فنتانیل
فنتانیل یک مسکن مخدر بسیار قوی است که با اثر بر دستگاه عصبی، احساس درد را کاهش میدهد. قرص ۲۰۰ میکروگرمی آبسترال برای حلشدن زیر زبان ساخته شده است.
این دارو برای دردهای ناگهانیِ شدید در بزرگسالان مبتلا به سرطان و دارای تحمل قبلی نسبت به مسکنهای مخدرِ قوی بهکار میرود؛ برای دردهای معمولی مناسب نیست.
مهمترین خطر فنتانیل، کند یا متوقفشدن تنفس است؛ بهویژه در فردی که تحمل قبلیِ مخدر ندارد یا آن را همراه الکل و داروهای خوابآور مصرف میکند. قرص را نجوید، نبلعید، خرد نکنید و در اختیار دیگران نگذارید.
اگر دردهای ناگهانی بیشتر شده یا دارو اثر قبلی را ندارد، پیش از افزایش مصرف با پزشک تماس بگیرید. خوابآلودگی شدید، تنفس آهسته یا سطحی، کبودی لبها، غش یا تورم گلو نیازمند تماس فوری با اورژانس است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
فنتانیل یک مسکن مخدر بسیار قوی است که با فعالکردن گیرندههای مخدری در دستگاه عصبی مرکزی، احساس درد را کاهش میدهد. قرص آبسترال ۲۰۰ میکروگرمی از راه زیر زبان جذب میشود و برای کنترل دردهای ناگهانیِ سرطان بهکار میرود. این فرآورده فقط برای بزرگسالانی مناسب است که پیشتر بهطور منظم مسکن مخدرِ قوی برای درد مداوم سرطان دریافت کردهاند؛ در افراد بدون تحمل قبلی میتواند باعث مسمومیت شدید و مرگ شود.
موارد مصرف
- کنترل دردهای ناگهانیِ شدید در بزرگسالان مبتلا به سرطان
- تسکین دردهای گذرایی که با وجود درمان منظمِ درد زمینهای سرطان بروز میکنند
- استفاده در کنار مسکن مخدرِ طولانیاثر برای درد مداوم سرطان، فقط در بیماران دارای تحمل قبلی نسبت به مخدر
روش مصرف
قرص را دقیقاً طبق نسخه و برنامهٔ پزشک مصرف کنید. آن را درست پیش از مصرف از بسته خارج کرده، زیر زبان و تا حد امکان در قسمت عقب قرار دهید و اجازه دهید کاملاً حل شود؛ آن را نجوید، نبلعید، ن مکید، خرد یا نصف نکنید. تا حلشدن کامل قرص چیزی نخورید و ننوشید. اگر دهان خشک است، میتوان پیش از مصرف با جرعهای آب دهان را مرطوب کرد. قدرت ۲۰۰ میکروگرمی با دیگر فرآوردههای فنتانیل قابل جایگزینی مستقیم نیست و نباید تعداد دفعات، فاصلهٔ نوبتها یا مقدار مصرف را خودسرانه تغییر داد. در صورت مصرف مداوم، قطع ناگهانی درمانِ مخدر بدون برنامهٔ پزشک میتواند علائم ترک ایجاد کند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
دردهای ناگهانی و گذرای شدیدِ سرطان در بزرگسالانِ دارای تحمل قبلی به مخدر
فقط همراه درمان منظم و طولانیاثرِ درد سرطان مصرف شود؛ برای درد معمولی یا بیمارِ بدون تحمل قبلی به مخدر مناسب نیست و خطر سرکوب تنفسی دارد.
پیش از مصرف بدانید
- اگر مسکن مخدرِ قوی را بهطور منظم برای درد مداوم مصرف نمیکنید، این فرآورده برای شما ایمن نیست و نباید خودسرانه استفاده شود.
- آسم، بیماری انسدادی ریه، وقفهٔ تنفسی هنگام خواب، تنفس آهسته، ضعف عضلانی، آسیب سر، تومور یا افزایش فشار داخل جمجمه را پیش از مصرف اطلاع دهید.
- بیماری کبد یا کلیه، فشارخون پایین، ضربان قلب آهسته، بیماری قلبی یا ضعف شدید جسمی و سالمندی میتواند خطر تجمع و مسمومیت را بیشتر کند.
- زخم دهان، التهاب مخاط دهان، خشکی شدید دهان، سابقهٔ حساسیت به فنتانیل یا هر یک از اجزای قرص را مطرح کنید و پیش از جراحی یا اقدامات دندانپزشکی، مصرف فنتانیل را اطلاع دهید.
- فهرست کامل داروها، داروهای بدون نسخه، فرآوردههای گیاهی و مکملها، همچنین بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از شروع درمان اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع
- استفراغ
- یبوست
- خوابآلودگی، سرگیجه یا احساس سبکی سر
- سردرد
- خشکی یا التهاب دهان و تعریق
- تنفس آهسته، سطحی یا دشوار، مکثهای تنفسی، خوابآلودگی شدید، بیدار نشدن یا کبودی لبها: فوراً با اورژانس تماس بگیرید و فرد را تنها نگذارید.
- مصرف اتفاقی توسط کودک یا فردی که دارو برای او تجویز نشده، حتی با یک قرص: فوراً با اورژانس تماس بگیرید؛ اگر قرص هنوز در دهان است آن را خارج کنید.
- تورم لبها، زبان یا گلو، خسخس سینه، کهیر گسترده یا دشواری تنفس: فوراً با اورژانس تماس بگیرید؛ احتمال حساسیت شدید وجود دارد.
- غش، افت شدید فشارخون، ضربان قلب بسیار آهسته، گیجی شدید یا تشنج: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تب، بیقراری، گیجی، تعریق، لرزش، اسهال یا سفتی عضلات، بهویژه پس از شروع داروی جدید: فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- یبوست شدید همراه با درد یا تورم شکم، استفراغ مکرر یا ناتوانی در دفع: سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
الکل، دیازپام و داروهای آرامبخش، قرصهای خواب، مسکنهای مخدر دیگر، گاباپنتین، پرگابالین، برخی داروهای ضدحساسیت و شلکنندههای عضلانی میتوانند خوابآلودگی، افت هوشیاری و توقف تنفس را تشدید کنند. بعضی آنتیبیوتیکها، داروهای ضدقارچ و ضدویروس ممکن است اثر فنتانیل را خطرناک افزایش دهند؛ برخی داروهای ضدتشنج و فرآوردهٔ گیاهی علف چای میتوانند اثر آن را کاهش دهند، و تغییر یا قطع آنها نیز ممکن است خطر مسمومیت را بالا ببرد. آب گریپفروت و برخی داروهای ضدافسردگیِ اثرگذار بر سروتونین نیز مهماند؛ بیقراری، تب، تعریق، لرزش، اسهال یا سفتی عضلات را جدی بگیرید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید و تا مشخصشدن اثر دارو رانندگی یا کارهای نیازمند هوشیاری انجام ندهید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرف فنتانیل در بارداری فقط در صورت ضرورت و با تصمیم پزشک انجام میشود؛ مصرف طولانی میتواند در نوزاد وابستگی و علائم ترک ایجاد کند و مصرف نزدیک زایمان ممکن است تنفس نوزاد را کاهش دهد. فنتانیل وارد شیر مادر میشود و ممکن است در شیرخوار خوابآلودگی یا اختلال تنفسی ایجاد کند؛ در دوران شیردهی مصرف نشود مگر با تصمیم صریح پزشک و زمان ازسرگیری شیردهی نیز با پزشک تعیین شود.
نگهداری
قرصها را در بستهبندی اصلی، در دمای کمتر از ۲۵ درجه و دور از رطوبت نگه دارید. بهدلیل خطر مرگبار برای کودکان و افراد دیگر، آن را در محل امن و ترجیحاً قفلشده، دور از دسترس و دید دیگران قرار دهید. تاریخ انقضا را بررسی کنید و قرصهای باقیمانده یا تاریخگذشته را برای دفع ایمن به داروساز تحویل دهید؛ هرگز آن را به فرد دیگری ندهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا قرص ۲۰۰ میکروگرمی فنتانیل مقدار شروع درمان است؟
۰۲قرص فنتانیل ۲۰۰ میکروگرمی را چگونه مصرف کنم؟
۰۳آیا فنتانیل ۲۰۰ برای هر درد شدیدی مناسب است؟
۰۴اگر یک قرص درد را کافی کم نکرد، قرص دیگری بخورم؟
۰۵اگر کودک یا فرد دیگری اشتباهی آبسترال مصرف کرد چه کنیم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه N02AB03. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.