سیکلوسرین
سیکلوسرین آنتیبیوتیکی ضدسل (آنتیمایکوباکتریال) است که رشدِ باکتریِ عاملِ سل را متوقف میکند و معمولاً برای مواردی بهکار میرود که سل به داروهای خطِ اول پاسخِ کافی نداده باشد.
این دارو برای درمانِ سلِ مقاوم به دارو، همیشه در ترکیب با چند داروی ضدسلِ دیگر و طبقِ برنامهای که پزشکِ متخصص تعیین میکند، مصرف میشود.
این دارو میتواند بر مغز و اعصاب اثر بگذارد و باعثِ سرگیجه، اضطراب، افسردگی یا حتی تشنج شود؛ هر تغییرِ رفتاری یا روانیِ ناگهانی باید سریع به پزشک اطلاع داده شود.
اگر سابقهٔ صرع، افسردگی، بیماریِ روانی یا نارساییِ کلیه دارید، یا در طولِ مصرف دچارِ تغییراتِ خلقی، لرزش یا اختلالِ تعادل شدید، حتماً با پزشک مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سیکلوسرین آنتیبیوتیکی از ردهٔ داروهای ضدسل (آنتیمایکوباکتریال) است که در درمانِ سلِ مقاوم به دارو بهکار میرود. این دارو با مختلکردنِ ساختِ دیوارهٔ سلولیِ باکتری، از رشد و تکثیرِ عاملِ بیماریِ سل جلوگیری میکند. سیکلوسرین هرگز بهتنهایی مصرف نمیشود، بلکه همیشه بخشی از یک رژیمِ چندداروییِ ضدسل است که پزشکِ متخصصِ ریه یا عفونی طراحی میکند. هدفِ اصلیِ درمان، ازبینبردنِ کاملِ باکتری و پیشگیری از مقاومترشدنِ آن است.
موارد مصرف
- درمانِ سلِ ریوی یا خارجریوی که به داروهای خطِ اول (مانندِ ایزونیازید و ریفامپین) پاسخِ کافی نداده است
- بخشی از رژیمِ چندداروییِ درمانِ سلِ مقاوم به چند دارو
- بخشی از رژیمِ درمانیِ سلِ فوقمقاوم، در موارد خاص و زیر نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص
روش مصرف
سیکلوسرین را طبقِ برنامهای که پزشک تعیین میکند و همزمان با سایر داروهای ضدسل مصرف کنید. مصرفِ آن همراه با غذا معمولاً به کاهشِ ناراحتیِ گوارشی کمک میکند، مگر آنکه پزشک یا داروساز دستورِ دیگری داده باشد. رعایتِ دقیقِ زمانبندی و کاملِبودنِ دورهٔ درمان اهمیتِ زیادی دارد، زیرا قطعِ زودهنگام یا نامنظمِ مصرف میتواند به مقاومترشدنِ باکتریِ سل بینجامد. حتی اگر حالِ عمومی بهتر شود، دارو را بدونِ هماهنگی با پزشک قطع یا کوتاه نکنید؛ مقدار و مدتِ دقیقِ مصرف را فقط پزشک تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سل ریوی یا خارجریوی که به داروهای خط اول پاسخ کافی نداده است
هرگز بهتنهایی مصرف نشود. بهدلیل خطر سمیت عصبی و روانپزشکی، بروز گیجی، تغییر رفتار، افسردگی شدید، روانپریشی یا تشنج نیازمند تماس فوری با پزشک است؛ با یا بدون غذا قابل مصرف است.
سل مقاوم به چند دارو
بهدلیل خطر سمیت عصبی و روانپزشکی، پایش دقیق ضروری است. در صورت بروز علائم عصبی یا روانی جدید، ادامه درمان باید فوراً با پزشک بازبینی شود.
سل فوقمقاوم
بهدلیل خطر قابلتوجه سمیت عصبی و روانپزشکی، این دارو باید با نظارت مستقیم متخصص مصرف شود و هرگز نباید بهتنهایی یا خودسرانه شروع، قطع یا افزایش یابد.
پیش از مصرف بدانید
- حساسیتِ شناختهشده به سیکلوسرین یا هر یک از اجزای دارو
- سابقهٔ صرع یا تشنج
- سابقهٔ افسردگی، اضطرابِ شدید یا سایر بیماریهای روانی
- بیماریِ کلیوی یا کاهشِ عملکردِ کلیه
- مصرفِ الکل یا سابقهٔ وابستگی به الکل
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، و فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفی
عوارض احتمالی
- سردرد
- سرگیجه یا اختلالِ تعادل
- خوابآلودگی یا برعکس، بیخوابی و کابوسِ شبانه
- تحریکپذیری و بیقراریِ خفیف
- خستگی
- تشنج، بهویژه در افرادِ دارای سابقهٔ صرع — در صورتِ بروز، فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- نشانههای افسردگیِ شدید یا افکارِ آسیب به خود — بلافاصله با پزشک تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید
- تغییراتِ روانیِ شدید مانندِ توهم، گیجیِ شدید یا رفتارِ پرخاشگرانه — نیازمندِ ارزیابیِ فوریِ پزشک است
- بیحسی، سوزش یا گزگزِ دست و پا، بهعنوانِ نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ عصبی — به پزشک اطلاع دهید
- نشانههای واکنشِ آلرژیکِ شدید مانندِ تورمِ صورت و گلو یا مشکل در تنفس — فوراً به اورژانس مراجعه کنید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ الکل با سیکلوسرین خطرِ تشنج را افزایش میدهد؛ بهتر است در طولِ درمان از الکل کاملاً پرهیز شود. مصرفِ همزمان با ایزونیازید یا اتیونآمید (از دیگر داروهای ضدسل) میتواند اثراتِ عصبی مانندِ سرگیجه و خوابآلودگی را تشدید کند. سیکلوسرین همچنین میتواند سطحِ خونیِ فنیتوئین (داروی ضدتشنج) را بالا ببرد و نیازمندِ پایشِ دقیقتر باشد. برخی پزشکان برای کاهشِ خطرِ عوارضِ عصبی، مکملِ ویتامینِ ب۶ را همزمان تجویز میکنند. فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیات را به پزشک و داروساز بگو تا تداخلهای احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعاتِ محدودی دربارهٔ مصرفِ سیکلوسرین در بارداری وجود دارد و این دارو از جفت عبور میکند؛ به همین دلیل مصرفِ آن در بارداری تنها در مواردی در نظر گرفته میشود که سلِ فعالِ درماننشده خطرِ بیشتری برای مادر و جنین داشته باشد، آنهم زیر نظرِ مستقیمِ پزشکِ متخصص. سیکلوسرین به میزانِ کمی در شیرِ مادر ترشح میشود؛ در دورانِ شیردهی، تصمیم دربارهٔ ادامهٔ شیردهی باید با پزشک گرفته شود تا نوزاد از نظرِ خوابآلودگی یا سایرِ نشانههای غیرعادی زیرِ نظر باشد.
نگهداری
سیکلوسرین را در دمای اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیمِ آفتاب نگهداری کنید. آن را در ظرفِ دربستهٔ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را طبقِ راهنماییِ داروخانه دفع کنید، نه در سطلِ زباله یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| کپسول | 250 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۶ برند از ۵ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سیکلوسرین را میتوان بهتنهایی برای درمانِ سل مصرف کرد؟
۰۲چرا گاهی همراهِ سیکلوسرین ویتامینِ ب۶ تجویز میشود؟
۰۳آیا مصرفِ الکل در دورانِ درمان با سیکلوسرین خطرناک است؟
۰۴اگر در طولِ مصرفِ سیکلوسرین دچارِ تغییراتِ خلقی یا افکارِ منفیِ شدید شدم، چه کنم؟
۰۵آیا در طولِ مصرفِ سیکلوسرین نیاز به آزمایش یا پایشِ خاصی هست؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۶ برند از ۵ سازنده، در گروه J04AB01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.