وینورلبین
وینورلبین دارویی ضدسرطان (شیمیدرمانی) از خانوادهٔ وینکاآلکالوئیدهاست که با متوقف کردن تقسیم سلولهای سرطانی، از رشد و گسترش تومور جلوگیری میکند.
این دارو بیشتر برای درمان سرطان ریهٔ غیرسلولکوچک در مراحل پیشرفته و برخی سرطانهای پیشرفتهٔ پستان به کار میرود، معمولاً همراه با داروهای دیگرِ شیمیدرمانی.
این دارو میتواند تعداد گلبولهای سفید خون را بهشدت کاهش دهد و خطر عفونت را بالا ببرد، به همین دلیل فقط زیر نظر مستقیم تیم انکولوژی و با آزمایشهای منظم خون تجویز میشود.
در صورت تب، لرز یا هر نشانهٔ عفونت، درد و سوزش غیرعادی در محل تزریق، یا بیحسی و ضعف تازه در دستوپا، باید بیدرنگ با پزشک یا تیم درمانی تماس گرفت.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
وینورلبین دارویی ضدسرطانِ نیمهمصنوعی از خانوادهٔ وینکاآلکالوئیدهاست که ریشه در ترکیبات گیاه پروانش دارد. این دارو با اتصال به پروتئین توبولین در سلولهای سرطانی، از شکلگیریِ اسکلت لازم برای تقسیم سلولی جلوگیری میکند و مانع تکثیر سلولهای بدخیم میشود. وینورلبین معمولاً بهصورت تزریق وریدی در بیمارستان یا کلینیک انکولوژی تجویز میشود، هرچند در برخی موارد فرم کپسولیِ خوراکی نیز در دسترس است. در هر دو حالت، این دارو بخشی از یک برنامهٔ درمانیِ تخصصی و تحت نظارت دقیق پزشک است، نه دارویی برای مصرف خودسرانه.
موارد مصرف
- سرطان ریهٔ غیرسلولکوچک در مراحل پیشرفته یا متاستاتیک
- سرطان پیشرفته یا متاستاتیک پستان در بیماران منتخب
- درمان ترکیبی همراه با سایر داروهای شیمیدرمانی برای افزایش اثربخشی
- ادامهٔ درمان در خطهای بعدی، در صورت عدم پاسخ به درمانهای اولیه، طبق تشخیص انکولوژیست
روش مصرف
وینورلبین در بیشتر موارد بهصورت تزریق وریدی توسط پرستار یا پزشکِ آموزشدیده در محیط بیمارستانی یا کلینیک انکولوژی تجویز میشود و بیمار آن را در خانه مصرف نمیکند؛ اگر فرم خوراکیِ کپسولی تجویز شده باشد، باید دقیقاً طبق دستور پزشک و در زمانهای مشخصشده مصرف شود. پیش از هر نوبت درمان، آزمایش خون برای بررسی تعداد گلبولهای سفید و عملکرد کبد انجام میشود و پزشک بر اساس نتیجه، ادامه یا تنظیم درمان را تصمیم میگیرد. هرگز نباید نوبت درمان را خودسرانه بهتعویق انداخت یا قطع کرد؛ هر تغییری در برنامهٔ درمان باید فقط با نظر تیم انکولوژی انجام شود.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت به وینورلبین یا سایر وینکاآلکالوئیدها
- هرگونه مشکل کبدی یا نتیجهٔ غیرعادیِ آزمایشهای کبد
- عفونت فعال، تب، یا سابقهٔ کاهش گلبولهای سفید خون
- بارداری، شیردهی یا برنامهریزی برای بارداری، چه در زن و چه در مرد
- مصرف هر داروی دیگر، مکمل یا گیاه دارویی، بهویژه داروهای اثرگذار بر کبد یا خون
- برنامهٔ واکسیناسیون اخیر یا پیشرو، بهویژه واکسنهای زنده
عوارض احتمالی
- تهوع و استفراغ خفیف تا متوسط
- یبوست
- ریزش موی خفیف تا متوسط
- خستگی و ضعف عمومی
- درد خفیف فک یا درد در محل تزریق
- بیاشتهایی
- تب، لرز یا هر نشانهٔ عفونت که میتواند نشانهٔ کاهش خطرناک گلبولهای سفید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید یا با تیم درمانی تماس بگیرید
- درد شدید، سوزش، تورم یا قرمزیِ گسترده در محل تزریق که میتواند نشانهٔ نشت دارو از رگ باشد؛ بلافاصله به پرستار یا پزشک اطلاع دهید
- بیحسی، سوزنسوزنشدن یا ضعف تازه در دستوپا؛ موضوع را در اولین فرصت با پزشک در میان بگذارید
- تنگی نفس ناگهانی یا خسخس سینه؛ با اورژانس تماس بگیرید
- زردیِ پوست یا چشم و ادرار تیره که میتواند نشانهٔ مشکل کبدی باشد؛ به پزشک اطلاع دهید
- یبوست شدید یا درد شکمیِ فزاینده؛ با پزشک تماس بگیرید
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
وینورلبین میتواند با داروهای دیگر تداخل داشته باشد؛ مصرف همزمان با سایر داروهای سرکوبکنندهٔ مغز استخوان یا پرتودرمانی، خطر کاهش شدید گلبولهای سفید را بیشتر میکند. برخی داروهای ضدقارچ، برخی آنتیبیوتیکها و داروهای اثرگذار بر آنزیمهای کبدی میتوانند سطح خونیِ وینورلبین و اثر یا عوارض آن را تغییر دهند. ترکیب آن با داروی میتومایسین-سی نیز با خطر مشکلات تنفسی همراه بوده است، و واکسنهای زنده در طول درمان معمولاً توصیه نمیشوند. به همین دلیل، فهرست کامل داروها و مکملهایت را به پزشک و داروساز بگو تا هر تداخل احتمالی پیش از شروع درمان بررسی شود.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
وینورلبین میتواند به جنین آسیب برساند و مصرف آن در بارداری توصیه نمیشود؛ زنانی که امکان بارداری دارند باید در طول درمان و مدتی پس از پایان آن از یک روش پیشگیریِ مطمئن استفاده کنند. مردانی که این دارو را دریافت میکنند نیز بهتر است دربارهٔ پیشگیری از بارداریِ همسر با پزشک مشورت کنند. اطلاعات کافی دربارهٔ ورود این دارو به شیر مادر در دست نیست، اما به دلیل ماهیت سمّیِ آن، شیردهی در طول درمان معمولاً توصیه نمیشود؛ تصمیم نهایی باید با نظر پزشک گرفته شود.
نگهداری
چون وینورلبین معمولاً در بیمارستان یا مرکز درمانی نگهداری و تزریق میشود، بیمار بهندرت مسئول نگهداریِ آن است. اگر فرم خوراکیِ کپسولی در اختیار بیمار قرار گیرد، باید طبق دمای ذکرشده روی بستهبندی (معمولاً دمای یخچال)، دور از نور و رطوبت و همیشه دور از دسترس کودکان نگهداری شود و پیش از هر مصرف، تاریخ انقضا بررسی گردد. این دارو هرگز نباید خودسرانه دور ریخته شود؛ برای دفع ایمن، از داروساز راهنمایی بگیرید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی غلیظ | 10 mg / 1mL |
| کپسول نرم | 10 mg / 1mL |
| کپسول نرم | 20 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۴ برند از ۱۴ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱آیا وینورلبین باعث ریزش کامل مو میشود؟
۰۲چرا باید پیش از هر نوبت تزریق آزمایش خون بدهم؟
۰۳آیا وینورلبین روی باروری اثر میگذارد؟
۰۴اگر محل تزریق بعد از چند روز هنوز درد میکند، طبیعی است؟
۰۵آیا در طول درمان با وینورلبین میتوان واکسن زد؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۴۳ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۴ برند از ۱۴ سازنده، در گروه L01CA04. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.