فلورواوراسیل
فلورواوراسیل دارویی شیمیدرمانی از دستهٔ آنتیمتابولیتهاست که با مسدود کردنِ مسیرِ ساختِ مادهٔ ژنتیکی، از تکثیرِ سلولهای سرطانی جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برایِ درمانِ سرطانهای دستگاهِ گوارش (مانندِ رودهی بزرگ، معده و پانکراس) و برخی سرطانهای پستان، معمولاً همراه با داروهای دیگرِ شیمیدرمانی، بهکار میرود.
این دارو فقط بهصورتِ تزریقی و زیرِ نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص، در بیمارستان یا مرکزِ شیمیدرمانی تجویز و تزریق میشود و هرگز دارویی برایِ مصرفِ خودسرانه یا خانگی نیست. برخی افراد بهدلیلِ کمبودِ ژنتیکیِ یک آنزیمِ خاص، واکنشِ شدیدتری به این دارو نشان میدهند که پزشک در صورتِ نیاز پیش از شروعِ درمان آن را بررسی میکند.
اگر پس از تزریق تب، خونریزیِ غیرعادی، اسهال یا استفراغِ شدید، یا دردِ قفسهٔ سینه رخ داد، باید فوراً با تیمِ درمان تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلورواوراسیل دارویی شیمیدرمانیِ تزریقی از گروهِ آنتیمتابولیتها و بهطورِ دقیقتر از خانوادهٔ فلوروپیریمیدینهاست. ساختارِ شیمیاییِ آن شبیه به یکی از اجزای سازندهٔ مادهٔ ژنتیکیِ سلول است؛ به همین دلیل در فرایندِ ساختِ مادهٔ ژنتیکی و تقسیمِ سلول اختلال ایجاد میکند و آنزیمِ کلیدیِ لازم برایِ تکثیرِ سلولها را مسدود میسازد. از آنجا که سلولهای سرطانی بسیار سریعتر از سلولهای سالم تقسیم میشوند، این مکانیسم بیشترین آسیب را به آنها وارد میکند و رشدِ تومور را کند یا متوقف میسازد. این دارو معمولاً در ترکیب با سایرِ داروهای شیمیدرمانی یا همراهِ اشعهدرمانی، و همیشه زیرِ نظرِ کاملِ تیمِ متخصصِ خون و سرطان (آنکولوژی)، تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- سرطانِ رودهی بزرگ و رکتوم (کولورکتال)
- سرطانِ معده
- سرطانِ پانکراس
- سرطانِ پستان، در برخی پروتکلهای درمانی
- سرطانِ مری و سر و گردن، در ترکیب با سایرِ درمانها
روش مصرف
فلورواوراسیل را خودِ بیمار مصرف نمیکند؛ این دارو را پرستار یا کادرِ درمان، در بیمارستان یا مرکزِ شیمیدرمانی، از طریقِ رگ تزریق میکند — گاهی بهصورتِ تزریقِ سریع و گاهی بهصورتِ انفوزیونِ آهسته و طولانی با پمپ. تعدادِ جلسات، فاصلهٔ بینِ آنها و ترکیب با داروهای دیگر (مانندِ لوکوورین) را پزشکِ متخصص بر اساسِ نوعِ سرطان و پاسخِ بدن تعیین میکند؛ این جزئیات را فقط نسخه و دستورِ پزشکِ شما مشخص میکند، نه این متنِ آموزشی. حضورِ بهموقع در همهٔ جلساتِ درمان و انجامِ منظمِ آزمایشهای خون پیش از هر نوبت اهمیتِ زیادی دارد؛ اگر در فاصلهٔ دو جلسه علامتِ غیرعادیای دیدید، هرگز خودسرانه تصمیم به تغییر یا لغوِ برنامهٔ درمان نگیرید و حتماً با تیمِ درمانگرتان تماس بگیرید.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به فلورواوراسیل یا سایرِ داروهای شیمیدرمانی
- اطلاع از کمبودِ آنزیمِ دیهیدروپیریمیدین دهیدروژناز (DPD) در خودتان یا خانواده، یا سابقهٔ عوارضِ شدید با این دارو در بستگانِ نزدیک
- بیماریهای قلبی، بهویژه سابقهٔ آنژینِ صدری یا بیماریِ عروقِ کرونر
- مشکلاتِ کبدی، کلیوی، یا شمارشِ پایینِ گلبولهای خونی، و نیز سنِ بالا که ممکن است نیازمندِ نظارتِ دقیقتری باشد
- تمامِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفی، بهویژه داروهای ضدِ انعقاد یا ضدِ تشنج
- بارداری، برنامهریزی برایِ بارداری، یا شیردهی
عوارض احتمالی
- حالتِ تهوعِ خفیف یا کاهشِ اشتها
- اسهالِ خفیف تا متوسط
- زخم یا التهابِ داخلِ دهان (موکوزیت)
- ریزشِ موی خفیف
- تیرهشدنِ پوست یا رگهای محلِ تزریق و حساسیت به نورِ آفتاب
- خستگی و ضعفِ عمومی
- تب یا لرز، حتی خفیف، بهدلیلِ افتِ شدیدِ گلبولهای سفید — در این حالت باید فوراً با تیمِ درمان تماس بگیرید یا به بخشِ اورژانس مراجعه کنید
- خونریزی، کبودیِ غیرعادی یا دیدنِ خون در ادرار یا مدفوع بهدلیلِ کاهشِ پلاکتها — نیازمندِ بررسیِ فوریِ پزشک است
- دردِ قفسهٔ سینه، احساسِ فشار روی سینه یا تنگیِ نفس که ممکن است نشانهٔ آسیبِ قلبی باشد — باید بیدرنگ به اورژانس یا نزدیکترین بیمارستان مراجعه شود
- اسهال یا استفراغِ شدید و پیوسته که مانعِ خوردن و آشامیدنِ کافی شود
- قرمزی، تاول یا پوستهریزیِ دردناکِ کفِ دست و پا (سندرمِ دست-پا)
- لرزش، از دست دادنِ تعادل، مشکل در راهرفتن یا گیجیِ ناگهانی (نشانههای نادرِ عصبی)
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فلورواوراسیل با چند دارو تداخلِ مهم دارد: مصرفِ همزمان با وارفارین (داروی ضدِ انعقاد) میتواند خطرِ خونریزی را افزایش دهد و نیازمندِ پایشِ دقیقترِ آزمایشِ انعقادِ خون است؛ با فنیتوئین (داروی ضدِ تشنج) نیز ممکن است سطحِ این دارو در خون بالا رفته و عوارضِ آن تشدید شود. لوکوورین (فولینیکاسید) عمداً برایِ تقویتِ اثرِ درمانی همراهِ فلورواوراسیل تجویز میشود، اما همین ترکیب میتواند عوارضِ گوارشی را نیز بیشتر کند. مترونیدازول و سایمتیدین هم میتوانند غلظت یا اثرِ این دارو را بالا ببرند، و مصرفِ همزمان با سایرِ داروهای سرکوبکنندهٔ مغزِ استخوان یا اشعهدرمانی، خطرِ افتِ شدیدِ گلبولهای خونی را افزایش میدهد. واکسنهای زنده نیز معمولاً در طولِ دورهٔ درمان توصیه نمیشوند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را حتماً به پزشک و داروسازت بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فلورواوراسیل در بارداری ممنوع است، زیرا میتواند به رشدِ جنین آسیبِ جدی برساند؛ پیش از شروعِ درمان معمولاً آزمایشِ بارداری انجام میشود و هم زنان و هم مردانِ تحتِ درمان باید در طولِ دوره و مدتی پس از پایانِ آن از یک روشِ پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند. مصرفِ این دارو در دورانِ شیردهی نیز توصیه نمیشود؛ در این باره حتماً با پزشک دربارهٔ ادامه یا قطعِ موقتِ شیردهی مشورت کنید.
نگهداری
چون فلورواوراسیل بهصورتِ تزریقی و توسطِ کادرِ درمان تجویز میشود، نگهداری و آمادهسازیِ آن معمولاً بر عهدهٔ بیمارستان یا داروخانه است و بیمار معمولاً نیازی به نگهداریِ آن در منزل ندارد. اگر برایِ انفوزیونِ طولانیمدت پمپِ قابلِحمل به شما داده شد، دقیقاً طبقِ دستورِ کتبیِ تیمِ درمان دربارهٔ دما و شرایطِ نگهداری عمل کنید و دستگاه و محلولِ دارو را دورِ از دسترسِ کودکان نگه دارید. هرگز از محلولی که رنگ یا شفافیتش تغییر کرده استفاده نکنید و همیشه پیش از تزریق تاریخِ انقضا را بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 50 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۵۶ برند از ۴۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا فلورواوراسیل باعثِ ریزشِ کاملِ مو میشود؟
۰۲چرا همراهِ فلورواوراسیل، دارویی به نامِ لوکوورین هم به من تزریق میکنند؟
۰۳آیا فلورواوراسیلِ تزریقی همان کرمِ فلورواوراسیل است که برایِ پوست استفاده میشود؟
۰۴بعد از هر جلسهٔ تزریق، چه علائمی طبیعی و چه علائمی نگرانکننده است؟
۰۵آیا پیش از شروعِ درمان با فلورواوراسیل باید آزمایشِ خاصی بدهم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۲۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۵۶ برند از ۴۰ سازنده، در گروه L01BC02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.