنفس اثر میکند. این دارو با اتصال به گیرندههای بتا-۲ در عضلات صاف برونشها آنها را شل میکند و راههای هوایی را بازتر نگه میدارد. اثر آن برخلاف بسیاری از داروهای مشابه، نسبتاً سریع (طی چند دقیقه) آغاز میشود و برای ساعات متمادی ادامه مییابد، به همین دلیل معمولاً در دو نوبت منظم در طول شبانهروز و طبق برنامهای که پزشک تعیین میکند استنشاق میشود. هدف اصلی آن، پیشگیری و کنترل درازمدت تنگینفس در آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه است، نه رفع فوری حملهٔ تنفسی. فرم دارویی آن پودر استنشاقی داخل کپسول است که تنها با دستگاه استنشاقی مخصوص همین دارو مصرف میشود و کپسول هرگز نباید بلعیده شود.
موارد مصرف
- کنترل و پیشگیری درازمدت علائم آسم (همراه با داروی کورتیکواستروئید استنشاقی)
- درمان نگهدارندهٔ بیماری انسدادی مزمن ریه
- پیشگیری از تنگینفس ناشی از ورزش، در صورت تجویز پزشک
- کمک به کاهش دفعات تشدید بیماری در آسم و بیماری انسدادی مزمن ریه در برخی بیماران
روش مصرف
فورموترول بهصورت پودر استنشاقی داخل کپسول عرضه میشود؛ این کپسول هرگز خورده نمیشود، بلکه باید داخل دستگاه استنشاقی مخصوص همین دارو قرار گیرد و روش درست بازکردن، جایگذاری و استنشاق را از پزشک یا داروساز یاد بگیرید. بهتر است دارو در ساعات ثابتی از شبانهروز و طبق برنامهای که پزشک مشخص کرده استنشاق شود، چون اثر آن پیشگیرانه و درازمدت است، نه فوری. اگر همراه با اسپری کورتیکواستروئید استنشاقی مصرف میکنید، ترتیب و فاصلهٔ استفاده از دو دارو را از داروساز بپرسید. مصرف این دارو را بدون هماهنگی با پزشک قطع نکنید، زیرا قطع ناگهانی میتواند کنترل آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه را مختل کند و علائم را بازگرداند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کنترل و پیشگیری درازمدت علائم آسم
در آسم فقط همراه با کورتیکواستروئید استنشاقی مصرف شود و برای رفع حملهٔ حاد مناسب نیست. کپسول نباید بلعیده شود و باید با دستگاه مخصوص استنشاقی مصرف شود.
درمان نگهدارندهٔ بیماری انسدادی مزمن ریه
برای درمان نگهدارنده است و برای وخامت یا تنگینفس حاد کاربرد ندارد. کپسول فقط باید با دستگاه مخصوص استنشاقی مصرف شود.
پیشگیری از تنگی راههای هوایی ناشی از ورزش
دوز دیگری تا ۱۲ ساعت پس از مصرف نشود. اگر دارو برای آسم هر ۱۲ ساعت مصرف میشود، دوز اضافی پیش از ورزش مصرف نکنید.
کمک به کاهش دفعات تشدید آسم یا بیماری انسدادی مزمن ریه
در آسم، ادامهٔ کورتیکواستروئید استنشاقی ضروری است. این دارو برای درمان تشدید حاد یا حملهٔ ناگهانی جایگزین داروی سریعاثر نیست.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به فورموترول یا سایر اجزای دارو
- بیماریهای قلبی مانند آریتمی، فشارخون بالا یا سابقهٔ حملهٔ قلبی
- دیابت، چون فورموترول میتواند قند خون را تحت تأثیر قرار دهد
- پرکاری تیروئید یا سابقهٔ تشنج
- مصرف هر داروی دیگر، بهویژه بتابلوکرها، دیورتیکها و سایر گشادکنندههای برونش
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری
عوارض احتمالی
- لرزش خفیف دستها
- سردرد
- طپش یا تندشدن خفیف ضربان قلب
- بیقراری یا عصبیبودن خفیف
- گرفتگی عضلانی خفیف
- خشکی یا تحریک گلو
- بروز ناگهانی خسخس سینه یا تنگینفس شدیدتر بلافاصله پس از استفاده از دستگاه استنشاقی (تنگی برونش متناقض): استفاده از دارو را متوقف کنید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم آلرژی شدید مانند ورم صورت، لبها یا زبان، کهیر گسترده یا تنگینفس شدید: با اورژانس تماس بگیرید.
- درد قفسهٔ سینه یا طپش نامنظم و شدید قلب: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف عضلانی، گرفتگی شدید یا احساس بینظمی ضربان قلب که میتواند نشانهٔ افت پتاسیم خون باشد: موضوع را در اسرعوقت با پزشک در میان بگذارید.
- افزایش غیرمعمول تشنگی، ادرار زیاد یا بالارفتن قند خون در افراد دیابتی: به پزشک خود اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فورموترول با سایر داروهای محرک گیرندههای بتا-آدرنرژیک، مانند سایر گشادکنندههای برونش یا برخی داروهای ضداحتقان بینی، میتواند عوارض قلبی مثل طپش قلب را تشدید کند. داروهای بتابلوکر، از جمله برخی قطرههای چشمی ضدگلوکوم، ممکن است اثر فورموترول را کاهش دهند یا خنثی کنند. مصرف همزمان با دیورتیکها (قرصهای ادرارآور) یا کورتیکواستروئیدها میتواند خطر افت پتاسیم خون را بیشتر کند، و داروهایی که بر ریتم قلب اثر میگذارند این خطر را تشدید میکنند. فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی پیش از شروع درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات محدودی دربارهٔ مصرف فورموترول در بارداری انسان وجود دارد و این دارو تنها زمانی تجویز میشود که پزشک فایدهٔ آن را بیشتر از خطر احتمالی بداند؛ ازآنجاکه آسم کنترلنشده در بارداری خود میتواند برای مادر و جنین خطرناک باشد، هرگز بدون نظر پزشک مصرف دارو را قطع نکنید. مشخص نیست فورموترول تا چه اندازه در شیر مادر ترشح میشود، بنابراین مصرف آن در دوران شیردهی باید تنها زیر نظر پزشک و پس از سنجش فایده در برابر خطر احتمالی صورت گیرد.
نگهداری
کپسولهای فورموترول را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگهداری کنید. کپسول را تنها لحظاتی پیش از استفاده از داخل بلیستر خارج کنید و هرگز آن را از پیش داخل دستگاه استنشاقی نگذارید. دارو و دستگاه استنشاقی را دورازدسترس کودکان نگه دارید، پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا دستگاه آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۱۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فورموترول برای رفع فوری حملهٔ آسم مناسب است؟
۰۲چرا معمولاً فورموترول را همراه با اسپری کورتیکواستروئید استنشاقی تجویز میکنند؟
۰۳اگر یک نوبت استنشاق فورموترول را فراموش کنم چه باید کرد؟
۰۴آیا کپسولهای فورموترول باید بلعیده شوند؟
۰۵آیا مصرف درازمدت فورموترول بیخطر است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۱۵ سازنده، در گروه R03AC13. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.