برنتوکسیماب ودوتین
برنتوکسیماب ودوتین دارویی زیستی و هدفمند از گروه داروهای ضدسرطان است که تنها یاختههای دارای نشانگر CD30 را هدف میگیرد و فقط بهصورت تزریق وریدی و در مراکز تخصصی تجویز میشود.
این دارو بیشتر برای درمان لنفوم هوچکین و برخی لنفومهای سلول بزرگ آناپلاستیک بهکار میرود؛ گاهی پس از شکست درمانهای پیشین و گاهی از همان ابتدا در ترکیب با شیمیدرمانی تجویز میشود.
مهمترین نکتهٔ ایمنی این دارو، احتمال آسیب پیشرونده به اعصاب محیطی (بیحسی و گزگز دست و پا) و در موارد بسیار نادر، یک عفونت جدی مغزی است؛ هر علامت عصبی جدید باید سریع به پزشک گزارش شود.
در صورت بروز تب، نشانههای عفونت، واکنش حساسیتی حین تزریق، یا تشدید بیحسی و ضعف در دست و پا، باید بیدرنگ با پزشک یا تیم درمانی تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
برنتوکسیماب ودوتین که در ایران با نام تجاری آدستریس نیز شناخته میشود، داروی زیستی هدفمندی از دستهٔ داروهای ضدسرطان و مؤثر بر سیستم ایمنی است و در گروهی بهنام آنتیبادی-داروی ترکیبی (Antibody-Drug Conjugate) جای میگیرد. ساختار آن از یک پادتن اختصاصی علیه نشانگر CD30 (که روی سطح یاختههای برخی سرطانهای خون و لنفاوی دیده میشود) بههمراه مادهٔ ضدمیکروتوبولی به نام ودوتین تشکیل شده است. پس از تزریق، پادتن به یاختههای دارای CD30 میچسبد و وارد آنها میشود؛ سپس مادهٔ فعال درون یاخته آزاد میشود، از تقسیم آن جلوگیری میکند و در نهایت باعث مرگ یاختهٔ سرطانی میشود. به همین ترتیب، اثر این دارو نسبت به شیمیدرمانیهای سنتی هدفمندتر است، هرچند از عوارض کاملاً بینیاز نیست. این دارو معمولاً برای بزرگسالان و در موارد خاص برای کودکان بالای ۲ سال، تنها در بیمارستان یا مرکز تخصصی انکولوژی و زیر نظر مستقیم پزشک متخصص خون و سرطان، بهصورت تزریق وریدی (انفوزیون) تجویز میشود.
موارد مصرف
- لنفوم هوچکین کلاسیک عودکرده یا مقاوم، پس از پیوند سلولهای بنیادی یا حداقل ۲ دوره شیمیدرمانی پیشین
- درمان نگهدارنده پس از پیوند سلولهای بنیادی در لنفوم هوچکین با خطر بالای بازگشت بیماری
- لنفوم هوچکین کلاسیک پیشرفته (مرحلهٔ ۳ یا ۴)، بهعنوان خط اول درمان و در ترکیب با شیمیدرمانی
- لنفوم سلول بزرگ آناپلاستیک سیستمیک عودکرده، یا بهعنوان درمان اولیه در ترکیب با شیمیدرمانی
- برخی لنفومهای پوستی سلول تی دارای نشانگر CD30 (مانند لنفوم آناپلاستیک سلول بزرگ پوستی یا مایکوزیس فونگوئید) پس از شکست درمانهای پیشین
روش مصرف
این دارو بهشکل پودر لیوفیلیزهٔ استریل در ویال ۵۰ میلیگرمی عرضه میشود که پیش از هر نوبت، داروساز یا پرستار آموزشدیده آن را رقیق و آمادهٔ تزریق میکند؛ خود بیمار هرگز آن را در منزل تزریق نمیکند. این دارو تنها بهصورت انفوزیون وریدی آهسته و در بیمارستان یا کلینیک تخصصی انکولوژی تجویز میشود و پزشک متخصص، برنامه و تعداد جلسات درمان را بر اساس نوع بیماری و پاسخ بدن تعیین میکند. پیش از هر تزریق معمولاً علائم حیاتی و آزمایش خون بررسی میشود و گاهی برای پیشگیری از واکنشهای حساسیتی، پیشدارویی مانند ضدتب یا آنتیهیستامین تجویز میگردد. حضور بهموقع در هر نوبت درمانی طبق برنامهٔ پزشک اهمیت زیادی دارد؛ هرگونه تأخیر یا حذف خودسرانهٔ آن باید حتماً با تیم درمانی هماهنگ شود. در طول دورهٔ درمان نیز پیگیری منظم آزمایش خون و معاینهٔ عصبی، برای شناسایی زودهنگام عوارض احتمالی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- اگر پیشتر به برنتوکسیماب ودوتین یا هر یک از اجزای آن حساسیت داشتهاید، به پزشک اطلاع دهید.
- هرگونه بیحسی، گزگز یا ضعف قبلی در دست و پا را با پزشک در میان بگذارید، چون این دارو میتواند این وضعیت را تشدید کند.
- سابقهٔ بیماری ریوی یا مصرف پیشین بلئومایسین را حتماً به پزشک بگویید، زیرا ترکیب این دو دارو خطر آسیب ریوی را افزایش میدهد.
- بیماری کبدی یا کلیوی زمینهای را با پزشک در میان بگذارید، چون ممکن است نیاز به پایش بیشتر باشد.
- در صورت بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی، پیش از شروع درمان با پزشک مشورت کنید.
- فهرست کامل داروها، مکملها و گیاهان دارویی مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید.
عوارض احتمالی
- بیحسی، گزگز یا ضعف خفیف در دست و پا
- خستگی و احساس ضعف عمومی
- تهوع، کاهش اشتها یا تغییر در طعم غذا
- کاهش موقت گلبولهای سفید خون
- ریزش مو
- یبوست یا اسهال
- واکنش شدید آلرژیک یا حساسیتی حین یا پس از تزریق، مانند تنگی نفس، ورم صورت و گلو یا افت شدید فشار خون؛ در این حالت فوراً به تیم درمانی اطلاع دهید یا با اورژانس تماس بگیرید.
- تب، لرز یا نشانههای عفونت جدی بهدلیل افت شدید گلبولهای سفید خون؛ نیازمند مراجعهٔ فوری پزشکی است.
- بدترشدن پیشروندهٔ بیحسی، گزگز یا ضعف در دست و پا، یا مشکل در راهرفتن؛ باید هرچه زودتر به پزشک گزارش شود.
- علائم نادر اما جدی عصبی مانند سردرگمی ناگهانی، تغییر بینایی، ضعف یکطرفهٔ بدن یا اختلال در گفتار؛ نیازمند مراجعهٔ اورژانسی است.
- زردی پوست یا چشم، ادرار تیره یا درد شکم؛ میتواند نشانهٔ آسیب کبدی باشد و باید به پزشک اطلاع داده شود.
- بثورات پوستی گسترده، تاول یا پوستهپوستهشدن پوست؛ نشانهٔ یک واکنش پوستی نادر و جدی است و نیازمند بررسی سریع پزشکی است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برنتوکسیماب ودوتین میتواند با برخی داروهای دیگر تداخل داشته باشد. داروهایی که آنزیم کبدی CYP3A4 را مهار میکنند، مانند برخی داروهای ضدقارچ یا داروهای خاص ضدویروس HIV، میتوانند غلظت مادهٔ فعال این دارو را در بدن بالا ببرند و خطر عوارض را بیشتر کنند؛ در مقابل، داروهای محرک همین آنزیم مانند ریفامپین ممکن است اثر دارو را کم کنند. یکی از مهمترین نکات این است که مصرف همزمان این دارو با بلئومایسین ممنوع است، چون خطر آسیب جدی ریه را بهشدت افزایش میدهد. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بر اساس مطالعات موجود، برنتوکسیماب ودوتین میتواند برای جنین آسیبزا باشد و مصرف آن در دوران بارداری معمولاً توصیه نمیشود، مگر آنکه پزشک منافع درمان را برای مادر بیشتر از خطر احتمالی برای جنین بداند. زنان در سنین باروری باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روش پیشگیری مطمئن از بارداری استفاده کنند؛ این نکته دربارهٔ مردانی که همسر یا شریک جنسیشان در سنین باروری و قادر به بارداری است نیز اهمیت دارد (صرفنظر از اینکه بارداری در حال حاضر مدنظرشان باشد یا نه)، زیرا این دارو میتواند به اسپرم آسیب برساند، و بهتر است با پزشک مشورت شود. مشخص نیست این دارو وارد شیر مادر میشود یا نه، اما بهدلیل احتمال بروز عوارض جدی در نوزاد، شیردهی در طول درمان و مدتی پس از آن معمولاً توصیه نمیشود؛ تصمیم نهایی را پزشک با توجه به شرایط بیمار میگیرد.
نگهداری
این دارو را معمولاً بیمارستان یا داروخانهٔ مرکز درمانی نگهداری و بلافاصله پیش از تزریق آماده میکند، بنابراین بیمار بهندرت خودش نیاز به نگهداری آن در منزل دارد. در صورت نگهداری موقت، ویال باید در یخچال و دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد، دور از نور مستقیم و بدون یخزدگی نگهداری شود. این دارو باید همیشه دور از دسترس کودکان باشد و پیش از هر تزریق، تاریخ انقضا و ظاهر محلول را تیم درمانی بررسی میکند.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | 50 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۴ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا برنتوکسیماب ودوتین یک نوع شیمیدرمانی معمولی است؟
۰۲چرا باید مرتب آزمایش خون بدهم؟
۰۳اگر دستها یا پاهایم گزگز و بیحس شود، باید نگران باشم؟
۰۴آیا مصرف این دارو همراه با بلئومایسین مشکلی دارد؟
۰۵آیا در طول درمان با این دارو میتوانم واکسن بزنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۹۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۴ برند از ۹ سازنده، در گروه L01XC12. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.