نیتروفورانتوئین
نیتروفورانتوئین آنتیبیوتیکی اختصاصیِ عفونتهایِ مجاریِ ادراری است که با آسیبرساندن به ساختارهایِ گوناگونِ باکتری، از رشد و تکثیرِ آن جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمانِ عفونتِ حادِ مثانه (سیستیت) و گاهی برای پیشگیریِ طولانیمدت از عفونتهایِ ادراریِ مکرر تجویز میشود.
مهمترین نکته این است که این دارو فقط برای عفونتِ محدود به مثانه مؤثر است و در نارساییِ قابلِتوجهِ کلیه یا نزدیکِ زمانِ زایمان نباید مصرف شود.
اگر تبِ همراه با لرز و دردِ پهلو، تنگیِ نفس، زردیِ پوست و چشم یا بیحسیِ دست و پا پدید آمد، بیدرنگ با پزشک تماس بگیرید.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
نیتروفورانتوئین آنتیبیوتیکی از خانوادهٔ نیتروفورانها (Nitrofuran) است که بهطورِ اختصاصی برای عفونتهایِ مجاریِ ادراریِ تحتانی به کار میرود. این دارو پس از ورود به داخلِ باکتری، به موادی واکنشپذیر تبدیل میشود که به ساختارِ ژنتیکی، پروتئینها و دیگر اجزایِ حیاتیِ میکروب آسیب میزند؛ به همین دلیل مقاومتِ باکتریایی نسبت به آن بهکندی شکل میگیرد. نیتروفورانتوئین در خون بهسرعت پاکسازی میشود و عمدتاً در ادرار غلیظ میگردد، پس تنها برای عفونتِ محدود به مثانه مؤثر است، نه عفونتهایی که به کلیه یا خون رسیده باشند. کارآییِ آن به عملکردِ طبیعیِ کلیه وابسته است، به همین دلیل در نارساییِ قابلِتوجهِ کلیوی معمولاً تجویز نمیشود.
موارد مصرف
- درمانِ عفونتِ حادِ مثانه (سیستیتِ حاد) در بزرگسالان و کودکانِ بالایِ یک ماه
- پیشگیریِ طولانیمدت و کمدوز از عودِ عفونت در افرادِ مستعدِ عفونتهایِ ادراریِ مکرر
- پیشگیری از عفونتِ ادراری پیش یا پس از برخی اقداماتِ تشخیصی یا جراحیِ مجاریِ ادراری
روش مصرف
نیتروفورانتوئین را ترجیحاً همراه با غذا یا شیر مصرف کنید؛ این کار هم جذبِ دارو را بهتر میکند و هم احتمالِ ناراحتیِ معده را کم میکند. اگر از فرمِ سوسپانسیون استفاده میکنید، پیش از هر بار مصرف آن را خوب تکان دهید تا دارو بهطورِ یکنواخت پخش شود. دوره و تعدادِ دفعاتِ مصرف را دقیقاً طبقِ نسخهٔ پزشک رعایت کنید و حتی اگر پیش از پایانِ دوره احساسِ بهبودی کردید، مصرف را خودسرانه قطع نکنید، چون قطعِ زودهنگام میتواند به بازگشتِ عفونت یا مقاومتِ باکتریایی بینجامد. اگر یک نوبت از دارو فراموش شد، طبقِ راهنماییِ پزشک یا داروساز عمل کنید.
دوز و روش مصرف بر پایهٔ بیماری
سیستیت حاد (عفونت حاد مثانه)
همراه غذا یا شیر مصرف شود؛ برای عفونت کلیه مناسب نیست.
پیشگیری طولانیمدت از عود عفونت ادراری
مدت مصرف باید بهطور دورهای بازبینی شود؛ در مصرف طولانیمدت پایش عوارض ریوی و کبدی ضروری است.
پیشگیری از عفونت ادراری در برخی اقدامات تشخیصی یا جراحی مجاری ادراری
همراه غذا یا شیر مصرف شود و فقط برای اقدامات منتخب طبق نظر پزشک بهکار رود.
پیش از مصرف بدانید
- هرگونه سابقهٔ حساسیت به نیتروفورانتوئین یا سایرِ داروها را به پزشک یا داروساز اطلاع دهید.
- اگر کمبودِ آنزیمِ گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز (G6PD) در شما یا خانوادهتان شناختهشده است، پیش از مصرف به پزشک بگویید، زیرا این دارو میتواند در چنین افرادی کمخونیِ همولیتیک ایجاد کند.
- سابقهٔ بیماریِ کلیوی، کبدی یا ریوی را با پزشک در میان بگذارید، زیرا ممکن است این دارو برایتان مناسب نباشد.
- اگر باردار هستید، قصدِ بارداری دارید یا شیر میدهید، پزشک را در جریان بگذارید.
- فهرستِ کاملِ داروها، مکملها و گیاهانِ داروییِ مصرفیتان را به پزشک و داروساز نشان دهید.
- سابقهٔ بیحسی یا گزگزِ دست و پا، دیابت یا کمخونی را نیز با پزشک مطرح کنید.
عوارض احتمالی
- تهوع، دلِدرد یا کاهشِ اشتها
- سردرد
- تغییرِ رنگِ ادرار به زردِ پررنگ یا قهوهای (بیخطر و موقت)
- نفخ یا اسهالِ خفیف
- سرگیجه
- تنگیِ نفس، سرفهٔ خشک یا تبِ ناگهانی، بهویژه در مصرفِ طولانیمدت — نشانهٔ احتمالیِ واکنشِ ریوی به دارو — فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- زردیِ پوست یا سفیدیِ چشم، خستگیِ شدید یا دردِ شکم — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ کبدی — این علائم را حتماً و بدونِ تأخیر به پزشک اطلاع دهید.
- بیحسی، گزگز یا ضعف در دستها و پاها — نشانهٔ احتمالیِ آسیبِ عصبی — این تغییر را به پزشک اطلاع دهید.
- رنگپریدگی، ضعفِ شدید یا زردیِ ناگهانیِ پوست — نشانهٔ احتمالیِ کمخونیِ همولیتیک، بهویژه در افرادِ دارایِ کمبودِ آنزیمیِ یادشده — در این حالت به پزشک مراجعه کنید.
- کهیر، خارشِ شدید، تورمِ صورت و لب یا دشواریِ تنفس — نشانهٔ احتمالیِ واکنشِ آلرژیکِ شدید — با اورژانس تماس بگیرید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
مصرفِ همزمانِ برخی آنتیاسیدهای معده میتواند جذبِ نیتروفورانتوئین را کم کند. داروهایی مانندِ پروبنسید که برای نقرس یا کاهشِ اسیدِ اوریک به کار میروند، دفعِ کلیویِ این دارو را کاهش میدهند و از این راه هم غلظتِ آن را در خون بالا میبرند و هم اثرِ آن را در ادرار کم میکنند. مصرفِ همزمان با برخی آنتیبیوتیکهایِ دیگر نیز ممکن است اثرِ نیتروفورانتوئین را کاهش دهد. فهرستِ کاملِ داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا از هرگونه تداخلِ ناخواسته پیشگیری شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
مصرفِ نیتروفورانتوئین در سهماههٔ اول و دومِ بارداری گاهی برای درمانِ عفونتِ ادراری و زیرِ نظرِ پزشک در نظر گرفته میشود، اما نزدیکِ زمانِ زایمان و در حینِ زایمان توصیه نمیشود، زیرا میتواند خطرِ کمخونیِ همولیتیک را در نوزاد افزایش دهد. مقدارِ اندکی از این دارو نیز وارد شیرِ مادر میشود؛ برای نوزادانِ سالم و ترم معمولاً بیخطر تلقی میشود، اما در نوزادانِ زیرِ یک ماه یا دارایِ همان کمبودِ آنزیمی، احتیاطِ بیشتری لازم است. تصمیمِ نهایی دربارهٔ مصرف در بارداری و شیردهی را حتماً با پزشکِ خود در میان بگذارید.
نگهداری
نیتروفورانتوئین را در دمایِ اتاق و دور از رطوبت و نورِ مستقیم نگه دارید. آن را در بستهبندیِ اصلی و دور از دسترسِ کودکان قرار دهید و پیش از هر مصرف، تاریخِ انقضا را بررسی کنید. اگر از فرمِ سوسپانسیون استفاده میکنید، طبقِ توصیهٔ داروساز نگهداریاش کنید و داروی تاریخگذشته یا استفادهنشده را نیز طبقِ راهنماییِ داروخانه دور بریزید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| سوسپانسیون | 25 mg / 5mL |
| سوسپانسیون | 10 mg / 1mL |
| سوسپانسیون | 100 mg |
| قرص | 100 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۵ برند از ۱۷ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱چرا رنگِ ادرارم بعد از مصرفِ این دارو تیره شده است؟
۰۲چرا این دارو برای همهٔ عفونتهایِ ادراری تجویز نمیشود؟
۰۳آیا مصرفِ طولانیمدتِ این دارو برای پیشگیری خطری دارد؟
۰۴آیا این دارو برای افرادِ دارایِ کمبودِ آنزیمیِ گلوکز-۶-فسفات دهیدروژناز خطرناک است؟
۰۵آیا میتوانم این دارو را با معدهٔ خالی مصرف کنم؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۳۵ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۵ برند از ۱۷ سازنده، در گروه J01XE01. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.