گنادوتروپین جفتی
گنادوتروپین جفتی هورمونی تزریقی است که در بدن مانند هورمون لوتئینهکننده (LH) عمل میکند و تخمکگذاری در زنان یا تولید تستوسترون در مردان را تحریک میکند.
بیشترین کاربرد آن، تحریک تخمکگذاری در درمان ناباروری زنان و کمک به افزایش تستوسترون یا باروری در مردان دچار کمبود هورمونهای جنسی است.
مهمترین نکتهٔ ایمنی، رعایت دقیق زمانبندی تزریق طبق دستور پزشک و آگاهی از نشانههای سندرم تحریک بیشازحد تخمدان است.
اگر پس از تزریق درد شدید یا نفخ شکم، تهوع مکرر، تنگی نفس یا هر نشانهٔ غیرمعمول دیگری داشتید، حتماً و بدون تأخیر با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
گنادوتروپین جفتی (که با نام هورمون جفتی انسانی هم شناخته میشود) هورمونی است که بهطور طبیعی از جفت در دوران بارداری ترشح میشود، اما نمونهٔ دارویی آن از منابع دیگر تهیه و بهصورت تزریقی عرضه میشود. این دارو در بدن مانند هورمون لوتئینهکننده (LH) عمل میکند و به گیرندههای همان هورمون در تخمدان و بیضه متصل میشود. در زنان، این اتصال باعث بلوغ نهایی تخمک و رها شدن آن از تخمدان (تخمکگذاری) میشود و در مردان، تولید تستوسترون توسط بیضهها را تحریک میکند. به همین دلیل، این دارو عمدتاً در برنامههای درمان ناباروری زنان و مردان و برخی اختلالات هورمونی، زیر نظر پزشک متخصص غدد یا زنان و زایمان، استفاده میشود.
موارد مصرف
- تحریک تخمکگذاری در زنان تحت درمان ناباروری (معمولاً همراه با داروهای دیگر تحریک تخمدان)
- حمایت از فاز لوتئال پس از تخمکگذاری در برخی روشهای کمکباروری
- درمان کمبود هورمونهای جنسی مردان ناشی از اختلال هیپوفیز (هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک)
- کمک به تحریک تولید اسپرم در ناباروری مردان با منشأ هورمونی
- کمک به پایینآمدن بیضههای نزولنکرده در برخی پسران، تحت نظر متخصص غدد کودکان
روش مصرف
این دارو بهصورت پودر برای تزریق عرضه میشود که باید طبق دستور پزشک یا پرستار، درست پیش از تزریق با حلال مخصوصش مخلوط و سپس بهصورت عضلانی یا زیرجلدی تزریق شود. زمانبندی تزریق، بهویژه در تحریک تخمکگذاری، نقشی تعیینکننده دارد و باید دقیقاً بر پایهٔ سونوگرافی یا آزمایشهای هورمونی و طبق برنامهٔ پزشک معالج انجام شود، نه به تشخیص شخصی. اگر قرار است خودتان دارو را در خانه تزریق کنید، پیش از آن آموزش روش صحیح تزریق را از پزشک یا پرستار بگیرید و محلول را بهآرامی و بدون تکاندادن شدید آماده کنید. هرگز بدون هماهنگی با پزشک، زمان تزریق را جلو یا عقب نیندازید و دورهٔ درمان را ناتمام رها نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
تحریک تخمکگذاری در ناباروری ناشی از بیتخمکگذاری یا اختلال بلوغ فولیکول
زمان تزریق باید با سونوگرافی و پایش پاسخ تخمدان تعیین شود؛ در پاسخ بیشازحد تخمدان یا خطر سندرم تحریک بیشازحد تخمدان، تجویز باید متوقف یا حذف شود.
حمایت از فاز لوتئال پس از تخمکگذاری یا انتقال جنین
فقط طبق پروتکل مرکز ناباروری و با پایش خطر سندرم تحریک بیشازحد تخمدان؛ در افراد در معرض این سندرم، از تجویز برای حمایت لوتئال باید اجتناب شود.
هیپوگنادیسم هیپوگنادوتروپیک مردان ناشی از کمبود هورمونهای هیپوفیز
پایش تستوسترون و علائم بالینی لازم است؛ در نارسایی اولیهٔ بیضه، پاسخ مناسب انتظار نمیرود.
ناباروری مردان ناشی از کمبود گونادوتروپین و اختلال تولید اسپرم
مقدار و دفعات فرآوردهٔ حاوی هورمون محرک فولیکول جداگانه تعیین میشود؛ بهبود تولید اسپرم زمانبر است و با آزمایش مایع منی و هورمونها پایش میشود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به گنادوتروپین جفتی یا سایر هورمونهای مشابه
- سابقهٔ تومورهای وابسته به هورمون، از جمله تومورهای هیپوفیز یا پروستات
- کیست تخمدان با علت نامشخص، خونریزی واژینال بیدلیل، یا مشکوکبودن به سرطان تخمدان، رحم یا پستان
- سابقهٔ لختهٔ خون، بیماری قلبیعروقی، میگرن یا صرع
- بارداری یا شک به بارداری، مگر آنکه پزشک خود دارو را برای همین مورد تجویز کرده باشد
- مصرف هر داروی دیگر، مکمل یا فرآوردهٔ گیاهی، بهویژه سایر داروهای هورمونی یا باروری
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا تورم خفیف در محل تزریق
- سردرد یا احساس خستگی
- بیقراری یا نوسان خلقی خفیف
- حساسیت یا بزرگشدن خفیف پستانها
- احتباس خفیف مایعات یا نفخ شکم
- آکنه یا جوش پوستی خفیف (بهویژه در مردان)
- درد شدید یا ناگهانی شکم، نفخ زیاد، تهوع و استفراغ مکرر یا افزایش سریع وزن — ممکن است نشانهٔ سندرم تحریک بیشازحد تخمدان باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم یا درد ناگهانی پا، درد قفسهٔ سینه، تنگی نفس یا سردرد شدید و ناگهانی — میتواند نشانهٔ لختهٔ خون باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لب یا گلو، کهیر گسترده یا دشواری در تنفس — نشانههای واکنش آلرژیک شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- بلوغ زودرس یا تغییرات جنسی زودهنگام در پسرانی که برای بیضهٔ نزولنکرده درمان میشوند — در صورت مشاهده به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
گنادوتروپین جفتی معمولاً در کنار سایر داروهای تحریک تخمدان یا هورمونهای باروری، مانند کلومیفن یا گنادوتروپینهای دیگر، و طبق برنامهٔ دقیق پزشک تجویز میشود؛ ترکیب و زمانبندی این داروها فقط باید توسط پزشک متخصص تنظیم شود. تداخل شناختهشدهٔ قابلتوجهی با غذا یا الکل برای این دارو گزارش نشده، اما چون معمولاً همراه با چند داروی هورمونی دیگر مصرف میشود، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه ناهماهنگی در برنامهٔ درمان جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
گنادوتروپین جفتی همان هورمونی است که بدن بهطور طبیعی در دوران بارداری نیز میسازد و در برخی پروتکلهای کمکباروری برای حمایت از روزهای نخست بارداری به کار میرود؛ با اینهمه، مصرف آن باید کاملاً طبق تجویز و زمانبندی پزشک متخصص باشد و هرگز نباید بدون نظر پزشک مصرف شود. اطلاعات دربارهٔ عبور این دارو به شیر مادر محدود است؛ اگر شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این دارو را بهصورت پودر، دور از نور مستقیم و در دمایی که روی بستهبندی ذکر شده (طبق برچسب دارو، معمولاً یخچال یا دمای اتاق) نگهداری کنید و از منجمدکردن آن خودداری کنید. محلول آمادهشده را طبق راهنمای همان بسته و در بازهٔ زمانی توصیهشده مصرف کنید و باقیماندهٔ مصرفنشده را دور بریزید. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و پیش از هر تزریق، تاریخ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تزریق گنادوتروپین جفتی احتمال بارداری چندقلویی را افزایش میدهد؟
۰۲آیا گنادوتروپین جفتی برای لاغری و کاهش وزن مؤثر است؟
۰۳آیا این دارو فقط مخصوص زنان است یا مردان هم میتوانند از آن استفاده کنند؟
۰۴سندرم تحریک بیشازحد تخمدان چیست و چقدر باید نگرانش باشم؟
۰۵آیا میتوانم این دارو را خودم در خانه تزریق کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه G03GA01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.