فولیتروپین آلفا
فولیتروپین آلفا یک گنادوتروپین نوترکیب و شکل ساختهشدهٔ آزمایشگاهیِ هورمون محرک فولیکول است. با تحریک تخمدان یا سلولهای سازندهٔ اسپرم، به درمان برخی انواع ناباروری کمک میکند.
بیشتر برای تحریک رشد فولیکول و تخمکگذاری در زنان و تولید چند تخمک در درمانهای کمکباروری بهکار میرود. در برخی مردان مبتلا به کمبود هورمونهای محرک بیضه، همراه درمان هورمونی دیگر برای تحریک تولید اسپرم استفاده میشود.
این دارو باید فقط زیر پایش پزشک ناباروری تزریق شود، چون پاسخ بیشازحد تخمدان میتواند به تجمع مایع، لخته یا پیچخوردگی تخمدان منجر شود. درد شدید شکم، افزایش سریع وزن، کاهش ادرار یا تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری است.
اگر سابقهٔ کیست یا بزرگشدن تخمدان، بیماری تیروئید یا غدهٔ فوقکلیه، لختهٔ خون، بیماری کبد یا کلیه، یا خونریزی نامشخص دارید، پیش از شروع اطلاع دهید. واکنش حساسیتی شدید، درد قفسهٔ سینه، تورم یکطرفهٔ ساق یا غش نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فولیتروپین آلفا در گروه گنادوتروپینها و هورمونهای دستگاه تناسلی قرار دارد. این دارو اثر هورمون محرک فولیکول طبیعی را تقلید میکند و در زنان رشد فولیکول و تولید استروژن را افزایش میدهد. در مردان، اگر مشکل ناشی از کمبود هورمونهای هیپوفیزی باشد و همراه گنادوتروپین جفتی انسانی تجویز شود، به تحریک تولید اسپرم کمک میکند. پاسخ بدن باید با سونوگرافی و گاهی آزمایش هورمونی یا آزمایش مایع منی پیگیری شود.
موارد مصرف
- تحریک تخمکگذاری در زنان مبتلا به ناباروری ناشی از اختلال تخمکگذاری، بهویژه زنانی که به کلومیفن پاسخ ندادهاند
- تحریک رشد چند فولیکول پیش از لقاح آزمایشگاهی و دیگر روشهای کمکباروری
- تحریک رشد فولیکول در کمبود شدید هورمونهای محرک فولیکول و لوتئینساز، همراه فرآوردهٔ هورمون لوتئینساز
- تحریک تولید اسپرم در مردان مبتلا به کمبود گنادوتروپین، همراه گنادوتروپین جفتی انسانی
روش مصرف
فولیتروپین آلفا معمولاً بهصورت تزریق زیرجلدی و با قلم یا سرنگ مخصوص مصرف میشود؛ نخستین تزریق باید زیر نظر کادر درمان و پس از آموزش انجام شود. زمان تزریق، مقدار هر نوبت و مدت درمان بر اساس علت ناباروری و پاسخ بدن تعیین میشود؛ خودسرانه مقدار را تغییر ندهید، نوبتها را جابهجا نکنید و برای جبران نوبت فراموششده مقدار اضافی تزریق نکنید. در بسیاری از برنامههای زنان تزریق در ساعت ثابت انجام میشود، اما برنامهٔ مردان میتواند متفاوت باشد. تزریق به وعدهٔ غذا وابسته نیست. محل تزریق را طبق آموزش جابهجا کنید، سوزن را دوباره بهکار نبرید و قلم یا سرنگ را با فرد دیگری شریک نشوید؛ محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات را مصرف نکنید. مراجعههای تعیینشده برای سونوگرافی و آزمایش را جدی بگیرید و اگر نوبتی را از دست دادید، برای زمان بعدی با مرکز درمانی تماس بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلال تخمکگذاری مقاوم به کلومیفن
پایش رشد فولیکول با سونوگرافی و سنجش استرادیول ضروری است؛ در پاسخ بیشازحد، تزریق گنادوتروپین جفتی انسانی انجام نشود.
تحریک رشد چند فولیکول پیش از لقاح آزمایشگاهی و سایر روشهای کمکباروری
حداکثر معمول ۴۵۰ واحد در روز است؛ در صورت افزایش خطر تحریک بیشازحد تخمدان، گنادوتروپین جفتی انسانی باید withheld شود.
کمبود شدید هورمونهای محرک فولیکول و لوتئینساز در زنان
طول تحریک بر پایهٔ پاسخ بیمار تعیین میشود و ممکن است در یک چرخه تا ۵ هفته ادامه یابد؛ پایش سونوگرافی و استرادیول ضروری است.
تحریک تولید اسپرم در مردان مبتلا به کمبود گنادوتروپینها
پیش از درمان ترکیبی، معمولاً گنادوتروپین جفتی انسانی بهتنهایی برای طبیعیکردن تستوسترون تجویز میشود؛ در نارسایی اولیهٔ بیضه پاسخ درمانی انتظار نمیرود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت به فولیتروپین آلفا، هورمون محرک فولیکول یا مواد تشکیلدهندهٔ فرآورده
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی؛ این دارو برای بارداری تجویز نمیشود
- کیست یا بزرگشدن تخمدان با علت نامشخص، سندرم تخمدان پلیکیستیک، اندومتریوز، فیبروم رحم، خونریزی غیرطبیعی رحم یا سابقهٔ تحریک بیشازحد تخمدان
- بیماری یا تومور هیپوفیز و هیپوتالاموس، سرطان پستان، رحم یا تخمدان، نارسایی اولیهٔ تخمدان یا بیضه، یا اختلال درماننشدهٔ تیروئید، غدهٔ فوقکلیه یا پرولاکتین
- سابقهٔ لختهٔ خون یا عوامل خطر آن، بیماری کبد یا کلیه، پورفیری یا سابقهٔ خانوادگی آن؛ ایمنی و اثربخشی دارو در کودکان، سالمندان و زنان پس از یائسگی تثبیت نشده است
- فهرست کامل داروها، هورمونها، فرآوردههای گیاهی و مکملها؛ بهویژه داروهای درمان ناباروری مانند گنادوتروپین جفتی انسانی، هورمون لوتئینساز، کلومیفن و داروهای تنظیمکنندهٔ هورمونی
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، کبودی، تورم یا خارش در محل تزریق
- سردرد
- درد، نفخ، احساس پری یا ناراحتی شکم؛ گاهی تهوع، استفراغ یا اسهال
- کیست تخمدان یا بزرگشدن خفیف تخمدان در زنان
- آکنه، خستگی، افزایش وزن یا بزرگشدن پستان در برخی مردان
- درد شدید یا روبهافزایش شکم، نفخ شدید، استفراغ یا اسهال مداوم، افزایش سریع وزن، کاهش ادرار یا تنگی نفس میتواند نشانهٔ تحریک بیشازحد تخمدان باشد؛ فوراً با مرکز درمانی تماس بگیرید و در صورت دشواری تنفس یا بدحالشدن به اورژانس مراجعه کنید.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسهٔ سینه، سرفهٔ خونی، ورم یا درد یکطرفهٔ ساق، یا ضعف ناگهانی یکطرفه میتواند نشانهٔ لخته باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم لبها، صورت، زبان یا گلو، خسخس، دشواری تنفس، سرگیجهٔ شدید یا غش نشانهٔ واکنش حساسیتی شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد ناگهانی و شدید یکطرفهٔ لگن یا شکم، بهویژه همراه تهوع، استفراغ یا غش، میتواند نشانهٔ پیچخوردگی یا آسیب تخمدان باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- پس از عقبافتادن قاعدگی یا مثبتشدن آزمایش بارداری، درد یکطرفهٔ زیر شکم، خونریزی، درد شانه، سرگیجه یا غش نیازمند بررسی فوری برای بارداری خارجرحمی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فولیتروپین آلفا ممکن است همراه داروهای دیگرِ تحریک تخمکگذاری، مانند گنادوتروپین جفتی انسانی، فرآوردههای هورمون لوتئینساز یا کلومیفن، پاسخ تخمدان را بیشتر یا متفاوت کند؛ داروهای تنظیمکنندهٔ هورمون آزادکنندهٔ گنادوتروپین نیز ممکن است برنامهٔ درمانی را تغییر دهند. این فرآورده را با داروی دیگری در یک سرنگ مخلوط نکنید مگر طبق دستور مرکز درمانی. تداخل مهمی با غذا یا الکل شناخته نشده است، اما فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فولیتروپین آلفا در بارداری کاربردی ندارد و برای تحریک تخمکگذاری پس از بارداری ادامه داده نمیشود. اگر هنگام درمان احتمال بارداری یا نتیجهٔ مثبت آزمایش مطرح شد، تزریق بعدی را بدون هماهنگی انجام ندهید و با مرکز درمانی تماس بگیرید. معلوم نیست چه مقدار از دارو وارد شیر انسان میشود و در شیردهی تجویز روتین ندارد؛ ضرورت درمان و ادامهٔ شیردهی باید جداگانه بررسی شود.
نگهداری
شرایط دقیق نگهداری به قلم، ویال و سازنده بستگی دارد و برچسب همان بسته مقدم است. بسیاری از فرآوردهها در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه، نگهداری میشوند، نباید یخ بزنند و باید از نور محافظت شوند؛ بعضی قلمها پیش از باز شدن یا پس از شروع مصرف فقط برای مدت محدودی تا ۲۵ درجه قابل نگهداریاند. دارو را دور از دسترس کودکان بگذارید، تاریخ انقضا را بررسی کنید و محلول کدر، تغییررنگداده، دارای ذرات یا فرآوردهٔ آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۸ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا غلظت ۶۰۰ واحد در یک میلیلیتر یعنی باید در هر نوبت یک میلیلیتر تزریق کنم؟
۰۲آیا میتوانم فولیتروپین آلفا را در خانه تزریق کنم؟
۰۳چرا هنگام مصرف فولیتروپین آلفا سونوگرافی و آزمایش لازم است؟
۰۴اگر بعد از تزریق فولیتروپین آلفا شکمم درد گرفت، چه کنم؟
۰۵آیا فولیتروپین آلفا در ناباروری مردان هم کاربرد دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۸ برند از ۱۰ سازنده، در گروه G03GA05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.