آدرنالین
آدرنالین دارویی از دستهٔ محرکهای سمپاتیک (کاتکولآمینها) است که با تحریکِ گیرندههای آدرنرژیک، بهسرعت فشارِ خون را بالا میبرد، راههای هوایی را باز میکند و ضربانِ قلب را تقویت میکند.
این دارو بیشتر برایِ درمانِ فوریِ واکنشِ آلرژیکِ شدید (آنافیلاکسی) با تزریقِ خودکار به کار میرود؛ در بیمارستان نیز برایِ احیای قلبی و درمانِ برخی وضعیتهای شوکِ شدید استفاده میشود.
مهمترین نکته این است که تزریقِ آدرنالین در آنافیلاکسی هرگز نباید بهخاطرِ بهبودِ ظاهریِ علائم به تعویق بیفتد یا کنار گذاشته شود؛ پس از هر تزریق، فوراً به اورژانس مراجعه کنید، حتی اگر حالِ فرد بهتر شده باشد.
پیش از دریافتِ قلمِ تزریقِ خودکار، دربارهٔ بیماریهای قلبی، فشارِ خونِ بالا و داروهای مصرفیتان با پزشک مشورت کنید و نحوهٔ درستِ استفاده از قلم را از پزشک یا داروساز بیاموزید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آدرنالین کاتکولآمینی است که هم بهطورِ طبیعی از غدهٔ فوقکلیه ترشح میشود و هم بهصورتِ دارو در موقعیتهای اورژانسی تزریق میشود. این دارو با تحریکِ همزمانِ گیرندههای آلفا و بتا آدرنرژیک عمل میکند: عروقِ خونی را منقبض و فشارِ خون را بالا میبرد، قدرت و سرعتِ ضربانِ قلب را افزایش میدهد و همزمان راههای هواییِ ریه را گشاد میکند. به همین دلیل، مؤثرترین و سریعترین دارویِ موجود برایِ برگرداندنِ واکنشِ آلرژیکِ شدید (آنافیلاکسی) و یکی از داروهای اصلیِ احیای قلبیریوی است. شکلِ رایجِ آن برایِ مصرفِ بیماران، قلم یا آمپولِ تزریقیِ آماده است که تنها در موقعیتِ اورژانس به کار میرود.
موارد مصرف
- درمانِ فوریِ واکنشِ آلرژیکِ شدید (آنافیلاکسی) ناشی از نیشِ حشرات، غذا، دارو یا لاتکس
- یکی از داروهای اصلی در احیای قلبیریوی هنگامِ ایستِ قلبی
- درمانِ برخی از مواردِ شوکِ شدید در بخشهای ویژه و اورژانسِ بیمارستان
- کمک به بازکردنِ راهِ هوایی در حملهٔ شدید و تهدیدکنندهٔ آسم، در کنارِ سایرِ درمانها
روش مصرف
در آنافیلاکسی، آدرنالین باید در همانِ دقایقِ نخستینِ بروزِ علائم و بدونِ تأخیر تزریق شود؛ تزریق معمولاً در قسمتِ بیرونی و میانیِ رانِ پا انجام میشود و در صورتِ لزوم میتوان آن را حتی از رویِ لباس تزریق کرد. نحوهٔ دقیقِ کارکردن با قلمِ تزریقِ خودکار — نگهداشتنِ آن، لحظهٔ فشردن، مدتِ نگهداشتن در محل — باید پیش از هرگونه نیازِ واقعی، توسطِ پزشک یا داروساز آموزش داده شود تا در لحظهٔ اضطراری بدونِ خطا انجام شود. بلافاصله پس از هر تزریق، حتی اگر علائم بهتر شده باشند، فوراً به اورژانس مراجعه کنید، زیرا ممکن است علائم پس از مدتی دوباره بازگردد. نوع و قدرتِ قلمِ تزریقِ خودکار، و در محیطِ بیمارستانی مقدار و روشِ دقیقِ تزریق را نیز، فقط پزشک یا تیمِ درمان بر اساسِ شرایطِ فرد تعیین میکند.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
واکنش آلرژیک شدید (آنافیلاکسی)
تزریق در بخش خارجی ران انجام شود؛ تزریق در باسن، دست یا پا مناسب نیست و بیمار باید فوراً به اورژانس منتقل شود.
ایست قلبی هنگام احیای قلبیریوی
فقط در احیای پیشرفته و با پایش مداوم؛ محلول ۰٫۱ میلیگرم در هر میلیلیتر برای احیا بهکار میرود و نباید با محلول ۱ میلیگرم در هر میلیلیتر اشتباه شود.
افت فشار خون ناشی از شوک سپتیک
فقط در بیمارستان، پس از اصلاح کمبود حجم و بهصورت محلول رقیقشده از ورید بزرگ؛ پایش مداوم فشار خون، ریتم قلب و محل تزریق ضروری است.
حمله حاد شدید و تهدیدکننده حیات آسم
فقط در حمله تهدیدکننده حیات یا مقاوم به درمانهای استنشاقی و در کنار سایر درمانهای اورژانسی؛ پایش قلبی و تنفسی ضروری است.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به آدرنالین یا سایرِ اجزایِ فرآورده را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- بیماریِ قلبی، آریتمی، فشارِ خونِ بالا یا پرکاریِ تیروئید را حتماً با پزشک در میان بگذارید.
- سابقهٔ دیابت را نیز اطلاع دهید، بهویژه اگر داروهای پایینآورندهٔ قندِ خون مصرف میکنید.
- فهرستِ کاملِ داروها و مکملهای مصرفیتان — بهویژه بتابلوکرها و داروهای ضدافسردگی — را به پزشک یا داروساز نشان دهید.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از مصرف با پزشک مشورت کنید.
- سابقهٔ آنافیلاکسیِ قبلی و تجویزِ پیشینِ قلمِ تزریقِ خودکار را با پزشک در میان بگذارید تا برنامهٔ درمانیتان بهروز بماند.
عوارض احتمالی
- تپشِ قلب و افزایشِ ضربانِ قلب
- لرزشِ خفیفِ دستها
- اضطراب، بیقراری یا احساسِ ترسِ ناگهانی
- سردرد
- رنگپریدگی و تعریق
- حالتِ تهوع
- دردِ قفسهٔ سینه یا احساسِ فشارِ شدید در سینه — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضربانِ قلبِ بسیار سریع و نامنظم، یا احساسِ ضعفِ شدید تا حدِ غش — با اورژانس تماس بگیرید.
- سردردِ شدید و ناگهانی همراه با تاریِ دید یا افزایشِ شدیدِ فشارِ خون — با اورژانس تماس بگیرید.
- بازگشتِ علائمِ آلرژیک — تنگیِ نفس، تورمِ صورت یا گلو، کهیرِ گسترده — پس از تزریق، حتی اگر یکبار تزریق کرده باشید — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- محلِ تزریقی که بهشدت دردناک، سرد یا بیرنگ بماند — این نشانه را حتماً و بدونِ تأخیر به پزشک اطلاع دهید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
برخی داروها میتوانند اثرِ آدرنالین را تغییر دهند یا خطرِ عوارضِ قلبی را افزایش دهند. برایِ نمونه، بتابلوکرها ممکن است اثرِ آدرنالین را کم کنند یا برعکس باعثِ افزایشِ شدیدِ فشارِ خون و کاهشِ ضربانِ قلب شوند، و داروهای ضدافسردگیِ سهحلقهای یا مهارکنندههای مونوآمیناکسیداز میتوانند اثراتِ قلبیعروقیِ آن را تشدید کنند. مصرفِ همزمان با سایرِ محرکهای سمپاتیک، مانندِ برخی داروهای سرماخوردگی، نیز باید با احتیاط باشد؛ در افرادِ دیابتی، آدرنالین میتواند قندِ خون را بالا ببرد. با اینهمه، در آنافیلاکسیِ واقعی هرگز نباید بهخاطرِ نگرانی از تداخلِ دارویی، تزریقِ آدرنالین به تعویق بیفتد. به همین دلیل، فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا خطرِ تداخل بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
در بارداری، آدرنالین میتواند جریانِ خونِ رحم را اندکی کاهش دهد؛ اما در آنافیلاکسیِ واقعی که جانِ مادر را تهدید میکند، خطرِ ندادنِ دارو بسیار بیشتر از خطرِ احتمالیِ خودِ آدرنالین است و باید بدونِ درنگ تزریق شود. مقدارِ بسیار اندکی از آن ممکن است وارد شیرِ مادر شود، اما با توجه به مصرفِ اورژانسی و کوتاهمدتِ این دارو، معمولاً نگرانیِ خاصی برایِ شیردهی مطرح نیست. اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پیش از شروع یا ادامهٔ مصرف حتماً با پزشکِ خود مشورت کنید.
نگهداری
قلم یا آمپولِ آدرنالین را در دمایِ اتاق و دور از نورِ مستقیمِ آفتاب و گرمایِ زیاد نگهداری کنید و از قرار دادنِ آن در یخچال یا داشبوردِ خودرو خودداری کنید. محلولِ داخلِ قلم یا آمپول باید شفاف باشد؛ اگر کدر یا تیره شده باشد، دیگر قابلِ استفاده نیست. دارو را دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. اگر قلمِ تزریقِ خودکار را همراه دارید — در مدرسه، سفر یا محلِ کار — محلِ نگهداری و نحوهٔ استفاده از آن را به نزدیکانتان نیز نشان دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.1 mg / 1mL |
| تزریقی | 1 mg / 1mL |
| تزریقی | 0.3 mg / 0.3mL |
| تزریقی | 0.5 mg / 1mL |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۶ برند از ۲۳ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱اگر پس از تزریقِ آدرنالین، علائمِ آلرژی بهتر شد، باز هم باید به اورژانس مراجعه کنم؟
۰۲آیا تزریقِ اشتباهیِ آدرنالین، در شرایطی که آنافیلاکسیِ واقعی نبوده، خطرناک است؟
۰۳چه زمانی باید قلمِ تزریقِ خودکارِ آدرنالینم را تعویض کنم؟
۰۴چرا در آنافیلاکسی بهجایِ قرصِ ضدحساسیت باید آدرنالین تزریق شود؟
۰۵آیا میتوانم آدرنالین را در جایی غیر از رانِ پا تزریق کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۰ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۶ برند از ۲۳ سازنده، در گروه C01CA24. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.