دیکلوفناک سدیم
دیکلوفناک سدیم ۳٪ ژلی ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAID) برای مصرف روی پوست است که بر خلاف ژلهای رقیقتر مشابه، برای درمان ضایعات پوستی و نه درد مفاصل ساخته شده است.
بیشتر برای درمان کراتوز اکتینیک، یعنی ضایعات خشن و پوستهدار ناشی از آفتابسوختگی طولانیمدت پوست، تجویز میشود.
این ژل با ژل معمول دیکلوفناک برای درد مفاصل و عضلات فرق دارد و نباید بهجای آن استفاده شود؛ دوره درمان نیز معمولاً طولانی است و نباید زودتر از نظر پزشک قطع شود.
اگر پس از مصرف واکنش پوستی شدید، تاول یا زخم دیدید، یا نشانههای آلرژی شدید مانند تورم صورت و تنگینفس داشتید، حتماً و فوراً با پزشک یا اورژانس تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
دیکلوفناک سدیم یک داروی ضدالتهاب غیراستروئیدی است که در این فرآورده بهصورت ژل موضعی ۳٪ و برای مصرف روی پوست تولید شده است. بر خلاف ژلهای رقیقتر همین دارو که برای دردهای مفصلی و عضلانی به کار میروند، این فرآورده غلیظتر بهطور اختصاصی برای درمان کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis) ساخته شده؛ ضایعاتی خشن، پوستهدار و کمی برجسته روی پوست که در اثر سالها قرارگرفتن در معرض نور آفتاب ایجاد میشوند. مکانیسم دقیق اثر آن روی این ضایعات بهطور کامل شناخته نشده، اما تصور میشود با مهار آنزیم سیکلواکسیژناز (COX) و کاهش موادی به نام پروستاگلاندین که در واکنش پوست به آسیب نور خورشید نقش دارند، مرتبط باشد. این دارو در پایهای حاوی اسید هیالورونیک فرموله شده که کمک میکند دارو مدت بیشتری روی پوست باقی بماند.
موارد مصرف
- درمان موضعی کراتوز اکتینیک (ضایعات خشن و پوستهدار پوستی ناشی از آسیب آفتاب)
- کاهش تعداد و اندازه این ضایعات، بهویژه وقتی چند ضایعه در یک ناحیه دیده میشود
- مصرف روی نواحی در معرض آفتاب مانند صورت، سر، گردن و پشت دستها
- گزینهای جایگزین یا مکمل روشهایی مانند سرمادرمانی (کرایوتراپی) برای این ضایعات
روش مصرف
این ژل باید فقط روی نواحی از پوست که پزشک مشخص کرده، معمولاً محل ضایعات کراتوز اکتینیک، و روی پوستی تمیز و خشک مالیده شود؛ لایهای نازک کافی است و نیازی به مالش شدید نیست. بر خلاف بسیاری از داروهای پوستی کوتاهمدت، دوره درمان با این دارو معمولاً چند هفته تا چند ماه طول میکشد و نتیجه کامل ممکن است تا مدتی پس از پایان درمان دیده شود؛ بنابراین حتی اگر ضایعه بهتر بهنظر برسد، درمان را زودتر از موعدی که پزشک تعیین کرده قطع نکنید. تعداد دفعات مصرف در روز و طول دقیق دوره درمان را پزشک یا داروساز بر اساس نسخه مشخص میکند. تا حد امکان از قرار گرفتن ناحیه تحت درمان در معرض نور مستقیم آفتاب خودداری کنید و از پوشاندن آن با پانسمان محکم و بسته، مگر با توصیه پزشک، بپرهیزید. پس از مالیدن دارو، در صورتی که محل مصرف دست نبوده، دستها را بشویید و از تماس دارو با چشم، دهان و سایر غشاهای مخاطی خودداری کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کراتوز اکتینیک
حداکثر مقدار مصرف ۸ گرم در روز است. بهبود کامل ممکن است تا ۳۰ روز پس از پایان درمان آشکار شود. از تماس ژل با چشمها و غشاهای مخاطی خودداری شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به دیکلوفناک، سایر ضدالتهابهای غیراستروئیدی یا آسپرین حساسیت دارید یا سابقه واکنش آلرژیک با این داروها دارید
- اگر سابقه آسم، زخم یا خونریزی گوارشی، بیماری کلیوی یا کبدی، یا اختلال انعقاد خون دارید
- اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید
- اگر همزمان داروی رقیقکننده خون، سایر ضدالتهابهای غیراستروئیدی، لیتیوم یا متوترکسات مصرف میکنید
- اگر پوست محل ضایعه زخم باز، عفونت یا آسیبدیدگی دارد
- اگر ناحیه تحت درمان در معرض نور مستقیم آفتاب قرار میگیرد یا از محصولات پوستی و ضدآفتاب دیگری روی همان ناحیه استفاده میکنید
عوارض احتمالی
- خارش، سوزش یا گزگز خفیف در محل مصرف
- قرمزی، خشکی یا پوستهپوستهشدن پوست در ناحیه درمان
- بثورات پوستی خفیف یا احساس کشیدگی پوست
- حساسیت بیشتر پوست به نور آفتاب در ناحیه مصرف
- بهنظر رسیدن ضخیمتر یا برجستهتر پوست پیش از بهبود ضایعه
- تورم صورت، لب یا زبان، تنگینفس یا کهیر گسترده که نشانه آلرژی شدید است؛ با اورژانس تماس بگیرید
- تاولزدن شدید، زخم یا التهاب گسترده در محل مصرف؛ به پزشک مراجعه کنید
- نشانههای عفونت مانند گرمی، چرک، تب یا افزایش قابلتوجه قرمزی؛ به پزشک مراجعه کنید
- درد شدید معده، سیاهشدن مدفوع یا استفراغ خونی؛ به پزشک مراجعه کنید
- کاهش غیرعادی حجم ادرار یا تورم دست و پا؛ به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
اگرچه دیکلوفناک در این فرآورده بهصورت موضعی روی پوست استفاده میشود و جذب آن به جریان خون معمولاً محدود است، در مصرف طولانیمدت یا روی سطح وسیعی از پوست ممکن است مقداری از دارو جذب بدن شود. مصرف همزمان با سایر ضدالتهابهای غیراستروئیدی (چه خوراکی و چه موضعی)، داروهای رقیقکننده خون مانند وارفارین، لیتیوم، متوترکسات یا برخی داروهای فشار خون و ادرارآور میتواند خطر عوارض را افزایش دهد یا اثر داروها را تغییر دهد. فهرست کامل داروها، مکملها و محصولات پوستی دیگری را که استفاده میکنید همیشه به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات کافی درباره بیخطر بودن کامل این دارو در بارداری در دست نیست و مصرف داروهای این خانواده، بهویژه در سهماهه سوم بارداری، معمولاً توصیه نمیشود، زیرا میتواند بر جنین و روند زایمان اثر بگذارد. از آنجا که درمان کراتوز اکتینیک معمولاً فوریت پزشکی ندارد، بسیاری از پزشکان ترجیح میدهند این درمان تا پس از پایان بارداری و شیردهی به تأخیر بیفتد. اگر باردار هستید، قصد بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از استفاده از این ژل حتماً با پزشک مشورت کنید.
نگهداری
این ژل را در دمای اتاق و بهدور از نور مستقیم آفتاب و رطوبت نگه دارید؛ در آن را همیشه محکم ببندید و از یخزدگی دارو خودداری کنید. آن را دور از دسترس و دید کودکان نگه دارید و پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید؛ داروی تاریخگذشته یا تغییر رنگ و بو داده را دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| ژل | 3 % |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا این ژل همان ژل دیکلوفناکی است که برای درد زانو و کمر استفاده میشود؟
۰۲چرا باید این ژل را اینقدر طولانیمدت استفاده کنم؟
۰۳آیا مصرف این ژل باعث حساسیت پوست به نور آفتاب میشود؟
۰۴اگر پوست محل مصرف قرمز و ملتهب شود، باید نگران باشم؟
۰۵آیا کراتوز اکتینیک درماننشده خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه D11AX18. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.