تتراکوزاکتاید
تتراکوزاکتاید یک شکل مصنوعی از هورمون محرک قشر فوقکلیه است. با تحریک غدد فوقکلیه، توان تولید کورتیزول و پاسخ آنها را برای ارزیابی پزشکی نشان میدهد.
کاربرد اصلی آن آزمون تحریک فوقکلیه برای بررسی کمکاری این غدد است. این فرآورده کوتاهاثر معمولاً برای تشخیص بهکار میرود، نه درمان طولانیمدت.
تزریق باید زیر نظر کادر درمانی انجام شود و نمونهگیری خون در زمان تعیینشده صورت گیرد. واکنش حساسیتی شدید ممکن است رخ دهد؛ بهخصوص اگر سابقه آسم یا آلرژی شدید دارید.
اگر بیماری قلبی، فشارخون بالا، عفونت فعال، بیماری کبد یا کلیه، بیماری شناختهشده فوقکلیه یا هر نوع آلرژی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده، سرگیجه شدید یا غش پس از تزریق نیازمند مراجعه فوری است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
تتراکوزاکتاید از داروهای هورمونی مشابه هورمونهای هیپوفیز است و از بخش فعال هورمون محرک قشر فوقکلیه ساخته شده است. این دارو به گیرندههای قشر غدد فوقکلیه متصل میشود و ساخت کورتیزول و تا حدی سایر هورمونهای این غدد را تحریک میکند. با مقایسه کورتیزول پیش و پس از تزریق، توان پاسخگویی فوقکلیه ارزیابی میشود. نتیجه آزمون باید همراه با علائم، بیماریها و آزمایشهای دیگر تفسیر شود.
موارد مصرف
- آزمون تحریک قشر فوقکلیه برای بررسی تولید کورتیزول
- کمک به تشخیص کمکاری اولیه غدد فوقکلیه
- کمک به بررسی کمکاری ثانویه یا ثالثیه ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
- ارزیابی کاهش پاسخ فوقکلیه پس از مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها
روش مصرف
این فرآورده بهصورت تزریق عضلانی یا وریدی و فقط توسط پزشک یا پرستار در مرکز درمانی داده میشود. معمولاً نمونه خون پیش از تزریق و نمونه بعدی در زمان مشخص گرفته میشود؛ زمانبندی نمونهگیری را تغییر ندهید و تا پایان پایش در مرکز درمانی بمانید. مقدار تزریق، روش دقیق اجرا و تفسیر نتیجه را پزشک و آزمایشگاه تعیین میکنند. برای این تزریق، همراهی با غذا مطرح نیست؛ اگر مرکز آزمایش درباره ناشتایی یا داروها دستور خاصی داد، همان را رعایت کنید. این آمپول را خودسرانه تکرار یا جایگزین داروهای کورتونی نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
آزمون تحریک قشر فوقکلیه برای بررسی تولید کورتیزول
نمونهٔ کورتیزول بلافاصله پیش از تزریق و دقیقاً ۳۰ دقیقه پس از آن گرفته میشود؛ این فرآورده برای آزمون تشخیصی تکدوز است.
کمک به تشخیص کمکاری اولیهٔ غدد فوقکلیه
نتیجهٔ آزمون باید همراه با کورتیزول پایه و سایر یافتههای بالینی تفسیر شود و بهتنهایی تشخیص قطعی نیست.
کمک به بررسی کمکاری ثانویه یا ثالثیهٔ غدد فوقکلیه ناشی از اختلال هیپوفیز یا هیپوتالاموس
زمان شروع اختلال میتواند بر پاسخ آزمون اثر بگذارد؛ تفسیر نتیجه باید توسط پزشک متخصص انجام شود.
ارزیابی کاهش پاسخ غدد فوقکلیه پس از مصرف طولانیمدت کورتیکواستروئیدها
مصرف کورتیکواستروئیدهای طولانیاثر میتواند نتیجه را تغییر دهد؛ قطع یا ادامهٔ آنها فقط طبق نظر پزشک انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقه حساسیت به تتراکوزاکتاید، هورمون محرک قشر فوقکلیه، داروهای تزریقی یا هر یک از اجزای فرآورده را اعلام کنید؛ آسم و آلرژیهای شدید خطر واکنش حساسیتی را بیشتر میکنند.
- بیماری قلبی جدی، فشارخون بالا، سابقه لخته خون، بیماری کلیه یا کبد را به پزشک بگویید.
- وجود عفونت فعال، زخم معده یا دوازدهه، بیماری روانی شدید، بیماری شناختهشده فوقکلیه یا سندرم کوشینگ را پیش از آزمون اطلاع دهید.
- اگر باردار هستید، احتمال بارداری وجود دارد یا به نوزاد شیر میدهید، پیش از تزریق اعلام کنید.
- مصرف کورتیکواستروئیدها، داروهای حاوی استروژن، قرصهای پیشگیری از بارداری، اسپیرونولاکتون، والپروات یا دیگر داروهای ضدتشنج را اطلاع دهید.
- در کودکان، سالمندان و افراد مبتلا به دیابت، اختلالات فشارخون یا بیماریهای شدید زمینهای، پایش پزشکی اهمیت بیشتری دارد.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا حساسیت محل تزریق
- تهوع، احساس ناخوشی یا ناراحتی معده
- سرگیجه یا سردرد
- گرگرفتگی یا تعریق
- تپش قلب یا تغییر گذرای فشارخون
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لبها، زبان یا گلو، خسخس، تنگی نفس، سرگیجه شدید یا غش: احتمال واکنش حساسیتی شدید وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد ناگهانی و شدید شکم یا کمر همراه با ضعف، رنگپریدگی، استفراغ یا غش: ممکن است نشانه خونریزی فوقکلیه باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- خون در استفراغ یا مدفوع، مدفوع سیاه یا خون در ادرار: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی یا تورم و درد یکطرفه ساق پا: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب شدید یا ضربان بسیار کند یا سریع همراه با ضعف، سرگیجه یا غش: فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مهمترین تداخل این دارو با داروهایی است که نتیجه آزمون کورتیزول را تغییر میدهند. کورتیکواستروئیدها، اسپیرونولاکتون و داروهای حاوی استروژن، از جمله برخی قرصهای پیشگیری از بارداری و درمان جایگزینی هورمونی، میتوانند پاسخ آزمون یا مقدار کورتیزول اندازهگیریشده را تغییر دهند. والپروات و برخی داروهای ضدتشنج نیز، بهویژه در کودکان، نیازمند توجه ویژهاند. بیماری شدید کبد، بیماری بحرانی، برخی بیماریهای کلیه و شرایطی که پروتئینهای حامل کورتیزول را تغییر میدهند نیز ممکن است تفسیر نتیجه را دشوار کنند. درباره غذا و الکل، دستور مرکز آزمایش را رعایت کنید و فهرست کامل داروها، فرآوردههای گیاهی و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اطلاعات درباره مصرف تتراکوزاکتاید در بارداری محدود است و خطر آن برای جنین بهطور کامل مشخص نشده است؛ در بارداری یا احتمال آن، فقط پس از ارزیابی ضرورت آزمون انجام شود. مشخص نیست چه مقدار از دارو وارد شیر مادر میشود؛ شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید تا درباره ادامه آن تصمیمگیری شود.
نگهداری
آمپول را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجه سانتیگراد، دور از نور و یخزدگی نگهداری کنید. آن را دور از دسترس کودکان قرار دهید و پیش از تزریق، تاریخ انقضا و شفاف و بیرنگ بودن محلول را بررسی کنید؛ آمپول آسیبدیده، کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات نباید مصرف شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۰ برند از ۱۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا تتراکوزاکتاید همان داروی کورتونی است؟
۰۲چرا پیش و پس از تزریق تتراکوزاکتاید خونگیری میشود؟
۰۳آیا کورتون یا قرص پیشگیری از بارداری نتیجه آزمون را تغییر میدهد؟
۰۴اگر آسم یا سابقه آلرژی داشته باشم، میتوانم تتراکوزاکتاید تزریق کنم؟
۰۵بعد از تزریق تتراکوزاکتاید میتوانم بلافاصله از مرکز درمانی خارج شوم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۰ برند از ۱۱ سازنده، در گروه H01AA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.