فلوکونازول
فلوکونازول دارویی ضدقارچی از دستهٔ تریآزولهاست که با جلوگیری از رشد و تکثیر قارچها، عفونت قارچی را درمان میکند.
بیشترین مصرف آن برای عفونت قارچی واژن (کاندیدیازیس) و عفونتهای قارچی دهان و مری است؛ در موارد جدیتر برای عفونتهای قارچی گسترده در بدن و مننژیت قارچی نیز تجویز میشود.
فلوکونازول با داروهای زیادی از جمله وارفارین و برخی داروهای قلبی تداخل دارد و میتواند بر عملکرد کبد اثر بگذارد؛ فهرست کامل داروهایتان را حتماً به پزشک بگویید.
اگر پس از مصرف دارو دچار علائم آلرژی شدید (مانند تورم صورت و گلو یا مشکل در نفسکشیدن) یا تپش قلب نامنظم همراه با احساس غش شدید، فوراً با اورژانستماس بگیرید. اگر زردی پوست و چشم یا سایر نشانههای احتمالیِ آسیب کبدی دیدید، لازم نیست با اورژانس تماس بگیرید، اما در اسرع وقت به پزشک مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فلوکونازول (Fluconazole) دارویی ضدقارچی از دستهٔ تریآزولهاست که با جلوگیری از ساختهشدن ارگوسترول، جزء اصلیِ غشای سلولی قارچ، مانع رشد و تکثیر آن میشود. این دارو برای درمان طیفی از عفونتهای قارچی، از عفونتهای سطحی و موضعی مانند کاندیدیازیس واژن گرفته تا عفونتهای جدیتر و گسترده در بدن مانند مننژیت قارچی، به کار میرود. برخلاف بسیاری از داروهای ضدقارچی خوراکیِ دیگر، جذب آن از رودهٔ کوچک زیاد و قابلاعتماد است و معمولاً چندان تحت تأثیر غذا قرار نمیگیرد. فلوکونازول هم به شکل خوراکی (کپسول) و هم به شکل تزریقی در بیمارستان در دسترس است، و پزشک بر اساس نوع و شدت عفونت، شکل دارو، مقدار مصرف و طول دورهٔ درمان را تعیین میکند.
موارد مصرف
- درمان عفونت قارچی واژن (کاندیدیازیس واژینال)
- درمان عفونتهای قارچی دهان، گلو و مری (کاندیدیازیس دهانی-حلقی و مروی)
- درمان عفونتهای قارچی گسترده و سیستمیک ناشی از کاندیدا
- درمان مننژیت کریپتوکوکی (نوعی عفونت قارچی مغز و نخاع)
- پیشگیری از عفونتهای قارچی در بیماران با سیستم ایمنی ضعیفشده (مانند پیوند مغز استخوان یا شیمیدرمانی)
- درمان برخی عفونتهای قارچی پوست در موارد خاص به تشخیص پزشک
روش مصرف
فلوکونازول را میتوان با یا بدون غذا مصرف کرد، چون جذب آن معمولاً تحت تأثیر غذا قرار نمیگیرد؛ بهتر است هر بار سر ساعت مشخصی مصرف شود تا سطح دارو در بدن یکنواخت بماند. برخی عفونتها با یک دوز تکی درمان میشوند و برخی دیگر نیاز به دورهٔ چندروزه تا چندهفتهای دارند؛ تعداد دفعات، مقدار مصرف و طول دورهٔ درمان را فقط پزشک بر اساس نوع عفونت شما تعیین میکند و باید دقیقاً طبق نسخه رعایت شود. حتی اگر پس از چند روز احساس بهبودی کردید، درمان را زودتر از موعد و بدون نظر پزشک قطع نکنید، چون ممکن است عفونت بهطور کامل ریشهکن نشده و بازگردد. شکل تزریقیِ این دارو نیز فقط توسط کادر درمان و در محیط بیمارستانی تجویز و مصرف میشود.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کاندیدیازیس واژینال
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ در بارداری از فلوکونازول خوراکی استفاده نشود. عود یا عدم پاسخ نیازمند بررسی تشخیصی است.
کاندیدیازیس دهانی و حلقی
با یا بدون غذا مصرف میشود؛ در نقص ایمنی شدید ممکن است درمان طولانیتر لازم باشد.
کاندیدیازیس مری
دوزهای بالاتر فقط بر پایهٔ پاسخ درمانی و نظر پزشک مصرف شود.
کاندیدیازیس سیستمیک و منتشر، از جمله کاندیدمی
در بیمار بدحال، پس از مصرف قبلی داروهای آزولی یا در احتمال گونهٔ مقاوم، فلوکونازول ممکن است انتخاب نخست نباشد و کشت و حساسیت لازم است.
مننژیت کریپتوکوکی
درمان اولیه معمولاً ترکیبی و بیمارستانی است؛ فلوکونازول نباید خودسرانه جایگزین درمان القایی با آمفوتریسین بی و فلوسیتوزین شود.
پیشگیری از کاندیدیازیس در بیماران دچار نوتروپنی طولانی یا نقص ایمنی
در صورت خطر عفونتهای کپکی، فلوکونازول پوشش کافی ندارد و انتخاب دارو باید توسط پزشک انجام شود.
عفونتهای قارچی سطحی پوست، از جمله تینهآی پا، بدن، کشالهٔ ران و کاندیدیازیس پوستی
درمان خوراکی فقط در موارد منتخب و با تشخیص پزشک انجام شود؛ برای عفونتهای محدود، درمان موضعی معمولاً ترجیح دارد.
پیتیریازیس ورسیکالر
تغییر رنگ پوست ممکن است پس از ریشهکنی عفونت، مدتی باقی بماند.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت یا واکنش آلرژیک قبلی به فلوکونازول یا سایر داروهای ضدقارچی آزولی مانند ایتراکونازول یا ووریکونازول
- بیماری کبدی یا هرگونه سابقهٔ اختلال در عملکرد کبد
- بیماری کلیوی، چون ممکن است پزشک لازم باشد مقدار مصرف را برایتان تنظیم کند
- مشکلات قلبی، بهویژه اختلال ریتم قلب یا سابقهٔ طولانیشدن فاصلهٔ QT
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی، بهویژه وارفارین یا سایر داروهای رقیقکنندهٔ خون
عوارض احتمالی
- سردرد
- حالت تهوع و ناراحتی معده
- درد شکم
- اسهال
- سرگیجه
- تغییر موقت در حس چشایی
- نشانههای آسیب کبدی مانند زردیِ پوست و سفیدیِ چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید — در صورت بروز، سریع به پزشک مراجعه کنید.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا مشکل در تنفس — فوراً با اورژانستماس بگیرید.
- بثورات پوستی شدید همراه با تاول یا پوستهپوستهشدن پوست — مصرف دارو را متوقف کرده و سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تپش قلب نامنظم یا احساس غشکردن — در اسرع وقت به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فلوکونازول میتواند نحوهٔ تجزیهٔ بسیاری از داروهای دیگر در کبد را تغییر دهد و سطح خونی آنها را بالا ببرد؛ از جمله تداخل با وارفارین (افزایش خطر خونریزی)، برخی داروهای پایینآورندهٔ قند خون مانند گلیبنکلامید (افزایش خطر افت قند خون)، سیکلوسپورین و تاکرولیموس (داروهای پیوند عضو)، برخی استاتینها (افزایش خطر آسیب عضلانی)، و برخی داروهایی که بر ریتم قلب اثر میگذارند (افزایش خطر آریتمی). به همین دلیل، پیش از شروع فلوکونازول، فهرست کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از تداخلهای خطرناک جلوگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف فلوکونازول در دوران بارداری، بهویژه در دوزهای بالا یا مصرف طولانیمدت، با احتمال بروز برخی ناهنجاریهای جنینی مرتبط دانسته شده است، به همین دلیل پزشکان معمولاً در این دوران تلاش میکنند از آن اجتناب کنند یا فقط در صورت ضرورت و با کمترین مقدار ممکن تجویز کنند. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از هرگونه مصرف حتماً این موضوع را با پزشک در میان بگذارید؛ این دارو مقداری در شیر مادر ترشح میشود و تصمیم دربارهٔ مصرف آن در دوران شیردهی باید با نظر پزشک باشد.
نگهداری
فلوکونازول را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید. مانند هر داروی دیگری، باید کاملاً دور از دسترس و دید کودکان قرار گیرد. پیش از مصرف، تاریخ انقضای روی بستهٔ دارو را بررسی کنید و داروی تاریخگذشته یا آسیبدیده را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 2 mg / 1mL |
| کپسول | 100 mg |
| کپسول | 200 mg |
| کپسول | 50 mg |
| کپسول | 150 mg |
| قرص | 100 mg |
| قرص | 150 mg |
| قرص | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲۸ برند از ۲۲ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا برای عفونت قارچی واژن گاهی فقط یک قرص تجویز میشود ولی برای عفونتهای دیگر دورهٔ طولانیتری لازم است؟
۰۲آیا مصرف الکل هنگام درمان با فلوکونازول مشکلی ایجاد میکند؟
۰۳بعد از مصرف فلوکونازول چقدر طول میکشد تا علائم بهتر شود؟
۰۴آیا فلوکونازول با قرصهای ضدبارداری خوراکی تداخل دارد؟
۰۵آیا مصرف همزمان فلوکونازول با داروهای رقیقکنندهٔ خون مثل وارفارین خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۸۶ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲۸ برند از ۲۲ سازنده، در گروه J02AC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.