آلپلیسیب
آلپلیسیب یک داروی ضدسرطان هدفمند و مهارکنندهٔ انتخابی زیرواحد آلفای آنزیم فسفاتیدیلاینوزیتول ۳-کیناز است. با مهار پیامهای رشد وابسته به این مسیر، به کنترل تومورهای دارای جهش پیآیکی۳سیای کمک میکند.
بیشتر همراه فولوسترانت برای سرطان پستان پیشرفته یا منتشرشده با گیرندهٔ هورمونی مثبت و اچایآر۲ منفی بهکار میرود؛ وجود جهش پیآیکی۳سیای باید با آزمایش تأیید شود. این کاربرد معمولاً پس از پیشرفت بیماری با درمان هورمونی مطرح میشود.
افزایش قند خون، گاهی شدید و همراه با کتواسیدوز، از مهمترین خطرهای آن است؛ قند خون باید پیش و در طول درمان پایش شود. اسهال شدید، تنگی نفس، تورم صورت یا بثورات تاولدار نیازمند اقدام فوریاند.
پیش از شروع، دیابت یا پیشدیابت، سابقهٔ حساسیت یا واکنش پوستی شدید، بیماری ریوی، مشکلات کلیه یا کبد، و همهٔ داروها و مکملها را مطرح کنید. بارداری، قصد بارداری، شیردهی یا بروز علائم هشدار هم باید سریع به تیم درمان اطلاع داده شود.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
آلپلیسیب یک داروی خوراکی ضدسرطان از گروه مهارکنندههای مسیر فسفاتیدیلاینوزیتول ۳-کیناز است و بهطور انتخابی بخش آلفای این مسیر را مهار میکند. این مسیر در رشد و بقای سلولهای سرطانی نقش دارد و در برخی تومورها بهدلیل جهش ژن پیآیکی۳سیای بیشفعال میشود. کاربرد اصلی آلپلیسیب، همراه فولوسترانت، در بزرگسالان مبتلا به سرطان پستان پیشرفته یا منتشرشده با گیرندهٔ هورمونی مثبت و گیرندهٔ انسانی رشد اپیدرمی نوع ۲ منفی، پس از پیشرفت بیماری با درمان هورمونی است. انتخاب بیمار به نتیجهٔ آزمایش جهش تومور وابسته است و «پیویکتو» یکی از نامهای تجاری آن در ایران است.
موارد مصرف
- سرطان پستان پیشرفتهٔ موضعی با گیرندهٔ هورمونی مثبت و اچایآر۲ منفی
- سرطان پستان متاستاتیک با گیرندهٔ هورمونی مثبت و اچایآر۲ منفی
- تومور پستان دارای جهش تأییدشدهٔ پیآیکی۳سیای
- درمان پس از پیشرفت بیماری حین یا پس از درمان هورمونی، همراه فولوسترانت
روش مصرف
آلپلیسیب را دقیقاً طبق نسخه، هر روز تقریباً در زمان ثابت و همراه غذا یا بلافاصله پس از غذا مصرف کنید؛ مصرف ناشتا جذب دارو را کم میکند. قرص را کامل با آب ببلعید و نجوید، خرد نکنید یا نصف نکنید و قرص شکسته یا آسیبدیده را مصرف نکنید. اگر نوبتی را فراموش کردید، آن را دوبرابر نکنید؛ اگر زمان زیادی گذشته است، نوبت بعدی را در زمان معمول مصرف کنید. پس از استفراغ، همان روز قرص اضافی نخورید. این دارو معمولاً همراه فولوسترانت است و مقدار، مدت درمان و هرگونه وقفه یا تغییر باید بر اساس نسخهٔ متخصص باشد؛ خودسرانه درمان را قطع نکنید.
پیش از مصرف بدانید
- نتیجهٔ آزمایش تومور برای جهش پیآیکی۳سیای؛ اگر چنین جهشی تأیید نشده باشد، اثر درمانی مورد انتظار نیست.
- دیابت، پیشدیابت، قند خون بالا، چاقی، سن بالا یا مصرف کورتون؛ قند ناشتا و میانگین سهماههٔ قند خون باید پیش از شروع بررسی و در طول درمان پایش شود.
- سابقهٔ حساسیت شدید به آلپلیسیب یا اجزای آن، یا سابقهٔ بثورات شدید، تاول، پوستهریزی یا زخم مخاط.
- سابقهٔ بیماری ریوی، سرفه یا تنگی نفس مداوم، اسهال طولانیمدت یا بیماری روده، و مشکلات کلیه یا کبد.
- فهرست همهٔ داروهای نسخهای و بدون نسخه، داروهای ضدتشنج، داروهای ضدعفونی، مکملها و فرآوردههای گیاهی را ارائه دهید.
- بارداری، قصد بارداری، احتمال بارداری یا شیردهی؛ دربارهٔ روش مطمئن پیشگیری از بارداری از تیم درمان راهنمایی بگیرید.
عوارض احتمالی
- افزایش قند خون که ممکن است در ابتدا بدون علامت باشد
- اسهال
- تهوع یا استفراغ
- بثورات پوستی و خارش
- خستگی و بیحالی
- کاهش اشتها، کاهش وزن یا التهاب و زخم دهان
- افزایش شدید قند یا کتواسیدوز: تشنگی و ادرار غیرعادی، خشکی دهان، کاهش وزن، تهوع یا استفراغ، درد شکم، ضعف شدید، گیجی یا تنفس غیرعادی. همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید؛ در گیجی، بیحالی شدید، استفراغ مداوم یا اختلال تنفس فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- حساسیت شدید: کهیر گسترده، تنگی نفس، خسخس، تورم لب، زبان یا صورت، سرخی شدید، تب یا سرگیجه. مصرف دارو را ادامه ندهید و فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- واکنش پوستی شدید: راش رو به گسترش، تب، علائم شبیه آنفلوآنزا، تاول، پوستهریزی یا زخم لب، دهان، چشم یا ناحیهٔ تناسلی. نوبت بعدی را تا ارزیابی پزشکی مصرف نکنید و فوراً با پزشک تماس بگیرید؛ در درگیری وسیع پوست یا مخاط به اورژانس مراجعه کنید.
- التهاب ریه: سرفهٔ جدید یا بدترشونده، تنگی نفس، درد قفسهٔ سینه، تب یا افت اکسیژن. همان روز ارزیابی پزشکی لازم است؛ اگر تنگی نفس شدید یا کبودی دارید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- اسهال شدید یا التهاب روده: اسهال مکرر یا مداوم، درد شکم، خون یا مخاط در مدفوع، سرگیجه، کم شدن ادرار یا ناتوانی در نوشیدن. مایعات کافی بنوشید و سریع به پزشک اطلاع دهید؛ در غش، بیحالی شدید یا نشانهٔ کمآبی شدید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
داروهایی که فعالیت برخی آنزیمهای تجزیهکنندهٔ دارو را زیاد میکنند میتوانند مقدار آلپلیسیب را پایین آورده و اثرش را کم کنند؛ نمونههای مهم آن بعضی داروهای ضدتشنج مانند کاربامازپین و فنیتوئین، ریفامپین و مکمل گیاهی علف چای هستند. برخی داروهای دیگر نیز ممکن است مقدار آلپلیسیب را بالا برده و عوارض را بیشتر کنند، بنابراین شروع یا قطع هیچ دارو، مکمل یا فرآوردهٔ گیاهی را خودسرانه انجام ندهید. الکل تداخل مستقیم شناختهشدهای ندارد، اما ممکن است تهوع، کمآبی ناشی از اسهال و بینظمی قند را بدتر کند؛ در چنین شرایطی از آن پرهیز کنید. فهرست کامل داروها و مکملهایتان را به پزشک و داروساز بگویید.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
آلپلیسیب میتواند به جنین آسیب بزند و در بارداری معمولاً نباید مصرف شود؛ بارداری یا احتمال آن را پیش از شروع و هر زمان در طول درمان فوراً اطلاع دهید. افراد دارای امکان بارداری باید در طول درمان و تا یک هفته پس از آخرین نوبت از پیشگیری مؤثر استفاده کنند؛ مردانی که شریک جنسیِ دارای امکان بارداری دارند نیز باید در همین بازه از کاندوم و پیشگیری مؤثر استفاده کنند. اثر آلپلیسیب بر کارایی روشهای هورمونی پیشگیری کاملاً مشخص نیست. دربارهٔ شیردهی اطلاعات کافی وجود ندارد و بهدلیل احتمال آسیب جدی به شیرخوار، در زمان درمان و تا یک هفته پس از آخرین نوبت شیردهی نکنید.
نگهداری
قرص را در بستهٔ اصلی، در دمای اتاق و دور از گرما، رطوبت و نور مستقیم نگه دارید و آن را در حمام یا ظرف دیگری نگذارید. دارو باید دور از دید و دسترس کودکان باشد؛ پیش از مصرف تاریخ انقضا و سالمبودن قرص را بررسی کنید و قرص شکسته، ترکخورده یا تاریخگذشته را مصرف نکنید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| قرص | 150 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۲ برند از ۱ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱پیویکتو و آلپلیسیب چه ارتباطی دارند و آیا دارو بهتنهایی مصرف میشود؟
۰۲چرا پیش از درمان آزمایش جهش پیآیکی۳سیای انجام میشود؟
۰۳آیا میتوان آلپلیسیب را ناشتا خورد؟
۰۴اگر هنگام مصرف آلپلیسیب قند خونم بالا رفت چه کار کنم؟
۰۵آیا هر بثورات پوستی هنگام مصرف آلپلیسیب خطرناک است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۲ فرآوردهٔ ثبتشده، ۲ برند از ۱ سازنده، در گروه L01E. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.