ارگوتامین
ارگوتامین دارویی از خانوادهٔ آلکالوئیدهای ارگو است که با تنگکردنِ عروقِ خونیِ سر، برایِ قطعِ حملهٔ درحالِ وقوعِ میگرن به کار میرود، نه پیشگیری از آن.
این دارو بیشتر در همان آغازِ حملهٔ میگرن یا سردردِ خوشهای مصرف میشود تا شدت و طولِ حمله را کم کند؛ در ایران معمولاً همراه با کافئین و گاهی سیکلیزین (برایِ کاهشِ تهوع) عرضه میشود.
مصرفِ بیش از حدِ تعیینشده یا مکررِ این دارو میتواند گردشِ خون در دستها، پاها و حتی قلب را بهشدت مختل کند؛ هرگز بدونِ نظرِ پزشک، تعداد یا تناوبِ مصرف را بیشتر از مقدارِ تجویزشده نکنید.
اگر بیماریِ قلبیعروقی، فشارِ خونِ کنترلنشده، مشکلاتِ کبدی یا کلیوی دارید، باردارید، یا داروهایِ دیگرِ میگرن یا برخی آنتیبیوتیک/ضدقارچ مصرف میکنید، پیش از استفاده حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
ارگوتامین، که در ایران با نامهایِ تجاریِ گوناگونی مانندِ کافرگو یا ارگوتامین-سی نیز شناخته میشود، از خانوادهٔ آلکالوئیدهای ارگو (Ergot Alkaloid) است و از دیرباز برایِ قطعِ حملهٔ حادِ میگرن و سردردِ خوشهای به کار میرود. این دارو با اثرگذاری بر گیرندههایِ سروتونین در دیوارهٔ عروقِ خونیِ سر، رگهایِ گشادشده در حینِ حملهٔ میگرن را تنگ میکند و به این ترتیب به کاهشِ دردِ ضرباندار کمک میکند. در فرآوردههایِ رایجِ ایرانی، ارگوتامین معمولاً همراه با کافئین عرضه میشود، زیرا کافئین جذبِ آن را از روده بهتر میکند و خودش هم اثری مکمل بر تسکینِ سردرد دارد؛ برخی فرآوردهها سیکلیزین را نیز دارند که تهوعِ همراهِ حمله را کم میکند. برخلافِ داروهایِ پیشگیرانهٔ میگرن که هر روز مصرف میشوند، این دارو فقط برایِ متوقفکردنِ حملهٔ درحالِ وقوع کاربرد دارد و نقشی در پیشگیریِ درازمدت از حملاتِ آینده ندارد.
موارد مصرف
- قطعِ حملهٔ حادِ میگرن، با یا بدونِ اورا، در همان آغازِ شروعِ نشانهها
- کاهشِ شدت و کوتاهکردنِ طولِ حملهٔ سردردِ خوشهای
- کنترلِ همزمانِ تهوعِ همراهِ حمله، در فرآوردههایِ حاویِ سیکلیزین
- گزینهای برایِ بیمارانی که حملاتِ میگرنشان به مسکنهایِ سادهٔ معمول بهخوبی پاسخ نمیدهد
روش مصرف
برایِ بهترین اثر، این دارو باید در همان اولین نشانههایِ حمله (مانندِ اورا در کسانی که دارند، یا همان آغازِ تیرِ سردرد) مصرف شود، نه پس از اوجگرفتنِ کاملِ درد. اگر تهوع آزاردهنده است، مصرفِ همراه با کمی غذا معمولاً به تحملِ بهترِ دارو کمک میکند. نکتهٔ بسیار مهم این است که این دارو برایِ هر حمله و هر هفته سقفِ مشخصی دارد که پزشک بر اساسِ شرایطِ شما تعیین میکند؛ مصرفِ بیشتر از این سقف بهامیدِ اثرِ سریعتر یا کاملتر، خطرِ عوارضِ جدیِ عروقی را بهشدت بالا میبرد و هرگز نباید بدونِ هماهنگی با پزشک انجام شود. این دارو تنها برایِ متوقفکردنِ حملهٔ درحالِ وقوع کاربرد دارد، نه پیشگیریِ روزانه از میگرن؛ اگر یک حمله به آن پاسخ کافی ندهد، بهجایِ تکرارِ خودسرانهٔ مصرف، موضوع را با پزشک در میان بگذارید.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به ارگوتامین یا دیگر آلکالوئیدهای ارگو، کافئین یا سیکلیزین را به پزشک اطلاع دهید.
- بیماریهایِ قلبیعروقی مانندِ آنژینِ صدری، سابقهٔ سکتهٔ قلبی یا مغزی، فشارِ خونِ کنترلنشده، یا پدیدهٔ رینو (سفید یا کبودشدن و سردیِ ناگهانیِ انگشتان در سرما) را حتماً با پزشک در میان بگذارید، زیرا مصرفِ این دارو در این شرایط معمولاً ممنوع است.
- بیماریِ کبدی یا کلیویِ شدید، یا هرگونه عفونتِ جدی و تبِ بالا را با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروهایِ مصرفی، بهویژه آنتیبیوتیکهایِ ماکرولیدی، ضدقارچهایِ آزولی یا سایرِ داروهایِ اختصاصیِ میگرن مانندِ تریپتانها، را به پزشک نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید.
- این دارو معمولاً برایِ کودکان مناسب نیست و در سالمندان، بهدلیلِ احتمالِ بیشترِ بیماریهایِ قلبیعروقی، نیازمندِ احتیاطِ بیشتری است.
عوارض احتمالی
- تهوع، بهویژه در فرآوردههایِ بدونِ سیکلیزین
- سرگیجه یا ضعفِ خفیف
- گزگز یا بیحسیِ خفیفِ نوکِ انگشتانِ دست و پا
- سردیِ خفیفِ دست و پا
- دردِ خفیفِ عضلانی در پاها
- دردِ شدید، سردیِ ناگهانی، بیحسی یا تغییرِ رنگِ پوستِ انگشتانِ دست یا پا به سفید یا کبود (نشانههایِ کاهشِ شدیدِ خونرسانی، معروف به ارگوتیسم)؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- دردِ قفسهٔ سینه، فشارِ سینه یا تنگیِ نفسِ ناگهانی؛ با اورژانس تماس بگیرید.
- ضعفِ ناگهانیِ یکطرفهٔ بدن، دشواری در صحبتکردن یا تاریِ ناگهانیِ دید؛ این نشانهها میتوانند به سکته اشاره داشته باشند و نیازمندِ مراجعهٔ فوری به اورژانساند.
- تورمِ ناگهانیِ صورت، لب، زبان یا گلو، کهیرِ گسترده یا دشواری در تنفس؛ این نشانههایِ واکنشِ آلرژیکِ شدید است و باید فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- بدترشدن یا مکررترشدنِ سردرد با وجودِ مصرفِ مکررترِ دارو؛ این حالت میتواند نشانهٔ سردردِ ناشیِ از مصرفِ بیشازحد باشد و بهجایِ افزایشِ خودسرانهٔ مصرف، باید به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ ارگوتامین با برخی آنتیبیوتیکهایِ ماکرولیدی (مانندِ اریترومایسین یا کلاریترومایسین)، داروهایِ ضدقارچِ آزولی (مانندِ کتوکونازول یا ایتراکونازول) و برخی داروهایِ ضدویروسیِ خاص میتواند غلظتِ خونیِ ارگوتامین را بهشدت بالا ببرد و خطرِ تنگیِ شدید و خطرناکِ عروق را افزایش دهد؛ به همین دلیل این ترکیبها معمولاً ممنوعاند. مصرفِ همزمان با سایرِ داروهایِ تنگکنندهٔ عروقِ مخصوصِ میگرن، مانندِ تریپتانها (مثلِ سوماتریپتان) یا سایرِ فرآوردههایِ ارگو، خطرِ تنگیِ عروق را جمع میکند و باید با فاصلهٔ زمانیِ مشخصی که پزشک تعیین میکند رعایت شود. برخی داروهایِ بتابلوکر و نیز سیگارکشیدن میتوانند اثرِ تنگکنندگیِ عروقیِ این دارو را تشدید کنند. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا پیش از مصرف، خطرِ تداخل بررسی و مدیریت شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ارگوتامین در بارداری بسیار پرخطر شناخته میشود، زیرا میتواند انقباضِ رحم و تنگیِ عروق را تحریک کند و خطرِ سقط یا آسیب به جنین را بالا ببرد؛ به همین دلیل مصرفِ آن در دورانِ بارداری معمولاً ممنوع است. این دارو همچنین به مقدارِ قابلِتوجهی وارد شیرِ مادر میشود و میتواند در نوزادِ شیرخوار موجبِ استفراغ، اسهال یا بیقراری شود؛ برخی گزارشها نشان میدهند ممکن است حجمِ شیر را نیز کم کند. به همین دلیل، مصرفِ ارگوتامین در دورانِ شیردهی توصیه نمیشود، مگر آنکه پزشک با ارزیابیِ دقیقِ فایده و خطر تصمیمِ دیگری بگیرد.
نگهداری
قرصهایِ ارگوتامین را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید و از فریزر یا محیطهایِ بسیار گرم مانندِ داخلِ خودرو پرهیز کنید. این دارو را همیشه دور از دیدِ و دسترسِ کودکان نگه دارید، چون حتی مقدارِ کمی از آن میتواند برایِ کودکان خطرناک باشد. پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضایِ دارو را بررسی کنید و داروهایِ تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 1 mg / 100 mg |
| قرص | 2 mg / 100 mg / 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا در این دارو کافئین به ارگوتامین اضافه شده است؟
۰۲آیا این دارو برایِ پیشگیری از حملاتِ میگرن هم مصرف میشود؟
۰۳تفاوتِ این دارو با تریپتانهایِ جدیدترِ میگرن، مانندِ سوماتریپتان، چیست؟
۰۴اگر بیشتر از حدِ تعیینشده توسطِ پزشک از این دارو مصرف کنم چه اتفاقی میافتد؟
۰۵فرآوردههایِ حاویِ سیکلیزین همراهِ ارگوتامین چه فرقی دارند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۱ سازنده، در گروه N02CA72. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.