هیدروکسی کلروکین
هیدروکسی کلروکین دارویی از خانوادهٔ آمینوکینولینهاست که در ابتدا برای درمان مالاریا ساخته شد، اما امروزه بیشتر برای کنترل بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس و آرتریت روماتوئید به کار میرود.
پزشکان این دارو را عمدتاً برای لوپوس اریتماتوز سیستمیک و آرتریت روماتوئید تجویز میکنند و گاهی نیز برای پیشگیری یا درمان مالاریای حساس به آن استفاده میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این دارو، خطر آسیب به شبکیهٔ چشم در مصرف طولانیمدت است؛ به همین دلیل معاینهٔ منظم چشم در طول درمان ضروری است.
اگر تاری دید، دیدن لکههای سیاه، تپش نامنظم قلب یا ضعف شدید عضلانی رخ داد، بدون تأخیر با پزشک خود تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
هیدروکسی کلروکین دارویی از خانوادهٔ آمینوکینولینها (4-Aminoquinoline) است که دههها پیش برای پیشگیری و درمان مالاریا ساخته شد. این دارو با تعدیل فعالیت سیستم ایمنی و کاهش مواد التهابی بدن، اثر ضدالتهابی و تنظیمکنندهٔ ایمنی نیز دارد؛ به همین دلیل امروزه بیشترین کاربرد آن در بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس اریتماتوز سیستمیک و آرتریت روماتوئید است. اثر آن بر مفاصل و پوست معمولاً تدریجی است و ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد تا کاملاً نمایان شود. این دارو در ایران با نامهای تجاری گوناگونی از جمله «هیدروکسی کلروکین» و «روماتورست» و بهصورت قرص ۲۰۰ میلیگرمی عرضه میشود.
موارد مصرف
- لوپوس اریتماتوز سیستمیک
- لوپوس پوستی (دیسکوئید)
- آرتریت روماتوئید
- پیشگیری از مالاریا (سویههای حساس به دارو)
- درمان مالاریای حاد (سویههای حساس به دارو)
روش مصرف
این دارو معمولاً بهصورت قرص و همراه با غذا یا یک لیوان شیر مصرف میشود تا احتمال ناراحتی گوارشی کمتر شود؛ تعداد نوبتها و مدت دقیق درمان را پزشک بر اساس نوع بیماری شما مشخص میکند. در بیماریهای خودایمنی مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید، اثر کامل دارو تدریجی است و معمولاً چند هفته تا چند ماه زمان میبرد؛ پس حتی اگر در روزهای نخست بهبودی محسوسی احساس نکردید، مصرف منظم و طبق نسخهٔ پزشک را ادامه دهید. این دارو را بدون مشورت با پزشک و بهطور ناگهانی قطع نکنید، زیرا ممکن است علائم بیماری خودایمنی دوباره شعلهور شود. اگر نوبتی از دارو فراموش شد، طبق راهنمایی داروساز یا برگهٔ راهنمای داخل بسته عمل کنید و هرگز برای جبران، دو نوبت را یکجا مصرف نکنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
لوپوس اریتماتوز سیستمیک
همراه غذا یا شیر مصرف شود؛ درمان معمولاً طولانیمدت است و اثر کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
لوپوس پوستی (دیسکوئید)
همراه غذا یا شیر مصرف شود؛ درمان معمولاً طولانیمدت است و اثر کامل ممکن است چند هفته تا چند ماه طول بکشد.
آرتریت روماتوئید
همراه غذا یا شیر مصرف شود؛ اثر درمانی ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان ببرد.
پیشگیری از مالاریا در مناطق دارای سویههای حساس به دارو
هر هفته در روز ثابت و همراه غذا یا شیر مصرف شود؛ در مناطق دارای مالاریای مقاوم مناسب نیست.
درمان مالاریای حاد بدون عارضه ناشی از سویههای حساس به دارو
همراه غذا یا شیر مصرف شود؛ برای مالاریای شدید یا مقاوم به این دارو مناسب نیست و ارزیابی فوری پزشکی لازم است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه مشکل چشمی یا بیماری شبکیه (نیازمند معاینهٔ پایهٔ چشم پیش از شروع درمان طولانیمدت)
- کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفاتدهیدروژناز (G6PD) یا سابقهٔ کمخونی همولیتیک
- بیماری قلبی، اختلال ریتم قلب یا مصرف داروهای مؤثر بر ریتم قلب
- بیماری کبدی، دیابت یا پورفیری
- حساسیت شناختهشده به هیدروکسی کلروکین یا داروهای مشابه آن
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، و فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی
عوارض احتمالی
- تهوع یا ناراحتی خفیف معده
- اسهال یا دلدرد خفیف
- سردرد
- سرگیجه
- کاهش اشتها
- بثورات خفیف پوستی یا خارش
- تاری دید، دیدن لکههای سیاه یا هالهٔ نورانی دور نورها — میتواند نشانهٔ آسیب به شبکیهٔ چشم باشد؛ در صورت بروز، هر چه زودتر به چشمپزشک یا پزشک خود مراجعه کنید.
- تپش شدید قلب، ضربان نامنظم یا غشکردن — میتواند نشانهٔ اختلال در ریتم قلب باشد؛ در این حالت فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف پیشرونده یا درد غیرمعمول عضلانی — میتواند نشانهٔ آسیب به عضله باشد؛ در صورت بروز، سریعاً به پزشک اطلاع دهید.
- کبودی بیدلیل، خونریزی غیرعادی، رنگپریدگی شدید یا تب و عفونت مکرر — میتواند نشانهٔ افت سلولهای خونی باشد و نیازمند بررسی سریع پزشک است.
- بثورات گسترده همراه با تاول، پوستهپوستهشدن پوست یا زخم در دهان — نشانهٔ یک واکنش پوستی جدی است؛ در صورت مشاهده، فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تورم صورت، لبها یا زبان، و دشواری در تنفس یا بلع — نشانهٔ واکنش آلرژیک شدید است؛ در این حالت فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
هیدروکسی کلروکین میتواند با داروهای قلبی مانند دیگوکسین و داروهایی که فاصلهٔ کیوتیِ قلب را طولانی میکنند —مانند برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضدآریتمی— تداخل داشته باشد و خطر اختلال ریتم قلب را بیشتر کند. مصرف همزمان با انسولین یا قرصهای پایینآورندهٔ قند خون ممکن است افت قند خون را تشدید کند، و مصرف همزمان با متوترکسات یا سیکلوسپورین نیز نیازمند نظارت دقیقتر پزشک است. آنتیاسیدهای حاوی آلومینیوم یا منیزیم میتوانند جذب این دارو را کم کنند، پس بهتر است چند ساعت با آنها فاصله بگیرید. فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفیات را به پزشک و داروسازت بگو تا هرگونه تداخل احتمالی بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
شواهد بالینی گسترده و تجربهٔ سالهای متمادی نشان میدهد در بیماریهایی مانند لوپوس، بسیاری از متخصصان روماتولوژی ادامهٔ مصرف این دارو را در دوران بارداری —با نظارت دقیق پزشک— ایمنتر از قطع ناگهانی و شعلهورشدن بیماری میدانند؛ بااینحال تصمیم نهایی همیشه باید با پزشک متخصص و بر اساس شرایط فردی شما گرفته شود. این دارو در مقادیر کم وارد شیر مادر میشود، پس مصرف در دوران شیردهی را نیز حتماً با پزشک یا متخصص اطفال در میان بگذارید.
نگهداری
این دارو را در دمای اتاق، دور از رطوبت و نور مستقیم آفتاب نگهداری کنید و در ظرف آن را همیشه بسته نگه دارید؛ آن را دور از دید و دسترس کودکان قرار دهید. پیش از هر بار مصرف تاریخ انقضا را بررسی کنید و داروهای تاریخگذشته یا اضافی را از طریق داروخانه دور بریزید، نه در سطل زباله یا فاضلاب.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 200 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا هیدروکسی کلروکین برای درمان کووید-۱۹ مؤثر است؟
۰۲چرا باید هنگام مصرف این دارو معاینهٔ چشم انجام دهم؟
۰۳چند وقت طول میکشد تا اثر این دارو در لوپوس یا آرتریت روماتوئید مشخص شود؟
۰۴آیا مصرف این دارو در دوران بارداری خطرناک است؟
۰۵آیا این دارو هنوز برای مالاریا استفاده میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۹ سازنده، در گروه P01BA02. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.