بلئومایسین
بلئومایسین یک آنتیبیوتیکِ ضدسرطان از خانوادهٔ داروهای شیمیدرمانی است که با آسیبرساندن به مادهٔ ژنتیکیِ سلولهای سرطانی، مانعِ رشد و تقسیمِ آنها میشود.
این دارو بیشتر برای درمانِ برخی لنفومها (سرطانِ غددِ لنفاوی)، سرطانِ بیضه و برخی سرطانهای سلولِ سنگفرشی بهکار میرود و معمولاً همراهِ داروهای شیمیدرمانیِ دیگر تجویز میشود.
مهمترین نگرانی با این دارو، احتمالِ آسیبِ ریوی (التهاب و در موارد پیشرفته، سفتشدنِ بافتِ ریه) است که با افزایشِ مقدارِ کلیِ مصرفشده و در سنینِ بالاتر بیشتر میشود؛ به همین دلیل پزشک بهطورِ منظم عملکردِ ریه را بررسی میکند.
اگر پس از تزریق دچارِ تنگیِ نفس، سرفهٔ خشکِ پایدار، تبِ شدید یا نشانههای آلرژیِ حاد شدید، حتماً به تیمِ درمان اطلاع دهید یا فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
بلئومایسین آنتیبیوتیکی با خاصیتِ ضدسرطان است که از یک نوع باکتری بهدست میآید و در ردهٔ داروهای شیمیدرمانیِ سلولکش (سایتوتوکسیک) قرار میگیرد. این دارو با اتصال به مادهٔ ژنتیکیِ سلولها و ایجادِ شکستگی در رشتههای آن، از تقسیم و تکثیرِ سلولهای سرطانی جلوگیری میکند. برخلافِ بسیاری از داروهای شیمیدرمانیِ دیگر، سرکوبِ مغزِ استخوان با این دارو کمتر است و به همین دلیل اغلب در ترکیب با سایر داروهای ضدسرطان استفاده میشود. بلئومایسین همیشه بهصورتِ تزریقی و در محیطِ بیمارستان یا کلینیکِ تخصصیِ انکولوژی، توسطِ کادرِ درمان تجویز و تزریق میشود.
موارد مصرف
- لنفومِ هوچکین (در ترکیب با سایر داروهای شیمیدرمانی)
- لنفومِ غیرهوچکین
- سرطانِ بیضه (تومورهای بدخیمِ سلولِ زایا)
- برخی سرطانهای سلولِ سنگفرشیِ سر و گردن، پوست یا دهانهٔ رحم
- کنترلِ تجمعِ مایع در پردهٔ جنب ناشی از سرطان (پلورودزیس)
روش مصرف
بلئومایسین را پزشک یا کادرِ درمان، معمولاً بهصورتِ تزریقِ وریدی، عضلانی یا زیرِ جلدی و طبقِ برنامهٔ درمانیِ مشخصشده در هر دوره، تجویز و تزریق میکند؛ بنابراین نیازی به تنظیمِ دوز توسطِ خودِ بیمار نیست. پیش از هر نوبتِ تزریق معمولاً معاینه، آزمایشِ خون و گاهی بررسیِ عملکردِ ریه انجام میشود تا ادامهٔ درمان بیخطر باشد. حضورِ بهموقع در تمامِ نوبتهای درمانی و پیگیریِ آزمایشهای توصیهشده اهمیت دارد؛ هرگونه تأخیر، تغییر یا قطعِ برنامهٔ درمان باید تنها با نظرِ پزشکِ متخصص انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیتِ دارویی، بهویژه واکنشِ آلرژیک به بلئومایسین یا داروهای مشابه را به پزشک بگویید.
- سابقهٔ بیماریِ ریوی، مشکلاتِ تنفسی یا سیگارکشیدن را حتماً مطرح کنید، زیرا در تصمیمِ ادامهٔ درمان و پایشِ ریه اثر دارد.
- اختلالِ عملکردِ کلیه را اطلاع دهید، چون این دارو عمدتاً از راهِ کلیه دفع میشود و نارساییِ کلیوی خطرِ عوارض را بیشتر میکند.
- هرگونه بارداری، احتمالِ بارداری یا شیردهی را پیش از شروعِ درمان با پزشک در میان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و واکسنهای اخیر یا برنامهریزیشده را به تیمِ درمان اطلاع دهید.
- اگر پیشینه یا برنامهٔ جراحی و بیهوشی دارید، سابقهٔ مصرفِ بلئومایسین را به تیمِ بیهوشی بگویید.
عوارض احتمالی
- تب و لرزِ خفیف تا متوسط، بهویژه پس از نخستین نوبتهای تزریق
- حالتِ تهوعِ خفیف
- تیرهشدنِ رنگِ پوست یا سفتشدنِ برخی نواحیِ پوستی
- تغییر در شکل و رنگِ ناخنها و ریزشِ مو
- زخم یا التهابِ خفیفِ دهان
- تنگیِ نفس، سرفهٔ خشکِ پایدار یا کاهشِ تحملِ فعالیت — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ ریوی است؛ در صورتِ بروز فوراً به پزشک اطلاع دهید.
- تبِ بالا همراه با افتِ فشارِ خون، لرزِ شدید یا گیجیِ ناگهانی بلافاصله پس از تزریق — نشانِ واکنشِ حادِ دارویی است؛ در این حالت با اورژانس تماس بگیرید.
- تورمِ صورت و گلو، کهیرِ گسترده یا دشواریِ بلع و تنفس — نشانهٔ واکنشِ آلرژیکِ شدید است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- سردی، کبودی یا تغییرِ رنگِ انگشتانِ دست و پا در برابرِ سرما — میتواند نشانهٔ اختلالِ گردشِ خون باشد؛ به پزشک اطلاع دهید.
- با اینکه این دارو نسبت به بسیاری از داروهای شیمیدرمانی کمتر باعثِ افتِ گلبولهای سفید میشود، در صورتِ تبِ پایدار، کبودیِ غیرعادی یا خونریزی به پزشک اطلاع دهید تا آزمایشِ خون بررسی شود.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ اکسیژنِ غلیظ (برای نمونه در بیهوشیِ عمومی یا اعمالِ جراحی) پس از درمان با بلئومایسین میتواند خطرِ آسیبِ ریوی را افزایش دهد، بنابراین تیمِ بیهوشی باید از مصرفِ این دارو آگاه باشد. همزمانی با برخی داروهای ضدسرطانِ دیگر (بهویژه داروهای حاویِ پلاتین) یا پرتودرمانی میتواند عوارضِ ریوی و پوستی را تشدید کند و همیشه با نظارتِ دقیقِ تیمِ انکولوژی انجام میشود. مصرفِ واکسنهای زنده در دورانِ درمان معمولاً توصیه نمیشود. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
بلئومایسین میتواند برای جنین آسیبزا باشد، بهویژه در سهماههٔ نخستِ بارداری، و به همین دلیل معمولاً در دورانِ بارداری تجویز نمیشود؛ استفاده از روشِ مطمئنِ پیشگیری از بارداری در طولِ درمان و مدتی پس از آن، هم برای زنان و هم مردان، توصیه میشود. اطلاعاتِ کافی دربارهٔ ورودِ این دارو به شیرِ مادر در دست نیست و بهطورِ معمول شیردهی در دورانِ درمان توصیه نمیشود. هر تصمیمی دربارهٔ بارداری، شیردهی یا بارورسازی در این دوره باید تنها با نظرِ پزشکِ متخصص گرفته شود.
نگهداری
این دارو معمولاً در بیمارستان یا کلینیکِ تخصصی نگهداری و آمادهسازی میشود و بیمار بهندرت آن را در منزل نگه میدارد. پیش از تزریق، ویال باید دورِ از نورِ مستقیم و در دمای ذکرشده روی برچسبِ محصول نگهداری شود و پس از آمادهسازی، طبقِ دستورالعملِ کادرِ درمان و در بازهٔ زمانیِ مشخص مصرف گردد. در هر صورت، دارو باید همیشه دورِ از دسترسِ کودکان بماند و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا بررسی شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی برای محلول | — |
| تزریقی | — |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۸ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا بلئومایسین برخلافِ بسیاری از داروهای شیمیدرمانی باعثِ افتِ شدیدِ گلبولهای سفید نمیشود؟
۰۲چرا پزشک پیش و در طولِ درمان با بلئومایسین آزمایشِ عملکردِ ریه میگیرد؟
۰۳آیا بلئومایسین روی پوست و ناخنها اثر میگذارد؟
۰۴اگر پس از درمان با بلئومایسین قرار است تحتِ عملِ جراحی یا بیهوشی قرار بگیرم چه باید بکنم؟
۰۵آیا بلئومایسین مثلِ سایر داروهای شیمیدرمانی باعثِ تهوعِ شدید میشود؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۸ برند از ۱۴ سازنده، در گروه L01DC01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.