فولیتروپین آلفا
فولیتروپین آلفا شکل نوترکیب هورمون محرک فولیکول و از داروهای گنادوتروپین است. با تحریک رشد فولیکولهای تخمدان و در برخی مردان تولید اسپرم، به درمان ناباروری کمک میکند.
در زنان برای تحریک تخمکگذاری یا رشد چند فولیکول در روشهای کمکباروری استفاده میشود. در مردان مبتلا به کمبود گنادوتروپینها، همراه گنادوتروپین جفتی انسانی برای تحریک تولید اسپرم به کار میرود.
مهمترین خطر در زنان، پاسخ بیشازحد تخمدانها و بروز سندرم تحریک بیشازحد تخمدان است؛ این وضعیت میتواند با تجمع مایع و لخته همراه شود. درد یا نفخ شدید شکم، افزایش سریع وزن، کاهش ادرار یا تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری است.
پیش از شروع، سابقهٔ کیست یا بیماری تخمدان، لختهٔ خون، بیماریهای هورمونی، بارداری یا شیردهی و همهٔ داروها و مکملها را بگویید. اگر نوبت تزریق فراموش شد یا احتمال بارداری ایجاد شد، برای بازبینی برنامهٔ درمان تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فولیتروپین آلفا شکل نوترکیب و آزمایشگاهی هورمون محرک فولیکول است و در ردهٔ داروهای ادراریتناسلی و هورمونهای جنسی، از گروه گنادوتروپینها قرار میگیرد. با اثر بر گیرندههای این هورمون، رشد فولیکولهای تخمدان و تولید استروژن را تحریک میکند؛ برای آزادسازی نهایی تخمک معمولاً به داروی دیگری نیاز است. در مردان، اگر کمبود هورمونهای محرک بیضه وجود داشته باشد، همراه گنادوتروپین جفتی انسانی به تحریک تولید اسپرم کمک میکند. فرآوردهٔ موردنظر به شکل پودر و حلال برای تهیهٔ محلول تزریقی با قدرت ۷۵ واحد بینالمللی عرضه میشود و پاسخ درمان باید با سونوگرافی و آزمایشهای لازم پایش شود.
موارد مصرف
- تحریک تخمکگذاری در زنان بالغی که تخمکگذاری ندارند و به کلومیفن سیترات پاسخ کافی ندادهاند، از جمله برخی مبتلایان به سندرم تخمدان پلیکیستیک.
- تحریک رشد چند فولیکول برای روشهای کمکباروری، مانند لقاح آزمایشگاهی.
- تحریک رشد فولیکول در کمبود شدید هورمون محرک فولیکول و هورمون لوتئینکننده، همراه داروی حاوی هورمون لوتئینکننده.
- تحریک تولید اسپرم در مردان بالغ مبتلا به کمبود گنادوتروپینها، همراه گنادوتروپین جفتی انسانی.
روش مصرف
این دارو فقط بهصورت تزریق زیرجلدی مصرف میشود؛ تزریق داخل رگ یا تغییر مقدار و فاصلهٔ نوبتها ایمن نیست. اگر فرآوردهٔ شما پودر و حلال است، پودر را فقط با حلال مخصوص همان بسته و طبق آموزش تیم درمان بهآرامی حل کنید؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات را تزریق نکنید و محلول آمادهشده را برای نوبت بعد نگه ندارید. نخستین تزریق و خودتزریقی باید پس از آموزش عملی انجام شود؛ زمان تزریق را تا حد امکان ثابت نگه دارید و برنامه را بر اساس نسخه ادامه دهید. پاسخ تخمدان معمولاً با سونوگرافی و گاهی آزمایش هورمونی بررسی میشود. در صورت فراموشی یک نوبت، مقدار بعدی را دوبرابر نکنید و برای تصمیمگیری دربارهٔ نوبت بعد با مرکز درمان تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تحریک تخمکگذاری در زنان بالغ مبتلا به عدم تخمکگذاری که به کلومیفن سیترات پاسخ کافی ندادهاند، از جمله برخی مبتلایان به سندرم تخمدان پلیکیستیک
در زنان دارای قاعدگی، درمان معمولاً در ۷ روز نخست چرخه شروع میشود. پایش سونوگرافی و پاسخ هورمونی ضروری است؛ پس از پاسخ مناسب، گنادوتروپین جفتی انسانی طبق نظر پزشک تزریق میشود.
تحریک رشد چند فولیکول برای روشهای کمکباروری، مانند لقاح آزمایشگاهی
پایش دقیق سونوگرافی و هورمونی لازم است. در صورت پاسخ بیشازحد تخمدان، درمان باید متوقف و تزریق گنادوتروپین جفتی انسانی انجام نشود.
تحریک رشد فولیکول در کمبود شدید هورمون محرک فولیکول و هورمون لوتئینکننده، همراه داروی حاوی هورمون لوتئینکننده
درمان باید با پایش سونوگرافی و هورمونی انجام شود؛ پس از رسیدن به پاسخ مناسب، گنادوتروپین جفتی انسانی طبق نظر پزشک تزریق میشود.
تحریک تولید اسپرم در مردان بالغ مبتلا به کمبود گنادوتروپینها، همراه گنادوتروپین جفتی انسانی
پاسخ درمانی آهسته است و باید با آزمایش مایع منی و بررسی هورمونی پایش شود. در نارسایی اولیه بیضه معمولاً پاسخ ایجاد نمیشود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به فولیتروپین آلفا، سایر فرآوردههای هورمون محرک فولیکول یا اجزای فرآورده حساسیت داشتهاید، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- خونریزی واژینال بدون علت، کیست یا بزرگشدن تخمدان با علت نامشخص، سرطان تخمدان، رحم یا پستان، یا تومور هیپوفیز و هیپوتالاموس باید پیش از شروع بررسی شود.
- سابقهٔ سندرم تحریک بیشازحد تخمدان، سندرم تخمدان پلیکیستیک یا پاسخ شدید در دورههای قبلی را بگویید؛ این وضعیتها خطر پاسخ بیشازحد را بیشتر میکنند.
- اگر سابقهٔ لخته در پا یا ریه، سکته، حملهٔ قلبی، اختلال انعقاد یا سابقهٔ خانوادگی آنها دارید، اطلاع دهید.
- اختلال تیروئید، نارسایی غدهٔ فوقکلیه، پرولاکتین بالا، پورفیری، یا مصرف داروهای هورمونی و ناباروری را اعلام کنید.
- در بارداری و شیردهی مصرف نمیشود؛ در مردان، آسیب غیرقابلبرگشت بیضه یا بالا بودن هورمون محرک فولیکول و در افراد کمتر از ۱۸ سال باید پیش از شروع بررسی شود.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، کبودی، تورم یا تحریک محل تزریق.
- سردرد.
- کیست یا بزرگشدن خفیف تخمدان در زنان.
- درد، احساس فشار یا نفخ شکم؛ تهوع، استفراغ یا اسهال در زنان.
- در مردان: آکنه، افزایش حجم پستان، واریکوسل یا افزایش وزن.
- سندرم تحریک بیشازحد تخمدان: درد یا نفخ شدید و فزایندهٔ شکم، بزرگشدن شکم، افزایش سریع وزن، استفراغ، کاهش ادرار یا تنگی نفس. فوراً با پزشک تماس بگیرید و در صورت تنگی نفس، کاهش واضح ادرار یا بدترشدن سریع، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پیچخوردگی تخمدان: درد ناگهانی و شدید، بهویژه در یک طرف پایین شکم، همراه تهوع یا استفراغ. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- لختهٔ خون: درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس ناگهانی، تورم و درد یکطرفهٔ ساق، یا ضعف و اختلال ناگهانی گفتار. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش حساسیتی شدید مانند کهیر گسترده، تورم صورت یا گلو، خسخس، دشواری تنفس یا غش. فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از مثبتشدن تست بارداری، درد یکطرفهٔ لگن یا شکم، درد شانه، سرگیجه یا خونریزی میتواند نشانهٔ بارداری خارجرحمی باشد و نیاز به ارزیابی فوری دارد.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل مستقیم مهم و گستردهای برای فولیتروپین آلفا شناخته نشده است، اما همراهی آن با داروهای تحریک تخمکگذاری یا بلوغ نهایی تخمک مانند گنادوتروپین جفتی انسانی و کلومیفن سیترات میتواند پاسخ فولیکولی و خطر تحریک بیشازحد تخمدان را افزایش دهد. داروهای مهارکننده یا تحریککنندهٔ هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین ممکن است پاسخ تخمدان را تغییر دهند؛ در کمبود شدید هورمونی، همراه داروی حاوی هورمون لوتئینکننده و در درمان مردان همراه گنادوتروپین جفتی انسانی استفاده میشود. برای این تزریق محدودیت غذایی مشخصی گزارش نشده و تداخل دارویی مشخصی با الکل شناختهشده نیست، اما فهرست کامل داروها، مکملها، فرآوردههای گیاهی و مصرف الکل را به پزشک و داروساز بگویید. دارو را در یک سرنگ یا محلول با فرآوردهٔ دیگری مخلوط نکنید مگر طبق دستور تیم درمان و همان فرآورده.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فولیتروپین آلفا برای مصرف در دوران بارداری کاربرد ندارد؛ اگر در طول درمان احتمال بارداری ایجاد شد، ادامهٔ برنامه باید فوراً با پزشک بازبینی شود. دادههای محدود دربارهٔ تماس ناخواسته آسیب مشخصی را نشان ندادهاند، اما برای رد کامل خطر کافی نیستند. در شیردهی نیز توصیه نمیشود و ممکن است پاسخ تحریک تخمدان را کاهش دهد؛ تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی یا درمان را پزشک میگیرد.
نگهداری
شرایط درجشده روی جعبهٔ همان برند را ملاک قرار دهید. برای ویال پودر و حلال این قدرت، نگهداری در دمای زیر ۲۵ درجه، داخل بستهٔ اصلی و دور از نور معمول است؛ از گرمای زیاد و یخزدگی دور نگه دارید. دارو را دور از دسترس کودکان و پس از تاریخ انقضا مصرف نکنید. پس از حلکردن پودر، محلول باید بلافاصله مصرف شود و در صورت کدورت، تغییر رنگ یا وجود ذرات استفاده نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱فولیتروپین آلفا خودش تخمک را آزاد میکند؟
۰۲اگر یک نوبت تزریق را فراموش کنم چه کنم؟
۰۳درد و نفخ شکم بعد از تزریق طبیعی است؟
۰۴آیا این دارو احتمال دوقلویی را زیاد میکند؟
۰۵فولیتروپین آلفا در مردان هم استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه G03GA05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.