کولهکلسیفرول
کولهکلسیفرول شکلی از ویتامین دی۳ است؛ ویتامینی محلول در چربی که بدن برای جذب کلسیم و سلامت استخوانها به آن نیاز دارد. این فرآورده برای جبران کمبود ویتامین دی در بدن استفاده میشود.
بیشتر برای درمان و پیشگیری از کمبود ویتامین دی، تقویت استخوانها و کمک به پیشگیری از پوکی استخوان و نرمی استخوان بهکار میرود.
مصرف بیشازحد یا خودسرانهٔ این آمپول میتواند سطح کلسیم خون را بالا ببرد؛ مقدار و فاصلهٔ تزریق را فقط پزشک تعیین میکند.
اگر پیشینهٔ کلسیم بالای خون، سنگ کلیه یا بیماری کلیوی دارید، یا داروهایی مانند دیگوکسین و ادرارآورها مصرف میکنید، پیش از این تزریق حتماً با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
کولهکلسیفرول یکی از دو شکل اصلی ویتامین دی است و در بدن، ابتدا در کبد و سپس در کلیه، به شکل فعال خود تبدیل میشود؛ شکلی که به جذب کلسیم و فسفر از روده و حفظ سلامت استخوان و عضله کمک میکند. این دارو که با نام آشناتر «ویتامین دی۳» نیز شناخته میشود، در قالب آمپولی با دوز بالا عرضه میشود و بیشتر برای جبران سریعتر کمبود ویتامین دی بهکار میرود؛ بهویژه در کسانی که کمبود قابلتوجه دارند یا مصرف منظم روزانهٔ خوراکی برایشان دشوار است. بدن در حالت عادی بخش عمدهٔ نیازش را از نور خورشید تأمین میکند، اما در کمبودهای مشخصشده با آزمایش، پزشک ممکن است این شکل پُردوز را برای رساندن سریعتر سطح خون به حد طبیعی تجویز کند.
موارد مصرف
- درمان کمبود ویتامین دی که با آزمایش خون تأیید شده باشد
- پیشگیری و درمان نرمی استخوان (استئومالاسی) و راشیتیسم در کودکان
- کمک درمانی در پوکی استخوان، معمولاً همراه با مکمل کلسیم
- جبران کمبود ویتامین دی در اختلال جذب رودهای، مانند بیماریهای گوارشی یا پس از جراحی چاقی
- بازگرداندن سریعتر سطح ویتامین دی در کمبودهای شدید، بهصورت دوز یکبارهٔ پُرقدرت
روش مصرف
این آمپول را معمولاً پزشک یا کادر درمان بهصورت تزریق عضلانی تجویز میکند؛ در برخی موارد نیز ممکن است پزشک، بهجای تزریق، مصرف خوراکی محتوای آمپول را توصیه کند. راه مصرف، مقدار و فاصلهٔ تکرار آن را فقط پزشک، بر اساس نتیجهٔ آزمایش ویتامین دی، مشخص میکند و نباید بدون هماهنگی با او تغییر یا تکرار شود. اگر مصرف خوراکی توصیه شده باشد، خوردن آن همراه با یک وعدهٔ غذایی حاوی چربی میتواند به جذب بهترش کمک کند. پیش از افزودن هر مکمل دیگر کلسیم یا ویتامین دی، با پزشک یا داروساز خود مشورت کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
کمبود ویتامین دیِ تأییدشده با آزمایش
پس از اصلاح کمبود، دوز نگهدارندهٔ مناسب معمولاً با فرآوردهٔ خوراکی ادامه مییابد؛ این آمپول برای مصرف روزانه نیست.
نرمی استخوان ناشی از کمبود ویتامین دی در بزرگسالان و راشیتیسم در کودکان
در کودکان، درمان روزانهٔ خوراکی معمولاً ترجیح دارد؛ دوز تکباره فقط با نظر متخصص کودکان و همراه با کلسیم کافی و پایش پاسخ درمانی انجام شود.
کمکدرمانی در پوکی استخوان
ویتامین دی و کلسیم درمان اصلی پوکی استخوان نیستند؛ از دوزهای پُربار مکرر، بهویژه در سالمندان، پرهیز شود.
کمبود ویتامین دی در سوءجذب رودهای یا پس از جراحی چاقی
این روش زمانی مطرح است که جذب یا مصرف خوراکی کافی نباشد؛ کلسیم، فسفات، عملکرد کلیه و سطح ویتامین دی باید پایش شوند.
کمبود شدید ویتامین دی نیازمند اصلاح سریع
پس از دوز بارگیری، درمان نگهدارنده لازم است؛ تکرار دوز فقط پس از ارزیابی آزمایشگاهی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیش از این کلسیم خون بالا، سنگ کلیه یا بیماری کلیوی داشتهاید، به پزشک بگویید
- اگر سابقهٔ بیماریهای گرانولوماتوز مانند سارکوئیدوز یا سل دارید، به پزشک اطلاع دهید؛ زیرا خطر افزایش کلسیم خون در این بیماریها بیشتر است
- فهرست کامل داروها، مکملها و ویتامینهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید؛ بهویژه اگر کلسیم، دیگوکسین یا ادرارآور مصرف میکنید
- اگر باردار هستید، شیر میدهید یا قصد بارداری دارید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید
- هرگونه حساسیت دارویی یا واکنش آلرژیک قبلی را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید
- اگر بیماری کبدی یا کلیوی شناختهشده دارید، پزشک ممکن است پایش بیشتری برایتان لازم بداند
عوارض احتمالی
- درد خفیف یا قرمزی موضعی در محل تزریق
- سردرد خفیف
- تهوع خفیف یا ناراحتی گوارشی
- احساس خستگی گذرا
- نشانههای افزایش کلسیم خون مانند تهوع شدید، بیاشتهایی، تشنگی زیاد یا یبوست شدید: در صورت بروز، به پزشک اطلاع دهید
- ضعف عضلانی، گیجی یا کاهش هوشیاری میتوانند نشانهٔ بالا رفتن خطرناک کلسیم خون باشند؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- درد شدید پهلو یا کمر که میتواند نشانهٔ سنگ کلیه باشد؛ در این صورت به پزشک مراجعه کنید
- علائم واکنش آلرژیک شدید مانند ورم صورت و گلو، کهیر گسترده یا تنگی نفس؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید
- ضربان قلب نامنظم، بهویژه در مصرفکنندگان دیگوکسین؛ در این صورت به پزشک اطلاع دهید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
کولهکلسیفرول میتواند با چند دستهٔ دارویی تداخل داشته باشد. مصرف همزمان با ادرارآورهای تیازیدی خطر بالا رفتن بیشازحد کلسیم خون را افزایش میدهد و همراهی آن با دیگوکسین میتواند خطر آریتمی قلبی را بیشتر کند. کورتیکواستروئیدها ممکن است اثر این ویتامین را کم کنند و برخی داروهای ضدتشنج مانند فنیتوئین نیز سطح آن را در بدن کاهش میدهند. داروهایی مانند کلستیرامین، ارلیستات یا روغن معدنی جذب این ویتامین محلول در چربی را کم میکنند. مصرف همزمان با مکملهای دیگر کلسیم یا ویتامین دی نیز باید حتماً با اطلاع پزشک باشد تا خطر تجمع بیشازحد پیش نیاید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را همیشه به پزشک و داروسازتان بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
ویتامین دی برای سلامت استخوان مادر و رشد جنین در بارداری، و برای تأمین نیاز نوزاد در دوران شیردهی، اهمیت شناختهشدهای دارد و کمبود آن معمولاً باید اصلاح شود. با اینهمه، تزریق این نوع پُردوز باید فقط با تشخیص و زیر نظر مستقیم پزشک انجام شود، زیرا مصرف بیشازحد میتواند برای مادر یا جنین/نوزاد مناسب نباشد. در دوران بارداری یا شیردهی، این فرآورده را خودسرانه مصرف نکنید.
نگهداری
این آمپول را در دمای اتاق، دور از نور مستقیم آفتاب و گرمای زیاد نگه دارید، مگر آنکه برچسب بستهبندی دستور دیگری داده باشد. آن را دور از دسترس و دید کودکان قرار دهید و پیش از مصرف، تاریخ انقضایش را بررسی کنید. آمپول استفادهنشده یا تاریخگذشته را بر اساس راهنمایی داروخانه دور بریزید، نه در زبالهٔ خانگی معمولی یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۷ برند از ۸ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آمپول ویتامین دی را باید تزریق کرد یا خورد؟
۰۲هر چند وقت یکبار باید این آمپول تکرار شود؟
۰۳آیا مصرف این آمپول همراه با مکمل کلسیم مشکلی ایجاد میکند؟
۰۴چرا دوز این آمپول اینقدر بالاست؟
۰۵اگر بعد از تزریق حالت تهوع یا سردرد داشته باشم، جای نگرانی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۸ فرآوردهٔ ثبتشده، ۷ برند از ۸ سازنده، در گروه A11CC05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.