داکاربازین
داکاربازین یک داروی شیمیدرمانی از گروه آلکیلهکنندهها (Alkylating Agent) است که با آسیبرساندن به دیانای سلولهای سرطانی، از رشد و تقسیم آنها جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمان ملانومای بدخیم پیشرفته و لنفوم هوچکین، معمولاً همراه با چند داروی دیگر شیمیدرمانی، تجویز میشود.
داکاربازین فقط بهصورت تزریق وریدی و زیر نظر مستقیم تیم درمان سرطان تجویز میشود و میتواند تهوع نسبتاً شدید و کاهش سلولهای خونی ایجاد کند.
اگر پس از تزریق دچار تب، لرز، گلودرد، کبودی غیرعادی یا درد و تورم شدید در محل تزریق شدید، بیدرنگ به تیم درمان یا پزشک اطلاع دهید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
داکاربازین (Dacarbazine) که در ایران با نامهای تجاری گوناگونی از جمله دیکاربریکس، سلداز، داکارباز و دی تی آی نیز عرضه میشود، از خانواده داروهای آلکیلهکننده ضدسرطان است. این دارو ابتدا در کبد به شکل فعال تبدیل میشود و سپس با اتصال به دیانای سلولهای سرطانی، مانع تقسیم و رشد آنها میشود. چون این اثر روی برخی سلولهای سالم و در حال تقسیم سریع بدن، مانند سلولهای مغز استخوان و دستگاه گوارش، نیز رخ میدهد، عوارضی مثل افت سلولهای خونی و تهوع در پی مصرف آن شایع است. داکاربازین همیشه بهصورت تزریق وریدی، در محیط بیمارستانی و توسط تیم آنکولوژی تجویز میشود؛ هیچ شکل خوراکی یا خانگی ندارد.
موارد مصرف
- ملانومای بدخیم پیشرفته یا متاستاتیک (نوعی سرطان پوست)
- لنفوم هوچکین، معمولاً در ترکیب با چند داروی شیمیدرمانی دیگر
- برخی سارکومهای بافت نرم
- برخی سرطانهای کمترشایع دیگر، بر اساس تشخیص و صلاحدید پزشک آنکولوژیست
روش مصرف
داکاربازین را پزشک یا پرستار متخصص بهصورت تزریق آهسته وریدی یا سرم، در بیمارستان یا کلینیک شیمیدرمانی تجویز میکند و هرگز در خانه و توسط خود بیمار مصرف نمیشود. پیش از هر نوبت تزریق، معمولاً داروهای ضدتهوع تجویز میشود، زیرا داکاربازین میتواند تهوع و استفراغ نسبتاً شدیدی ایجاد کند. تعداد دورههای درمان، فاصله زمانی بین آنها و مقدار دقیق دارو را فقط پزشک متخصص، بر اساس نوع بیماری و پاسخ بدن هر فرد، تعیین میکند. حضور بهموقع در قرارهای درمانی و انجام آزمایشهای خونِ مقرر شده، برای اثربخشی و ایمنی درمان اهمیت زیادی دارد.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه حساسیت شناختهشده به داکاربازین یا سایر داروهای شیمیدرمانی
- بیماریهای کبدی یا کلیوی، یا سابقه مشکلات مغز استخوان و کمخونی
- هر نوع عفونت فعال یا بیماری که سیستم ایمنی بدن را ضعیف میکند
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، هم در خود فرد و هم در همسر
- مصرف هر داروی دیگر، از جمله داروهای گیاهی و مکملها
- دریافت اخیر واکسن یا برنامه برای دریافت واکسنهای زنده در آینده نزدیک
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ، که معمولاً چند ساعت پس از تزریق شروع میشود
- کاهش اشتها
- احساس خستگی و بیحالی عمومی
- طعم فلزی در دهان
- درد یا سوزش خفیف در محل تزریق
- ریزش خفیف و موقت مو
- تب، لرز یا گلودرد، چه در ساعات اول پس از تزریق و چه چند روز بعد از آن؛ میتواند نشانه افت گلبولهای سفید و عفونت یا واکنش شناختهشده خودِ دارو باشد و باید سریع با پزشک یا مرکز درمان تماس بگیرید.
- کبودی غیرعادی، خونریزی لثه یا وجود خون در ادرار یا مدفوع؛ نشانه احتمالی افت پلاکتهاست و باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
- زردی پوست یا سفیدی چشم، ادرار تیره یا درد شکم؛ ممکن است نشانه آسیب کبدی باشد و باید فوراً بررسی شود.
- درد شدید، تورم یا قرمزی گسترده در محل تزریق در حین یا پس از آن؛ میتواند نشانه نشت دارو از رگ باشد و باید همان لحظه به پرستار یا پزشک گفته شود.
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند تنگی نفس، تورم صورت و لبها یا کهیر گسترده؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرف همزمان داکاربازین با سایر داروهای شیمیدرمانی یا پرتودرمانی میتواند افت سلولهای خونی را تشدید کند. در دوران درمان با این دارو، تزریق واکسنهای زنده معمولاً توصیه نمیشود، چون سیستم ایمنی تضعیفشده ممکن است پاسخ مناسب ندهد. برخی داروهای ضدتشنج مانند فنیتوئین و فنوباربیتال میتوانند روی نحوه فعالشدن داکاربازین در کبد اثر بگذارند، و مصرف الکل نیز فشار بیشتری به کبد وارد میکند و میتواند تهوع را بدتر کند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها، مکملها و محصولات گیاهی مصرفیات را حتماً به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
داکاربازین در بارداری مجاز نیست، زیرا شواهد نشان میدهد این دارو میتواند به جنین آسیب برساند. زنان و مردانی که تحت درمان با این دارو هستند باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن، از روش مطمئن پیشگیری از بارداری استفاده کنند؛ پزشک جزئیات این مدت را مشخص میکند. شیردهی نیز در دوران مصرف این دارو توصیه نمیشود. هر تصمیمی درباره بارداری، شیردهی یا فرزندآوری در این دوره باید حتماً با مشورت مستقیم پزشک آنکولوژیست گرفته شود.
نگهداری
داکاربازین معمولاً در بیمارستان یا کلینیک نگهداری، آماده و تزریق میشود و بیمار نیازی به نگهداری آن در خانه ندارد. این دارو باید دور از نور مستقیم و در دمای مناسب نگهداری شود، و پیش از هر تزریق، کادر درمانی ظاهر دارو و تاریخ انقضای آن را بررسی میکند. اگر به هر دلیل بخشی از این دارو در اختیار خانواده قرار گرفت، باید دور از دسترس و دید کودکان و طبق راهنمایی داروخانه نگهداری شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 200 mg |
| تزریقی برای محلول | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۳ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا داکاربازین بهصورت قرص هم موجود است؟
۰۲چرا بعد از تزریق داکاربازین حالت تهوع شدیدی دارم؟
۰۳چرا باید هر بار قبل از تزریق آزمایش خون بدهم؟
۰۴آیا ریزش مو با داکاربازین حتمی است؟
۰۵چرا محل تزریق داکاربازین میسوزد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۳ برند از ۱۱ سازنده، در گروه L01AX04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.