کلومیفن سیترات
کلومیفن سیترات دارویی از دسته تعدیلکنندههای انتخابی گیرنده استروژن است که با اثر بر مغز، تخمدانها را به تخمکگذاری تحریک میکند.
بیشترین کاربرد آن کمک به بارداری در زنانی است که به دلیل نداشتن تخمکگذاری منظم، بهویژه در سندرم تخمدان پلیکیستیک، باردار نمیشوند.
این دارو باید فقط زیر نظر پزشک و در دورههای مشخص مصرف شود، چون مصرف نادرست میتواند خطر تحریک بیشازحد تخمدان یا بارداری چندقلویی را افزایش دهد.
اگر درد شدید شکم، تغییرات بینایی یا علائم احتمالی بارداری در طول درمان رخ داد، حتماً و بدون تأخیر با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کلومیفن سیترات دارویی از رده داروهای ادراری-تناسلی و هورمونهای جنسی است که بهطور اختصاصی برای تحریک تخمکگذاری در زنان بهکار میرود. از نظر گروه دارویی، در دسته تعدیلکنندههای انتخابی گیرنده استروژن جای میگیرد و با اتصال به گیرندههای استروژن در هیپوتالاموس، اثر بازخورد مهاری استروژن را موقتاً مسدود میکند. در نتیجه، مغز ترشح دو هورمون اصلی کنترلکننده تخمدان را افزایش میدهد و همین موضوع باعث رشد فولیکول و آزادشدن تخمک میشود. کلومیفن معمولاً نخستین گزینه دارویی برای درمان ناباروری ناشی از عدم تخمکگذاری، بهویژه در سندرم تخمدان پلیکیستیک، است. پاسخ بدن به این دارو معمولاً از یک دوره به دوره بعد توسط پزشک ارزیابی میشود تا بهترین نتیجه با کمترین عارضه بهدست آید.
موارد مصرف
- تحریک تخمکگذاری در زنانی که تخمکگذاری منظم ندارند
- کمک به باروری در سندرم تخمدان پلیکیستیک
- بخشی از درمان ناباروری با علت نامشخص، به تشخیص پزشک متخصص
- آمادهسازی تخمدان پیش از برخی روشهای کمکباروری، طبق نظر پزشک
روش مصرف
کلومیفن سیترات بهصورت خوراکی مصرف میشود، طبق برنامهای که پزشک بر اساس روزهای سیکل قاعدگی شما تعیین میکند؛ این دارو را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد. بهتر است قرص را هر روز در ساعت مشخصی مصرف کنید و بدون نظر پزشک، دوره را زودتر قطع نکنید یا آن را تکرار نکنید. در طول درمان، پزشک معمولاً با سونوگرافی یا آزمایشهای هورمونی، پاسخ تخمدان به دارو را پیگیری میکند تا هم اثربخشی درمان و هم زمان مناسب برای اقدامات بعدی مشخص شود. اگر یک نوبت مصرف را فراموش کردید، درباره نحوه جبران آن با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
اختلال تخمکگذاری در زنان
تخمکگذاری معمولاً ۵ تا ۱۰ روز پس از پایان دوره رخ میدهد. در صورت تاری دید، مصرف را قطع و فوراً به پزشک اطلاع دهید.
سندرم تخمدان پلیکیستیک
دوره نخست باید با کمترین دوز و کوتاهترین مدت انجام شود. درد یا نفخ شدید شکم و لگن، افزایش وزن سریع یا تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری است.
ناباروری با علت نامشخص
پس از بررسی کامل علل ناباروری و با پایش تخمکگذاری و زمانبندی مناسب اقدام به بارداری یا روش کمکباروری مصرف شود.
آمادهسازی تخمدان پیش از برخی روشهای کمکباروری
زمان شروع، پایش رشد فولیکول و زمان اقدام بعدی به روش کمکباروری وابسته است و نباید بدون پایش متخصص تکرار شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به کلومیفن یا هر یک از اجزای آن حساسیت نشان دادهاید، حتماً به پزشک بگویید.
- اگر بارداری دارید یا احتمال آن را میدهید، این دارو را مصرف نکنید و پزشک را در جریان بگذارید.
- سابقه بیماری کبدی یا اختلال در عملکرد کبد را با پزشک در میان بگذارید.
- اگر خونریزی غیرطبیعی رحمی با علت نامشخص دارید، حتماً پیش از شروع درمان به پزشک اطلاع دهید.
- وجود کیست تخمدانی (غیر از کیست مرتبط با سندرم تخمدان پلیکیستیک) یا بزرگی تخمدان را با پزشک مطرح کنید.
- سابقه اختلالات بینایی را حتماً بگویید، چون این دارو گاهی میتواند بر بینایی اثر بگذارد.
عوارض احتمالی
- گرگرفتگی
- نفخ یا ناراحتی خفیف شکمی
- حساسیت یا درد خفیف پستانها
- سردرد
- تهوع خفیف
- تغییرات خلقی
- تاری دید، دیدن نقاط نورانی یا لکه در میدان دید — در صورت بروز، فوراً به پزشک اطلاع دهید و تا نظر او مصرف را ادامه ندهید.
- نشانههای تحریک بیشازحد تخمدان مانند درد شدید یا تورم شکم، تهوع و استفراغ شدید، یا افزایش سریع وزن — در این حالت فوراً به پزشک مراجعه کنید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- درد شدید و ناگهانی لگن یا شکم که ممکن است نشانه پیچخوردگی تخمدان یا پارگی کیست باشد — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت، لب یا گلو و مشکل در تنفس — با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کلومیفن سیترات نسبت به بسیاری از داروها تداخلهای دارویی شناختهشده کمتری دارد، اما چون معمولاً در کنار سایر داروهای هورمونی یا در برنامههای کمکباروری استفاده میشود، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو. مصرف همزمان با سایر داروهای محرک تخمکگذاری باید فقط زیر نظر پزشک متخصص باشد، چون میتواند خطر تحریک بیشازحد تخمدان را افزایش دهد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
کلومیفن سیترات تنها برای کمک به بارداری استفاده میشود و در دورانی که بارداری تأیید شده، هرگز نباید مصرف شود؛ به همین دلیل پزشک معمولاً پیش از هر دوره مصرف از عدم بارداری اطمینان حاصل میکند. این دارو ممکن است شیردهی را کاهش دهد، بنابراین در دوران شیردهی معمولاً توصیه نمیشود. تصمیم نهایی درباره مصرف در هر یک از این شرایط، بر اساس وضعیت فردی شما، با پزشک است.
نگهداری
کلومیفن سیترات را در دمای اتاق و دور از رطوبت، نور مستقیم و گرمای زیاد نگهداری کنید. این دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر بار مصرف، تاریخ انقضای آن را بررسی کنید. داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید و آن را در فاضلاب یا زباله خانگی معمولی نریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵ برند از ۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱کلومیفن سیترات چطور به بارداری کمک میکند؟
۰۲آیا مصرف کلومیفن احتمال بارداری دوقلو را افزایش میدهد؟
۰۳اگر پس از چند دوره مصرف کلومیفن بارداری اتفاق نیفتد، چه میشود؟
۰۴آیا کلومیفن روی خلقوخو یا بینایی من اثر میگذارد؟
۰۵آیا لازم است در طول مصرف کلومیفن آزمایش یا سونوگرافی خاصی انجام دهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵ برند از ۴ سازنده، در گروه G03GB02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.