واکسن مننگوکوکی
واکسن مننگوکوکی از واکسنهای ضدعفونت است که با فعالکردن دستگاه ایمنی، از بیماری تهاجمی ناشی از باکتری مننگوکوک پیشگیری میکند. نوع آنتیژن و گروههای تحت پوشش در فرآوردههای مختلف یکسان نیست.
بیشتر برای پیشگیری از مننژیت و عفونت خونی ناشی از گروههای مشخص مننگوکوک استفاده میشود؛ در افراد پرخطر، هنگام شیوع یا پیش از سفر به مناطق پرخطر نیز ممکن است توصیه شود.
این واکسن درمان عفونت مننگوکوکی نیست و همهٔ انواع مننژیت را پوشش نمیدهد؛ گروههای تحت پوشش را از روی مشخصات همان فرآورده بررسی کنید. تزریق باید توسط کادر درمان انجام شود.
در بارداری، بیماری تبدار شدید، سابقهٔ واکنش شدید به واکسن، بیماری گیلنباره، نداشتن طحال، نقص کمپلمان یا مصرف داروهای تضعیفکنندهٔ ایمنی، پیش از تزریق دربارهٔ نوع و زمانبندی واکسن سؤال کنید. پس از تماس نزدیک با بیمار یا بروز علائم شدید، ارزیابی فوری لازم است.
مواد مؤثره
مادهٔ مؤثرهٔ این دارو (نام انگلیسی، مطابق ثبت رسمی):
معرفی دارو
واکسن مننگوکوکی یک فرآوردهٔ تزریقی در گروه واکسنهای ضدعفونت است و برای ایجاد ایمنی فعال در برابر بیماری تهاجمی مننگوکوکی بهکار میرود. این واکسن زنده نیست؛ اجزای سطحی یا کپسولی مننگوکوک را به دستگاه ایمنی معرفی میکند تا پادتن و حافظهٔ ایمنی بسازد. فرآوردههای مختلف ممکن است دوگانه یا چهارگانه باشند؛ برخی گروههای آ و سی، برخی گروههای آ، سی، دبلیو-۱۳۵ و وای، و فرآوردههای دیگر گروههای ب و سی را پوشش میدهند. واکسن خطر بیماری را کم میکند، اما از همهٔ علل مننژیت یا هر نوع مننگوکوک محافظت کامل نمیکند و برای درمان بیماری فعلی کاربرد ندارد.
موارد مصرف
- پیشگیری از بیماری تهاجمی مننگوکوکی، از جمله مننژیت و عفونت خون
- پیشگیری از بیماری ناشی از گروههای مننگوکوکی موجود در همان فرآورده
- واکسیناسیون افراد بدون طحال، دارای نقص کمپلمان یا دیگر عوامل خطر شناختهشده
- واکسیناسیون مسافران یا افراد در معرض شیوع، بر اساس مقصد و توصیهٔ پزشک
روش مصرف
واکسن مننگوکوکی باید توسط کادر درمان و معمولاً بهصورت تزریق عضلانی انجام شود؛ فرآوردههای پودری نیز فقط طبق دستور همان جعبه آماده میشوند و نباید خودسرانه با داروی دیگری مخلوط شوند. تعداد نوبتها و نیاز به نوبت تقویتی به سن، نوع واکسن، گروههای تحت پوشش، سابقهٔ واکسیناسیون و میزان خطر بستگی دارد و پزشک یا مرکز واکسیناسیون آن را تعیین میکند؛ زمانبندی را خودسرانه تغییر ندهید. مصرف غذا معمولاً بر اثر واکسن اثر ندارد. اگر نوبتی عقب افتاد، دو نوبت را به هم نزدیک نکنید و برای تنظیم ادامهٔ برنامه اقدام کنید. پس از تزریق، طبق توصیهٔ کادر درمان مدتی در محل بمانید، چون غش یا واکنش آلرژیک فوری هرچند نادر ممکن است رخ دهد.
پیش از مصرف بدانید
- سابقهٔ حساسیت شدید یا تنگی نفس، تورم و افت فشار پس از دوز قبلی یا هر جزء واکسن را اطلاع دهید.
- اگر بیماری تبدار شدید یا حال عمومی نامناسب دارید، پیش از تزریق اعلام کنید؛ سرماخوردگی خفیف معمولاً بهتنهایی مانع واکسیناسیون نیست.
- نداشتن طحال، نقص ایمنی، نقص کمپلمان یا مصرف داروهای مهارکنندهٔ کمپلمان و داروهای تضعیفکنندهٔ ایمنی را به پزشک بگویید؛ ممکن است پاسخ ایمنی کمتر شود یا برنامهٔ خاصی لازم باشد.
- در صورت اختلال پلاکت یا انعقاد، یا مصرف داروهای رقیقکنندهٔ خون، احتمال خونریزی محل تزریق باید بررسی شود.
- بارداری یا شیردهی و همچنین سن کودک یا سالمند را پیش از انتخاب فرآورده و زمان تزریق مطرح کنید.
- سابقهٔ بیماری گیلنباره، واکسنهای مننگوکوکی قبلی و همهٔ داروها و واکسنهای همزمان را اعلام کنید.
عوارض احتمالی
- درد، قرمزی، سفتی یا تورم محل تزریق
- تب خفیف
- سردرد
- خستگی، خوابآلودگی یا بیقراری، بهویژه در کودکان
- کاهش اشتها، تهوع، استفراغ یا اسهال
- درد عضله یا مفصل
- تنگی نفس، تورم لب، زبان یا گلو، کهیر گسترده، افت فشار یا غش ناگهانی میتواند نشانهٔ حساسیت شدید باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- تشنج، بیهوشی، غش طولانی یا بیحالی غیرعادی و سخت بیدارشدن، بهویژه در کودک، نیازمند ارزیابی فوری است؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
- ضعف پیشرونده، بیحسی اندامها یا اختلال راهرفتن پس از تزریق را جدی بگیرید و سریعاً به پزشک مراجعه کنید.
- تب بالا همراه با سردرد شدید، سفتی گردن، گیجی، استفراغ مکرر یا لکههای بنفش و تیرهٔ پوستی ممکن است نشانهٔ بیماری جدی باشد؛ فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
در صورت ورم صورت و گلو، تنگی نفس یا واکنش شدید، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
تداخلهای دارویی
تداخل غذایی مهمی برای واکسن مننگوکوکی شناخته نشده است و الکل مستقیماً اثر واکسن را خنثی نمیکند؛ بااینحال هنگام تب، سرگیجه یا ناخوشی پس از تزریق، تا برطرفشدن علائم از مصرف آن پرهیز کنید. داروهای سرکوبکنندهٔ ایمنی، برخی درمانهای زیستی و شیمیدرمانی ممکن است پاسخ ایمنی را کمتر کنند. این واکسن معمولاً میتواند همراه واکسنهای دیگر تزریق شود، اما در محلهای جدا و طبق برنامهٔ کادر درمان؛ نوع و زمان برخی واکسنهای همزمان اهمیت دارد. فهرست کامل داروها و مکملهایت، واکسنهای قبلی و داروهای رقیقکنندهٔ خون را به پزشک و داروساز بگو.
بارداری و شیردهی
بارداری و شیردهی
فرآوردههای مننگوکوکی زنده نیستند. در بارداری، چون تجربهٔ مصرف بعضی فرآوردهها محدود است، تزریق زمانی انجام میشود که خطر بیماری یا ضرورت واکسیناسیون، فایدهٔ آن را توجیه کند و نوع فرآورده را پزشک انتخاب کند. شیردهی معمولاً مانع تزریق نیست و معمولاً نیازی به قطع شیردهی وجود ندارد، مگر برای فرآوردهٔ خاص توصیهٔ دیگری شود.
نگهداری
واکسن را در یخچال، در دمای ۲ تا ۸ درجهٔ سانتیگراد و در بستهبندی اصلی، دور از نور نگه دارید؛ آن را در فریزر نگذارید و اجازه ندهید یخ بزند. هنگام انتقال، زنجیرهٔ سرد حفظ شود. اگر واکسن یخ زده یا مدت نامعلوم بیرون از یخچال مانده است، پیش از مصرف از داروساز یا مرکز واکسیناسیون تأیید بگیرید. فرآوردهٔ پودریِ حلشده باید طبق دستور همان محصول در زمان مناسب مصرف شود؛ تاریخ انقضا و سلامت ویال یا سرنگ را بررسی کنید و دارو را دور از دسترس کودکان قرار دهید.
شکلها و دوزهای ثبتشده
| شکل دارویی | دوز / قدرت ثبتشده |
|---|---|
| تزریقی | 0.5 mL |
| تزریقی لیوفیلیزه برای سوسپانسیون | 1.5 mg |
برندها و فرآوردههای موجود در ایران
۱۲ برند از ۱۰ سازندهٔ دارویی در ایران ثبت شده است.
پرسشهای پرتکرار
۰۱واکسن مننگوکوکی از کدام گروهها محافظت میکند؟
۰۲آیا یک نوبت برای همه کافی است؟
۰۳آیا تب و درد بعد از تزریق طبیعی است؟
۰۴آیا میتوان واکسن مننگوکوکی را همزمان با واکسنهای دیگر زد؟
۰۵اگر با بیمار مبتلا به بیماری مننگوکوکی تماس نزدیک داشته باشم، واکسن کافی است؟
اینجا جای نسخهٔ پزشک را نمیگیرد
اطلاعات آموزشی است و جایگزین تشخیص، نسخه، راهنمای مصرف یا توصیه پزشک و داروساز نیست.
منبع و بازبینی
این بروشور بر پایهٔ دادهٔ رسمی فهرست دارویی ایران تدوین شده است: ۱۷ فرآوردهٔ ثبتشده، ۱۲ برند از ۱۰ سازنده، در گروه J07AH05. متن توضیحی با تکیه بر منابع مرجع دارویی نوشته شده است.
بازبینی علمی: دکتر حمیدرضا خسروآبادی، پزشک — آخرین بازبینی: ۱۴۰۵/۰۶
نامهای تجاری تنها برای شناساییِ دارو فهرست میشوند.