کولهکلسیفرول
کولهکلسیفرول شکل دارویی ویتامین د۳ و یک ویتامین محلول در چربی است. با افزایش جذب کلسیم و فسفات، به استحکام و تشکیل طبیعی استخوان کمک میکند.
بیشتر برای درمان کمبود شدید ویتامین د، بهویژه در اختلال جذب یا ناکافی بودن درمان خوراکی، استفاده میشود. در راشیتیسم و نرمی استخوان ناشی از کمبود ویتامین د نیز کاربرد دارد.
این آمپول پرقدرت است و تکرار آن یا مصرف همزمان فرآوردههای ویتامین د و کلسیم بدون برنامهٔ پزشک میتواند کلسیم خون را بیش از حد بالا ببرد و به کلیه یا قلب آسیب بزند.
پیش از تزریق، سنگ کلیه، بیماری یا نارسایی کلیه، بیماری قلبی، اختلال غدهٔ پاراتیروئید، سارکوئیدوز، بارداری یا شیردهی را اعلام کنید. مصرف دیگوکسین، داروهای ادرارآور تیازیدی یا داروهای ضدصرع نیز مهم است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کولهکلسیفرول، ویتامین د۳، در ردهٔ ویتامینها و فرآوردههای مربوط به گوارش و سوختوساز قرار دارد و این شکل بهصورت محلول تزریقی عضلانی عرضه میشود. پس از ورود به بدن، در کبد و سپس کلیه به شکلهای فعال تبدیل میشود. این شکلها جذب کلسیم و فسفات از روده و تنظیم آنها در استخوان و کلیه را افزایش میدهند. هدف اصلی این فرآورده، اصلاح یا پیشگیری از کمبود ویتامین د و پیامدهای استخوانی آن است.
موارد مصرف
- درمان کمبود شدید ویتامین د
- پیشگیری از کمبود ویتامین د در افراد منتخب، بهویژه وقتی درمان خوراکی مناسب نیست
- راشیتیسم ناشی از کمبود ویتامین د
- نرمی استخوان ناشی از کمبود ویتامین د
- کمبود ویتامین د در اختلال جذب ناشی از بیماریهای روده، کبد یا مجاری صفراوی
- کمک به اصلاح کمبود ویتامین د در برنامهٔ درمانی بیماریهایی مانند پوکی استخوان، نه بهعنوان درمان مستقل
روش مصرف
این فرآورده فقط برای تزریق عضلانی است و باید توسط پزشک یا پرستار تزریق شود؛ محتویات آمپول را ننوشید و بهصورت وریدی تزریق نکنید. زمان و تعداد نوبتها بر اساس نتیجهٔ آزمایش، شدت کمبود، بیماریهای همراه و پاسخ بدن تعیین میشود؛ ممکن است یک نوبت کافی باشد یا تکرار لازم شود، بنابراین فاصلهٔ تزریق را خودسرانه کموزیاد نکنید. چون اثر آن طولانی است، تا زمان مشخصشده برای ارزیابی، آمپول دیگری یا قرص و قطرهٔ ویتامین د و کلسیم اضافه نکنید. غذا روی تزریق عضلانی اثر قابلتوجهی ندارد و نیاز به همراهی با غذا نیست.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
درمان کمبود شدید ویتامین د
این فرآورده برای تزریق روزانه یا هفتگی نیست؛ پس از اصلاح کمبود، معمولاً درمان نگهدارنده با فرآوردهٔ کمدوزتر لازم است.
پیشگیری از کمبود ویتامین د در افراد منتخب، بهویژه در صورت نامناسب بودن درمان خوراکی
برای پیشگیری عمومی مناسب نیست و فقط در افراد منتخبِ ناتوان از مصرف خوراکی بهکار میرود.
راشیتیسم ناشی از کمبود ویتامین د
اصلاح همزمان دریافت کلسیم و پیگیری آزمایشهای کلسیم، فسفر و ترمیم استخوان لازم است؛ دوز کودکان سنمحور و تخصصی است.
نرمی استخوان ناشی از کمبود ویتامین د
درمان علت زمینهای و اصلاح کمبود کلسیم و فسفر نیز باید انجام شود.
کمبود ویتامین د در اختلال جذب ناشی از بیماریهای روده، کبد یا مجاری صفراوی
بهعلت تفاوت شدت سوءجذب، فاصلهٔ نوبتها ثابت نیست و پایش آزمایشگاهی ضروری است.
کمک به اصلاح کمبود ویتامین د در برنامهٔ درمانی پوکی استخوان
این تزریق درمان مستقل پوکی استخوان نیست و باید همراه درمان اختصاصی پوکی استخوان و برنامهٔ نگهدارنده انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به کولهکلسیفرول یا مواد تشکیلدهندهٔ آمپول حساسیت داشتهاید.
- اگر کلسیم خون یا ادرار بالا، افزایش قبلی سطح ویتامین د، رسوب کلسیم در بافتها یا سنگ کلیه دارید.
- اگر بیماری یا کاهش عملکرد کلیه، اختلال دفع کلسیم یا فسفات، بیماری قلبی یا عروقی دارید؛ در این شرایط پایش خون و ادرار اهمیت بیشتری دارد.
- اگر اختلال غدهٔ پاراتیروئید، سارکوئیدوز یا راشیتیسم مقاوم به ویتامین د دارید؛ این موارد میتوانند خطر افزایش کلسیم را بیشتر کنند.
- فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهخصوص ویتامین د، کلسیم، داروهای قلبی، ادرارآورهای تیازیدی، ضدصرع، کورتون و ضداسیدهای منیزیمدار را ارائه دهید.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی، و نیز سنین خیلی پایین یا سالمندی را اعلام کنید؛ ممکن است سطح ویتامین د، کلسیم، فسفات و عملکرد کلیه بررسی شود.
عوارض احتمالی
- درد یا حساسیت کوتاهمدت در محل تزریق
- قرمزی محدود در محل تزریق
- تورم یا سفتی خفیف در محل تزریق
- کهیر گسترده، خارش شدید، تورم لب، زبان یا صورت، تنگی نفس یا خسخس: احتمال واکنش آلرژیک شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تهوع یا استفراغ مکرر، یبوست شدید، بیاشتهایی، تشنگی شدید و ادرار زیاد، ضعف یا کاهش وزن: میتواند نشانهٔ افزایش کلسیم خون باشد؛ برای ارزیابی فوری کلسیم و کلیه مراجعه کنید و نوبت بعدی را بدون هماهنگی دریافت نکنید.
- درد شدید پهلو، خون در ادرار، کاهش واضح ادرار یا ورم بدن: میتواند به سنگ یا آسیب کلیه مربوط باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید و در صورت شدید بودن، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تپش قلب، ضربان نامنظم، سرگیجهٔ شدید، غش، گیجی یا تغییر سطح هوشیاری: احتمال اثر شدید افزایش کلسیم بر قلب یا مغز وجود دارد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- درد شدید و مداوم شکم یا پشت، بهویژه همراه با استفراغ: ممکن است عارضهای جدی باشد؛ فوراً به پزشک مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید. مصرف همزمان فرآوردههای دیگر ویتامین د یا کلسیم میتواند خطر افزایش کلسیم خون را بالا ببرد؛ این خطر با ادرارآورهای تیازیدی، بهویژه در بیماری کلیه یا کمکاری پاراتیروئید، بیشتر است. در مصرف دیگوکسین یا وراپامیل، افزایش کلسیم ممکن است ضربان قلب را نامنظم کند. برخی داروهای ضدصرع مانند فنیتوئین، کاربامازپین، فنوباربیتال و پریمیدون، و نیز ریفامپین، ایزونیازید و کورتونها ممکن است اثر ویتامین د را کاهش دهند؛ ضداسیدهای منیزیمدار در بیماران دیالیزی میتوانند منیزیم خون را بالا ببرند. چون این فرآورده عضلانی است، غذا و الکل معمولاً تداخل مستقیم مهمی با آن ندارند، اما نباید برای جبران کمبود، مکمل اضافی را خودسرانه اضافه کرد.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، ویتامین د برای اصلاح کمبود گاهی لازم میشود، اما این فرآوردهٔ پرقدرت فقط پس از بررسی کمبود و سود و زیان توسط پزشک استفاده شود؛ از تزریق خودسرانه یا تکرار آن پرهیز کنید. ویتامین د و متابولیتهایش وارد شیر میشوند، بنابراین در شیردهی مصرف داروییِ پرقدرت باید فردی تصمیمگیری شود و ممکن است پایش نوزاد از نظر افزایش کلسیم لازم باشد. بارداری، قصد بارداری یا شیردهی را پیش از تزریق اعلام کنید.
نگهداری
مطابق دستور روی جعبه، معمولاً در دمای اتاق و زیر ۲۵ یا ۳۰ درجهٔ سانتیگراد، داخل جعبه و دور از نور نگه دارید؛ از یخزدگی و گرمای زیاد محافظت کنید و آن را در یخچال نگذارید مگر روی بسته صراحتاً گفته باشد. آمپول بازشده یا محلول کدر و دارای ذرات را استفاده نکنید و باقیمانده را دور بریزید. دور از دسترس کودکان و پس از تاریخ انقضا مصرف نشود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا میتوانم آمپول کولهکلسیفرول را در خانه تزریق کنم یا محتویاتش را بنوشم؟
۰۲چرا بعد از تزریق، پزشک آزمایش کلسیم و کلیه میخواهد؟
۰۳آیا میتوانم همزمان قرص یا قطرهٔ ویتامین د و کلسیم هم مصرف کنم؟
۰۴درد محل تزریق طبیعی است؟
۰۵آیا این آمپول بهتنهایی پوکی استخوان را درمان میکند؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱ برند از ۱ سازنده، در گروه A11CC05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.