داروناویر
داروناویر دارویی از گروه مهارکنندههای پروتئاز است که با کند کردن رشد و تکثیر ویروس اچآیوی، از پیشرفت این عفونت در بدن جلوگیری میکند.
این دارو در درمان ترکیبی عفونت اچآیوی نوع ۱ در بزرگسالان و کودکان واجد شرایط بهکار میرود و همیشه همراه با یک داروی تقویتکننده و سایر داروهای ضد اچآیوی تجویز میشود.
داروناویر بهتنهایی اثر کافی ندارد و باید دقیقاً طبق برنامهٔ پزشک، همراه غذا و در کنار داروهای مکمل درمان مصرف شود. قطع خودسرانهٔ آن میتواند به مقاوم شدن ویروس در برابر درمان منجر شود.
اگر زردی، بثورات گستردهٔ پوستی یا نشانههای واکنش آلرژیک ظاهر شد، یا نوبتی از دارو فراموش یا قطع شد، حتماً با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
داروناویر از خانوادهٔ مهارکنندههای پروتئاز اچآیوی (HIV Protease Inhibitor) است؛ گروهی از داروهای ضدرتروویروسی که برای کنترل ویروس نقص ایمنی انسانی بهکار میروند. این دارو با مسدود کردن آنزیم پروتئاز ویروس، از تولید ذرات جدید و بالغ ویروس جلوگیری میکند و بار ویروسی را در خون کاهش میدهد. داروناویر همیشه در کنار دوز پایینی از یک داروی تقویتکننده، مانند ریتوناویر یا کوبیسیستات، و حداقل یکیدو داروی دیگر ضد اچآیوی مصرف میشود تا سطح خونی مؤثر و پایدار حفظ شود. هدف اصلی این درمان، سرکوب طولانیمدت ویروس و حفظ عملکرد سیستم ایمنی است، نه درمان قطعی عفونت.
موارد مصرف
- کنترل و سرکوب ویروس اچآیوی نوع ۱ در بزرگسالان مبتلا
- بخشی از رژیم درمانی ترکیبی ضدرتروویروسی، همراه با تقویتکننده و سایر داروهای ضد اچآیوی
- درمان کودکان و نوجوانان واجد شرایط، طبق صلاحدید متخصص عفونی
- درمان بیمارانی که پیشتر تحت درمان ضد اچآیوی بودهاند یا با احتمال مقاومت دارویی روبهرو هستند
روش مصرف
داروناویر باید همراه غذا مصرف شود، چون جذب آن با معدهٔ خالی بهطور چشمگیری کمتر است. این دارو معمولاً همراه با یک دوز تقویتکننده و در ساعات مشخص و ثابتی از شبانهروز مصرف میشود تا سطح خونی آن یکنواخت بماند؛ نظم در مصرف این دارو اهمیت زیادی دارد. تعداد قرص، فاصلهٔ زمانی و مدت درمان را فقط پزشک بر اساس نسخه مشخص میکند و نباید بدون مشورت تغییر کند. حتی اگر حال عمومی خوب باشد یا آزمایشها بهبود را نشان دهند، مصرف دارو نباید خودسرانه قطع یا کم شود، چون این کار میتواند به مقاوم شدن ویروس در برابر درمان بینجامد. در صورت فراموشی یک نوبت، بهتر است دربارهٔ نحوهٔ جبران آن از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
عفونت اچآیوی نوع ۱ در بزرگسالان بدون سابقهٔ درمان ضد رتروویروسی
داروناویر باید همیشه همراه ریتوناویر و سایر داروهای ضد رتروویروسی مصرف شود؛ قطع یا تغییر خودسرانه میتواند موجب شکست درمان و ایجاد مقاومت شود.
عفونت اچآیوی نوع ۱ در بزرگسالان با سابقهٔ درمان، بدون جهش مقاومت مرتبط با داروناویر و واجد شرایط رژیم هر ۲۴ ساعت
این رژیم معمولاً در صورت نبود جهش مقاومت، بار ویروسی کمتر از ۱۰۰٬۰۰۰ نسخه در میلیلیتر و شمارش سیدی۴ حداقل ۱۰۰ سلول در میکرولیتر انتخاب میشود.
عفونت اچآیوی نوع ۱ در بزرگسالان با مقاومت به داروناویر، سابقهٔ درمان گسترده، یا نامشخص بودن الگوی مقاومت
انتخاب این رژیم باید بر پایهٔ سابقهٔ درمان و آزمایش مقاومت انجام شود؛ در صورت نامشخص بودن مقاومت نیز معمولاً همین رژیم به کار میرود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به داروناویر یا داروهای گروه سولفونامید را حتماً بگویید.
- سابقهٔ بیماری کبدی، بهویژه هپاتیت بی یا سی همزمان، باید پیش از شروع درمان بررسی شود.
- دیابت یا قند خون بالا را اطلاع دهید، چون این دارو میتواند قند خون را تحت تأثیر قرار دهد.
- اگر هموفیلی یا هرگونه اختلال انعقادی خون دارید، حتماً به پزشک بگویید.
- فهرست کامل همهٔ داروها، مکملها و داروهای گیاهی مصرفیتان را به پزشک و داروساز بگویید، چون این دارو تداخلهای دارویی متعددی دارد.
- بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی را پیش از شروع یا ادامهٔ درمان با پزشک در میان بگذارید.
عوارض احتمالی
- اسهال
- حالت تهوع
- سردرد
- درد یا نفخ شکم
- خستگی
- بثورات خفیف پوستی
- بثورات گستردهٔ پوستی همراه با تب، تاول یا زخم دهان: نشانهٔ واکنش پوستی جدی است؛ در این حالت مصرف دارو را متوقف کنید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا خستگی شدید: میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد؛ در این صورت سریع به پزشک مراجعه کنید.
- تشنگی زیاد، ادرار مکرر یا خستگی غیرعادی: از نشانههای قند خون بالا است و باید به پزشک اطلاع داده شود.
- ورم صورت یا گلو، مشکل در تنفس یا سرگیجهٔ ناگهانی: نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، بهویژه در افراد مبتلا به هموفیلی: باید سریع به پزشک گزارش شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروناویر در کبد متابولیزه میشود و همین ویژگی باعث تداخلهای دارویی متعدد و گاه جدی میشود. مصرف همزمان آن با برخی داروها، مانند ریفامپین، برخی داروهای کاهشدهندهٔ چربی خون (بهویژه سیمواستاتین و لوواستاتین)، مشتقات ارگوت، برخی داروهای ضدتشنج، برخی آرامبخشها یا خوابآورهای خوراکی، و گیاه دارویی گلراعی، ممکن است اثر داروناویر را کم کند یا خطر عوارض جدی را بالا ببرد. الکل نیز میتواند فشار روی کبد را بیشتر کند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هرگونه تداخل احتمالی پیش از شروع درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در دوران بارداری، ادامه یا شروع درمان ضد اچآیوی، از جمله داروناویر، معمولاً زیر نظر متخصص عفونی و بر اساس توازن دقیق فایده و خطر برای مادر و جنین تصمیمگیری میشود، چون کنترل ویروس در این دوران اهمیت زیادی برای سلامت هر دو دارد. دربارهٔ شیردهی نیز باید حتماً با پزشک متخصص مشورت کرد، زیرا هم احتمال انتقال ویروس از طریق شیر و هم عبور دارو به شیر مادر باید در نظر گرفته شود. هیچ تصمیمی در این زمینه نباید بدون هماهنگی پزشک معالج گرفته شود.
نگهداری
داروناویر را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید، ترجیحاً در بستهٔ اصلی خود. ظرف دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا را بررسی کنید. داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبق راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در سطل زبالهٔ خانگی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 600 mg |
| قرص | 800 mg |
| قرص | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوان داروناویر را بهتنهایی مصرف کرد؟
۰۲چرا باید داروناویر را همراه غذا مصرف کرد؟
۰۳آیا داروناویر عفونت اچآیوی را کاملاً درمان میکند؟
۰۴اگر یک نوبت از داروناویر را فراموش کنم چه کار کنم؟
۰۵آیا داروناویر با داروهای دیگر تداخل دارد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۵ سازنده، در گروه J05AE10. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.