سفپیم
سفپیم یک آنتیبیوتیک تزریقی از خانوادهٔ سفالوسپورینها و نسل چهارم است. با مختلکردن ساخت دیوارهٔ سلولی، باکتریهای حساس را از بین میبرد.
برای درمان عفونتهای جدی باکتریایی، ازجمله برخی عفونتهای ریه، مجاری ادراری، پوست و بافت نرم، خون و داخل شکم استفاده میشود. در تب همراه با کاهش گلبولهای سفید نیز ممکن است بهعنوان درمان تجربی تجویز شود.
سفپیم عمدتاً از کلیه دفع میشود؛ در نارسایی کلیه باید مقدار و فاصلهٔ تزریق متناسب با عملکرد کلیه تنظیم شود. تجمع دارو میتواند گیجی، توهم، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری ایجاد کند و اسهال شدید یا واکنش آلرژیک نیازمند رسیدگی فوری است.
اگر به سفالوسپورینها، پنیسیلینها یا داروهای مشابه حساسیت داشتهاید، بیماری کلیوی یا سابقهٔ اسهال شدید پس از آنتیبیوتیک دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. فهرست همهٔ داروها و مکملها، بهویژه داروهای مؤثر بر کلیه، را نیز ارائه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
سفپیم یک آنتیبیوتیک بتالاکتام و سفالوسپورین نسل چهارم است که با مهار ساخت دیوارهٔ سلولی باکتری، اثر کشنده بر باکتریهای حساس دارد. این دارو طیف نسبتاً گستردهای از باکتریهای گرممثبت و گرممنفی، ازجمله برخی گونههای سودوموناس، را پوشش میدهد. سفپیم برای عفونتهای باکتریایی جدی و گاهی بیمارستانی بهکار میرود و برای عفونتهای ویروسی مانند سرماخوردگی یا آنفلوآنزا مؤثر نیست. انتخاب آن باید بر پایهٔ تشخیص عفونت و وضعیت بیمار انجام شود.
موارد مصرف
- پنومونی متوسط تا شدید و برخی عفونتهای جدی دستگاه تنفسی تحتانی
- عفونتهای مجاری ادراری، ازجمله عفونت کلیه، بهویژه در موارد شدید یا پیچیده
- عفونتهای پوست و بافت نرم
- عفونت خون همراه با برخی عفونتهای ریوی یا ادراری
- عفونتهای پیچیدهٔ داخل شکم، معمولاً همراه داروی پوششدهندهٔ باکتریهای بیهوازی
- درمان تجربی تب در بیماران دچار نوتروپنی
روش مصرف
سفپیم فرآوردهای تزریقی است و آمادهسازی و تزریق آن باید طبق نسخه و توسط کادر درمان یا فرد آموزشدیده انجام شود. روش تزریق و برنامهٔ درمانی بر پایهٔ نوع و شدت عفونت، سن، وزن و بهویژه عملکرد کلیه تعیین میشود؛ مقدار یا فاصلهٔ تزریق را خودسرانه تغییر ندهید. چون دارو تزریقی است، زمان تزریق به غذا وابسته نیست. نوبتهای تعیینشده و مدت تجویزشده را کامل کنید و با بهترشدن علائم، درمان را زودتر قطع نکنید؛ این دارو برای سرماخوردگی و عفونتهای ویروسی کاربرد ندارد.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
پنومونی متوسط تا شدید و عفونتهای جدی دستگاه تنفسی تحتانی
حداکثر دوز هر نوبت در کودکان نباید از ۲ گرم بیشتر شود.
عفونتهای مجاری ادراری، از جمله پیلونفریت، بهویژه موارد شدید یا پیچیده
کشت ادرار و بررسی حساسیت میتواند برای انتخاب یا ادامهٔ درمان لازم باشد.
عفونتهای پوست و بافت نرم
مدت درمان بر اساس شدت عفونت و پاسخ بالینی تنظیم میشود.
عفونت خون همراه با عفونت ریوی یا ادراری
پس از آماده شدن نتیجهٔ کشت و بررسی حساسیت، ادامه یا تغییر درمان باید بازبینی شود.
عفونتهای پیچیدهٔ داخل شکم
معمولاً باید همراه مترونیدازول یا داروی مناسب برای پوشش باکتریهای بیهوازی تجویز شود؛ سفپیم بهتنهایی پوشش کافی برای بیهوازیها ندارد.
درمان تجربی تب در بیماران دچار نوتروپنی
این درمان باید با ارزیابی فوری، انجام کشتها و پایش بالینی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- اگر به سفپیم، سفالوسپورینها، پنیسیلینها یا دیگر آنتیبیوتیکهای بتالاکتام حساسیت داشتهاید، بهویژه واکنشهایی مانند تنگی نفس یا تورم، پیش از تزریق اطلاع دهید.
- بیماری کلیوی، دیالیز، کاهش ادرار یا تغییر اخیر در آزمایشهای کلیه را مطرح کنید؛ ممکن است تنظیم برنامهٔ درمانی لازم باشد.
- اگر سابقهٔ اسهال شدید یا التهاب روده پس از مصرف آنتیبیوتیک داشتهاید، پیش از شروع درمان بگویید.
- فهرست کامل داروها و مکملها، بهخصوص داروهای مؤثر بر کلیه و داروهای تزریقی همزمان، در اختیار پزشک و داروساز بگذارید.
- سابقهٔ تشنج، گیجی یا بیماری عصبی را گزارش کنید؛ در کودکان و سالمندان نیز سن، وزن و عملکرد کلیه در برنامهریزی درمان اهمیت دارد.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، پیش از شروع درمان اطلاع دهید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی یا التهاب محل تزریق
- اسهال یا شلشدن مدفوع
- تهوع یا استفراغ
- سردرد
- بثورات پوستی یا خارش
- تنگی نفس، خسخس، تورم صورت یا گلو، کهیر گسترده یا احساس غش: فوراً به کادر درمان اطلاع دهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید؛ اینها میتوانند نشانهٔ حساسیت شدید باشند.
- گیجی شدید، توهم، بیقراری غیرعادی، پرش عضلانی، تشنج یا کاهش سطح هوشیاری، بهویژه در نارسایی کلیه: تزریق بعدی را بدون ارزیابی پزشکی انجام ندهید و فوراً به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید، مکرر یا آبکی، بهخصوص همراه درد شکم، تب یا خون: داروی ضداسهال را خودسرانه مصرف نکنید و همان روز ارزیابی پزشکی بگیرید.
- تاولزدن یا کندهشدن پوست، زخم دهان، یا بثورات گسترده همراه تب: تزریق بعدی را بدون ارزیابی پزشکی انجام ندهید و فوراً مراجعه کنید.
- کاهش شدید ادرار، ورم پا یا صورت، یا ضعف غیرعادی: سریعاً به پزشک اطلاع دهید؛ ممکن است نشانهٔ اختلال مهم کلیه باشد.
- کبودی یا خونریزی غیرعادی، رنگپریدگی شدید یا ضعف غیرمعمول: برای بررسی سلولهای خون و انعقاد، سریعاً با پزشک تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
سفپیم تزریقی است؛ غذا جذب آن را تغییر نمیدهد و تداخل مستقیم شناختهشدهای با الکل ندارد. مصرف همزمان با برخی آنتیبیوتیکهای تزریقی مانند آمیکاسین، جنتامایسین یا توبرامایسین، یا ادرارآورهای قوی مانند فوروزماید، ممکن است به پایش نزدیکتر عملکرد کلیه و گاهی شنوایی نیاز داشته باشد. برخی روشهای غیرآنزیمی سنجش قند ادرار ممکن است نتیجهٔ کاذب بدهند، بنابراین مصرف سفپیم را به آزمایشگاه اعلام کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید؛ محلول تزریقی نیز نباید بدون نظر کادر درمان با داروهای دیگر مخلوط شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، دادهٔ مستقیم دربارهٔ سفپیم محدود است؛ اطلاعات موجود دربارهٔ سفالوسپورینها افزایش مشخصی در خطر ناهنجاریهای عمده نشان ندادهاند، اما تصمیمگیری باید بر اساس ضرورت درمان انجام شود. مقدار کمی از دارو وارد شیر میشود و شیردهی معمولاً بهطور خودکار نیاز به قطع ندارد؛ بااینحال اسهال یا برفک دهان نوزاد را زیر نظر بگیرید و هر نگرانی را با پزشک یا داروساز در میان بگذارید.
نگهداری
شرایط نگهداری سفپیم به شکل فرآورده بستگی دارد؛ دمای درجشده روی بستهٔ همان محصول را رعایت کنید و آن را از گرما، نور مستقیم و رطوبت دور نگه دارید. محلول آمادهشده معمولاً ماندگاری کوتاهتری دارد و باید طبق دستور فرآورده مصرف یا دور ریخته شود؛ محلول دارای ذرات، کدورت غیرعادی یا بستهٔ آسیبدیده استفاده نشود. دارو را دور از دسترس کودکان نگه دارید و تاریخ انقضا را پیش از مصرف بررسی کنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 1 g |
| تزریقی برای محلول | 500 mg |
| تزریقی برای محلول | 2 g |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا سفپیم برای سرماخوردگی یا آنفلوآنزا مفید است؟
۰۲چرا در زمان مصرف سفپیم عملکرد کلیه را بررسی میکنند؟
۰۳اگر بعد از تزریق سفپیم اسهال گرفتم، چه کار کنم؟
۰۴آیا میتوانم وقتی حالم بهتر شد تزریق سفپیم را قطع کنم؟
۰۵آیا حساسیت به پنیسیلین مانع دریافت سفپیم میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۹ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۹ سازنده، در گروه J01DE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.