آرتیکائین/اپینفرین
آرتیکائین/اپینفرین یک بیحسکنندهٔ موضعی تزریقی برای دندانپزشکی است. آرتیکائین پیام درد را موقتاً در عصبهای ناحیهٔ درمان متوقف میکند و اپینفرین به ماندگاری بیحسی و کنترل خونریزی کمک میکند.
بیشتر برای بیحسی هنگام ترمیم، عصبکشی، کشیدن دندان و بعضی جراحیهای دهان و لثه استفاده میشود. این فرآورده برای مصرف خانگی یا تسکین عمومی درد نیست.
تزریق باید فقط توسط دندانپزشک انجام شود؛ تزریق ناخواسته داخل رگ یا مقدار بیش از نیاز میتواند عوارض شدید عصبی و قلبی ایجاد کند. تا برگشت کامل حس لب و زبان، از جویدن و نوشیدنی داغ پرهیز کنید.
اگر بیماری قلبی یا فشارخون، آسم یا حساسیت به سولفیت، بیماری شدید کبد یا کلیه، بارداری یا داروی روزانه دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. تنگی نفس، تغییر رنگ آبی یا خاکستری پوست، تشنج، درد قفسهٔ سینه یا تپش شدید و ماندگار نیازمند مراجعهٔ فوری است.
مواد مؤثره
این فرآورده ترکیبی است و از موادِ مؤثرهٔ زیر ساخته شده (برای دیدنِ هر ماده، روی آن بزنید):
معرفی دارو
آرتیکائین/اپینفرین ترکیبی از آرتیکائین، بیحسکنندهٔ موضعی از گروه بیحسکنندههای آمیدی، و اپینفرین، تنگکنندهٔ عروق، است. آرتیکائین با مهار موقت انتقال پیامهای عصبی، احساس درد را در ناحیهٔ درمان کم میکند؛ اپینفرین جذب آن به خون را آهستهتر کرده و به طولانی شدن بیحسی و کاهش خونریزی کمک میکند. این دارو برای بیحسی موضعی، نفوذی یا بلوک عصبی در اقدامات ساده و پیچیدهٔ دندانپزشکی به کار میرود و در دو فرآورده با مقدار متفاوت اپینفرین عرضه میشود.
موارد مصرف
- بیحسی موضعی هنگام ترمیم و پر کردن دندان
- بیحسی برای درمان ریشه یا عصبکشی
- بیحسی برای کشیدن دندان
- بیحسی در جراحیهای دهان، فک و لثه
- بیحسی در اقدامات دندانپزشکی که نیاز به کنترل خونریزی دارند
روش مصرف
این دارو باید بهصورت تزریق در بافت دهان یا در نزدیکی عصب و فقط توسط دندانپزشک یا متخصص درمان شود؛ خودتزریقی یا استفاده برای دردهای خارج از دندانپزشکی مناسب نیست. مقدار، محل تزریق و انتخاب فرآورده با اپینفرین کمتر یا بیشتر، طبق نوع کار، سن، وزن و وضعیت پزشکی بیمار تعیین میشود و نباید خودسرانه تکرار شود. پس از تزریق تا برگشت حس طبیعی لب، زبان و گونه چیزی نخورید و ننوشید؛ بهویژه از غذای داغ و جویدن پرهیز کنید تا سوختگی یا گازگرفتگی رخ ندهد. اگر سرگیجه یا تاری دید دارید، تا برطرف شدن آن رانندگی نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- اگر سابقهٔ حساسیت شدید به آرتیکائین، بیحسکنندههای موضعی آمیدی یا مواد سولفیتی دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید؛ فرآوردههای حاوی سولفیت در افراد حساس، بهویژه مبتلایان به آسم، میتوانند واکنش آلرژیک یا حملهٔ آسم ایجاد کنند.
- در صورت ابتلا به بیماری قلبی، نامنظمی ضربان، بلوک قلبی، فشارخون بالا، بیماری عروق، پرکاری تیروئید یا دیابت، وضعیت خود را به دندانپزشک بگویید؛ اپینفرین میتواند بر ضربان و فشارخون اثر بگذارد.
- سابقهٔ متهموگلوبینمی، کمبود آنزیم گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز، بیماری شدید ریوی یا قلبی، یا مصرف داروهای مستعدکنندهٔ این اختلال را اعلام کنید.
- اگر بیماری شدید کبد یا کلیه، ناتوانی جسمی یا سن بالا دارید، ممکن است به مقدار کمتر و پایش نزدیکتر نیاز داشته باشید.
- برای کودکان زیر چهار سال، ایمنی و اثربخشی این دارو تثبیت نشده است؛ در کودکان بزرگتر مقدار بر اساس سن، وزن و وضعیت جسمی تعیین میشود.
- بارداری، قصد بارداری یا شیردهی و نیز فهرست کامل داروها، مکملها و فرآوردههای گیاهی خود را اعلام کنید؛ بهویژه داروهای قلب و فشارخون، ضدافسردگی، ضدروانپریشی، سایر بیحسکنندهها و برخی آنتیبیوتیکها.
عوارض احتمالی
- درد، سوزش یا حساسیت در محل تزریق و ناحیهٔ درمان
- سردرد
- تورم خفیف صورت، لثه یا محل تزریق
- سرگیجه، خوابآلودگی یا احساس خستگی کوتاهمدت
- تهوع یا احساس تپش قلب و لرزش گذرا
- ادامهٔ بیحسی یا گزگز موقت لب، زبان و بافت دهان تا از بین رفتن اثر دارو
- تورم لب، زبان، صورت یا گلو، کهیر گسترده، خسخس یا دشواری تنفس، احساس خفگی، ضعف شدید یا غش میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، گیجی شدید، بیقراری غیرعادی، وزوز گوش، تاری دید، لرزش شدید، خوابآلودگی شدید، تپش شدید، درد قفسهٔ سینه یا مشکل تنفس پس از تزریق میتواند نشانهٔ ورود دارو به خون یا مسمومیت باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- رنگپریدگی یا آبی و خاکستری شدن لب و پوست، تنگی نفس، سردرد، ضربان تند، سرگیجه یا خستگی شدید که ممکن است با تأخیر شروع شود، احتمال متهموگلوبینمی را مطرح میکند؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- بیحسی یا گزگز لب، زبان یا صورت که پس از زمان معمول برطرف نمیشود، یا ضعف ماندگار این نواحی، باید سریع به دندانپزشک اطلاع داده شود؛ در صورت شدت یا بدتر شدن، مراجعهٔ فوری لازم است.
- دوبینی، افتادگی پلک، ناتوانی در حرکت چشم، یا درد شدید و تغییر رنگ یا زخم در محل تزریق نیازمند ارزیابی سریع دندانپزشک یا پزشک است.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
بهدلیل داشتن اپینفرین، مصرف همزمان با مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز، ضدافسردگیهای سهحلقهای و بتابلوکرهای غیرانتخابی میتواند فشارخون یا ضربان قلب را شدید و طولانی تغییر دهد؛ برخی داروهای ضدروانپریشی نیز اثر اپینفرین را کم یا معکوس میکنند. ترکیب آن با بیحسکنندههای موضعی دیگر یا داروهایی مانند بنزوکائین، پریلوکائین، داپسون، نیتروگلیسیرین، نیتروفورانتوئین و بعضی داروهای سولفونامیدی، خطر متهموگلوبینمی را بالا میبرد. تداخل غذایی مشخصی شناخته نشده است، اما تا برگشت حس دهان چیزی نخورید و ننوشید؛ اگر سرگیجه یا خوابآلودگی دارید الکل مصرف نکنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به دندانپزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
اگر باردارید یا قصد بارداری دارید، پیش از تزریق اطلاع دهید. دربارهٔ آرتیکائین/اپینفرین در بارداری دادهٔ انسانی کافی وجود ندارد؛ دندانپزشک در صورت نیاز، با سنجش فایده و خطر و انتخاب کمترین مقدار مؤثر تصمیم میگیرد. در شیردهی، پس از یک تزریق معمول دندانپزشکی مقدار کمی از آرتیکائین وارد شیر میشود و معمولاً برای نوزاد مشکلساز نیست؛ اگر تزریق مکرر است یا نوزاد نارس یا بیمار دارید، زمان ادامهٔ شیردهی را با پزشک یا داروساز هماهنگ کنید.
نگهداری
این دارو معمولاً در درمانگاه نگهداری میشود. در صورت نگهداری فرآورده، آن را در بستهبندی اصلی و طبق دمای درجشده روی بروشور همان برند، دور از نور و گرمای زیاد و دور از دسترس کودکان نگه دارید؛ از یخزدگی محافظت شود و تاریخ انقضا بررسی شود. محلول کدر، تغییررنگداده یا دارای ذرات، یا باقیماندهٔ فرآوردهٔ تکدوز، نباید برای تزریق استفاده شود.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 4 % / 0.01 mg / 1 mL |
| تزریقی | 4 % / 0.005 mg / 1 mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۱ برند از ۹ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا آرتیکائین/اپینفرین همان بیحسی دندان است؟
۰۲چرا بعد از تزریق قلبم تند میزند؟
۰۳بعد از بیحسی چه زمانی میتوانم غذا بخورم؟
۰۴دو غلظت اپینفرین در این دارو چه فرقی دارند؟
۰۵آیا در بارداری یا شیردهی میتوانم این بیحسی را دریافت کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۱ برند از ۹ سازنده، در گروه N01BB58. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.